Krasnogruda
| wieś | |
 Dwór w Krasnogrudzie | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2011) | |
| Strefa numeracyjna |
87 |
| Kod pocztowy |
16-500[4] |
| Tablice rejestracyjne |
BSE |
| SIMC |
0768149[5] |
Położenie na mapie gminy wiejskiej Sejny  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa podlaskiego  | |
Położenie na mapie powiatu sejneńskiego  | |
 54°09′07″N 23°25′36″E/54,151944 23,426667[1]
| |
Krasnogruda (lit. Krasnagrūda) – wieś nad jeziorem Hołny w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie sejneńskim, w gminie Sejny[5][6]. Leży nad jeziorem Gaładuś, tuż przy granicy z Litwą.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.
Historia
Pierwsza wzmianka o dworze i majątku Krasnogruda (pierwotna nazwa Krasnyhrud) pochodzi z 1676 roku. Wczesne dzieje majątku nie są dokładnie znane, więcej wiadomo od 1785 roku, kiedy dobra Krasnogruda (składające się z folwarku Krasnogruda oraz wsi Żegary, Gawieniańce i Bierżynie) zostały zakupione przez Eysymontów. Ich pierwszym z rodu właścicielem był Maciej Tadeusz Eysymont, m.in. fundator kościoła w Żegarach.
Majątek ziemski pod koniec XIX w. posiadał 4 domy i 38 mieszkańców. Dobra Krasnogruda składały się z folwarków Krasnogruda i Wereszczeńszczyzna. Obejmował 1815 mórg[7].
W 1929 r. majątek ziemski obejmował 414 mórg. Właścicielem był Bronisław Kunat (wg innych źródeł pisał się Kunatte)[8].
Dzieje dworu i własności ziemskiej w okresie od końca XVIII wieku do drugiej wojny światowej ściśle związane są z rodzinami ziemiańskimi Eysymontów i Kunatów. Pierwszym właścicielem Krasnogrudy z rodziny Kunatów, z której wywodziła się matka Czesława Miłosza, Weronika, był Teofil, po nim syn Bronisław Kunat. W okresie międzywojennym ostatnie spadkobierczynie Krasnogrudy, siostry Gabriela Lipska z d. Kunat (1888–1962) i Janina Niementowska z d. Kunat (1898–1977) prowadziły we dworze pensjonat letniskowy. W okresie drugiej wojny światowej majątek przeszedł pod zarząd niemiecki. Po wojnie, w rezultacie dekretu PKWN z 6 września 1944 roku o reformie rolnej, dwór i dobra ziemskie (wówczas o powierzchni 344,5 ha) przestały pełnić rolę własności prywatnej, a właściciele zostali zmuszeni do jego opuszczenia. Nierozparcelowaną część, tj. 154,5 ha, przejęło państwo. Użytkownikiem Krasnogrudy po wojnie był najpierw Aleksander Czyrowski, a następnie Okręgowy Zarząd Lasów Państwowych Nadleśnictwo Pomorze. We dworze mieszkały rodziny pracowników nadleśnictwa.
Wolą Czesława i Andrzeja Miłoszów oraz Janiny i Andrzeja Jurewiczów – ostatnich spadkobierców Krasnogrudy – dwór krasnogrudzki wraz z parkiem w 2002 roku w wieloletnią dzierżawę przejęła Fundacja „Pogranicze”, który po rewitalizacji jest siedzibą Międzynarodowego Centrum Dialogu[9].
Dwór
We wsi znajduje się dworek z końca XVII wieku – dawna siedziba Macieja Eysymonta. We dworze często przebywał Czesław Miłosz, którego matka Weronika z domu Kunat była siostrą cioteczną ostatnich spadkobierczyń dóbr krasnogródzkich – Gabrieli Lipskiej z d. Kunat i Janiny Niementowskiej z d. Kunat.
