LASCO

LASCO (Large Angle and Spectrometric COronograph) – instrument kosmiczny złożony z trzech (obecnie dwóch) koronografów kosmicznych znajdujących się na pokładzie sondy kosmicznej SOHO (SOlar and Heliopsheric Observatory). Działają one od 1995 roku, jednakże zostały niemal utracone wraz z całym satelitą w 1998 roku. Ich misją jest badanie Słońca i jego korony. Nieplanowanie odkryły także tysiące komet.

LASCO to pierwotnie trzy koronografy służące do badań i obserwacji korony słonecznej. Znajdują się one na pokładzie sondy kosmicznej SOHO. Jest ona położona w punkcie libracyjnym Lagrange 1, odległym od Ziemi o 1,5 mln km w stronę Słońca – w tym miejscu siły grawitacji Słońca i planety się równoważą, przez co satelita zużywa mało energii, aby utrzymać orbitę.

Wraz z sondą zostały wystrzelone 2 grudnia 1995 roku z przylądku Canaveral na Florydzie. Na swój punkt docelowy dotarły 14 lutego 1996 roku^[1], jednakże swoją pierwszą ekspozycję wykonały już 29 grudnia 1995 roku^[2].

25 czerwca 1998 roku o godzinie 4:43:56 UT kontakt z sondą został urwany^[3][4]. Zespół zajmujący się SOHO próbował wyprowadzić satelitę z niekontrolowanego ruchu spiralnego i skierować instrumenty z powrotem na Słońce. 16 września udało się w pełni odzyskać sondę. Jednakże jeden z koronograf LASCO C1 został trwale utracony w wyniku awarii. Od tego momentu działają jedynie dwa z pierwotnie trzech instrumentów LASCO.

Z powodu starzenia się SOHO oraz LASCO, obecnie wysyłane są nowe misje, mające zastąpić ten instrument. Przykładem jest nowy koronograf NOAA o nazwie CCOR-1.

${\displaystyle B_{\odot }}$ to jasność powierzchniowa Słońca, ok -10,7 mag/arcsec${\displaystyle ^{2}}$

${\displaystyle R_{\odot }}$ oznacza promień Słońca = 695 700 km.

LASCO C1 był interferometrem Fabry'ego-Perota, podczas gdy LASCO C2 i C3 są koronografami rejestrującymi pasmo światła widzialnego. LASCO pierwotnie prowadziło obserwacje korony od 1,1 ${\displaystyle R_{\odot }}$ do 30 ${\displaystyle R_{\odot }}$^[5]. Obecnie wewnętrzna granica pola widzenia to 1,5 ${\displaystyle R_{\odot }}$. Koronografy te są umieszczone w jednej obudowie mającej kształt prostopadłościanu o wymiarach 33,95 × 32,3 × 136,2 cm, mającej masę 21 kg. Detektory CCD mają rozdzielczość 1024 × 1024 px, a ich piksele mają wymiary 21 µm × 21 µm. Moc detektora to 5 W, natomiast masa wynosi ~3 kg^[5.1]. Posiadają cztery porty odczytu, choć tylko jeden jest używany w danej chwili.

LASCO C2 i C3 dysponują filtrami barwnymi. Łączna ich liczba to 8, z czego liczba wyłącznie zarezerwowanych dla C2 to jeden, tylko C3 to dwa, a posiadane przez oba to pięć. Dane na ich temat znajdują się w tabeli^[5].

Obserwuje obszar najbardziej oddalony od Słońca ze wszystkich LASCO - od 3,7 ${\displaystyle R_{\odot }}$ do 30 ${\displaystyle R_{\odot }}$ (licząc z odległości 1 j.a.) Jego długość to 88,9 cm licząc od wejścia do płaszczyzny ogniskowej, natomiast ogniskowa sama w sobie to 77,6 mm^[5]. Skala płytki to 56,0"/px, rozdzielczość to 112"^[6], a rozpiętość tonalna to 3 × ${\displaystyle 10^{-9}}$${\displaystyle B_{\odot }}$ do ${\displaystyle 10^{-11}}$${\displaystyle B_{\odot }}$. Posiada zewnętrzny okulter, a elementem skupiającym światło jest soczewka^[5.2].

Obrobione zdjęcia w formacie JPEG dostępne na oficjalnej stronie SOHO mają kolor niebieski^[7].

• 
  Kometa C/2024 G3 (ATLAS) widziana przez LASCO C3.
• 
  LASCO C3. 21 stycznia 2026.

Przyrząd monitoruje pole wokół Słońca od 1,5 ${\displaystyle R_{\odot }}$ do 6 ${\displaystyle R_{\odot }}$ od jego powierzchni. Prowadzi obserwacje korony słonecznej od 2 × ${\displaystyle 10^{-7}}$ ${\displaystyle B_{\odot }}$ do 5 × ${\displaystyle 10^{-10}}$${\displaystyle B_{\odot }}$. Rozmiar piksela na niebie to 11,4", a rozdzielczość wynosi 23"^[6]. Okulter także jest zewnętrzny^[5].

LASCO C1 był interferometrem Fabry'ego-Perota o polu widzenia od 1,1 ${\displaystyle R_{\odot }}$ do 3,0 ${\displaystyle R_{\odot }}$. Rejestrował koronę o jasności od ${\displaystyle 2\times 10^{-5}}$ do ${\displaystyle 2\times 10^{-8}}$ ${\displaystyle B_{\odot }}$. Posiadał filtry umożliwiające obserwacje linii spektralnych Fe XIV, Ca XV, Na I, Fe X^[5].

Nieplanowanym efektem ubocznym misji jest odkrycie ponad 5200 komet^[8], głównie komet muskających Słońce i komet z rodziny Kreutza. Pierwszym odkryciem była kometa Kreutza znaleziona przez Shane'a Stezelbergera 20 sierpnia 1996 roku. Otrzymała oznaczenie C/1996 Q2 (SOHO) oraz SOHO-1^[9]. Ponad 95% odkryć^[10] zostało dokonanych przez pasjonatów astronomii, a nie profesjonalnych badaczy. Powstał także specjalny projekt cywilny NASA o nazwie Sungrazer Project, który umożliwia zgłaszanie tych obiektów, itp.^[11][12].

Łowcy komet zidentyfikowali także kilka nowych, wcześniej nieznanych rodzin komet. Są to grupa Meyera, Marsdena, Krachta oraz Krachta II. Ich odkrycia zostały ogłoszone w 2002 roku^[13][14].

Około 85% komet odkrywanych przez SOHO to komety z grupy Kreutza^[15][16]. Charakteryzują się tym, iż pochodzą one od jednej wielkiej komety (możliwe, że mającej jądro o średnicy 100< km), która rozpadła się na wiele mniejszych fragmentów tysiące lat temu^[17][18][19]. Perychelia fragmentów z tej grupy znajdują się w odległości mniejszej niż 1 ${\displaystyle R_{\odot }}$ od powierzchni Słońca, osiągając przy tym prędkości rzędu setek km/s^[20].