Parterowy budynek, podpiwniczony, datowany na koniec XVII:
...dom mieszkalny (…) z drzewa zbudowany, gontami kryty, długości arszynów 33, a szerokości arszynów 18; przed frontem znajduje się ganek na czterech słupach wsparty, wchodząc do domu korytarzem głównym, rozdzielającym dom na dwie połowy, po lewej stronie znajduje się przedpokój, z tego wchodzi się do salonu mającego drzwi półszklane, na ogród wychodzące, z salonu wychodzi się do pokoju sypialnego, obszernego, a stamtąd do dwóch małych pokoików. Prawa strona składa się z obszernego pokoju jadalnego i dwóch pokoi; nadto z korytarza prowadzą drzwi oddzielone do spiżarni i do garderoby. Z tyłu domu, od strony ogrodu, korytarz zakończony jest sienkami na czterech słupach murowanych zbudowanemi...[10]
W pierwszej połowie XIX wieku dwór został przebudowany, a w skład założeń ponadto wchodziły: dom mieszkalny i kancelaria gminy Krasnogruda, dom dla czeladzi, stajnie, wozownie, trzy obory, dwie stodoły oraz browar. Dwór otaczał park, którego resztki przetrwały do dzisiaj.
Zasadnicza bryła dworu została zachowana, ale remonty przeprowadzane w latach 1967–1986 spowodowały liczne zmiany. Wolą Czesława i Andrzeja Miłoszów oraz ostatnich spadkobierców Krasnogrudy - Jurewiczów tamtejszy dwór wraz z parkiem w wieloletnią dzierżawę przejęła Fundacja „Pogranicze”, a po gruntownej przebudowie w Krasnogrudzie znalazło swoją siedzibę Międzynarodowe Centrum Dialogu[11]. Po rewitalizacji w 2011 roku, w setną rocznicę urodzin Czesława Miłosza, otwarto w krasnogrudzkim dworze Międzynarodowe Centrum Dialogu[12]. W uroczystości wziął udział syn poety Anthony Milosz. W okresie wakacyjnym organizowane są przez Ośrodek „Pogranicze – sztuk, kultur, narodów” w Sejnach liczne spektakle[13]. Na amarantowym frontonie dawnego dworu Eysymontów, Kunatów, Lipskich widnieje przywołanie autorstwa Oskara Władysława Miłosza „Bieda temu, kto wyrusza i nie powraca”[14].
Zespół dworski (dwór wraz z parkiem) wpisany jest do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa[15].
Przypisy
- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 61419.
- ↑ Wieś Krasnogruda w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2021-11-06], liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r. [online]
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 614 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
- ↑ a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
- ↑ Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200 (ISAP))
- ↑ Krasnogruda, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV: Kęs – Kutno, Warszawa 1883, s. 635.
- ↑ The 1929 Polish Business Directory Project [online], data.jewishgen.org [dostęp 2017-03-31].
- ↑ Zbigniew Fałtynowicz: Historia Dworu. Ośrodek „Pogranicze”. [dostęp 2014-08-13]. (pol.).
- ↑ Archiwum Państwowe w Suwałkach, Akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej w Berżnikach, Zbiory dowodów hipotecznych do księgi wieczystej majątku Krasnogruda.
- ↑ Romuald Mieczkowski, Znad Żejmiany nad Czarną Hańczę. Andrzej Strumiłło (1927-2020), "Znad Wilii", kwartalnik .Wilno.2020.(82), s. 25, https://faleliterackie.com/wp-content/uploads/2023/12/Znad_Wilii.pdf, 2020 [dostęp 2026-08-10] (pol.).
- ↑ Otwarto Międzynarodowe Centrum Dialogu w Krasnogrudzie. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, 2011-07-01. [dostęp 2018-01-03].
- ↑ Dwór. Fundacja Pogranicze. [dostęp 2014-08-13]. (pol.).
- ↑ Helena i Leonard Drożdżewiczowie, Powroty do Krasnogrudy, „Znad Wilii”, nr 3(91), 2022, s. 92.
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 marca 2026 [dostęp 2018-04-04].
| Wsie |
|
|---|---|
| Kolonie | |
| Osady leśne | |
| Części wsi |
|
| Osada wsi |
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.