La Galigo

Zasięg języka bugijskiego
Manuskrypt La Galigo z XIX w.
Puang Matoa Saidi, jeden z ostatnich szamanów bissu, występujący w sztuce Roberta Wilsona I La Galigo, Singapur, 13 marca 2004 roku

La Galigo, także Sureq Galigo[1] – indonezyjski epos stworzenia pochodzący z południowej części Celebesu (indonez. Sulawesi), spisany w starej formie języka bugijskiego w ok. XIV w.[2], zachowany w formie wielu manuskryptów, obejmujący 6 tys. foliałów (około 300 tys. wersów) – jedno z najobszerniejszych dzieł literatury na świecie[3], półtora razy dłuższe od hinduskiej Mahabharaty[4].

Wiele manuskryptów znajduje się w kolekcjach państwowych i prywatnych na Celebesie, m.in. w Makassarze, inne przechowywane są w Dżakarcie, Lejdzie, Berlinie, Londynie i Manchesterze oraz Waszyngtonie[2].

W 2011 r. manuskrypty z Lejdy i z Makassaru zostały wpisane przez UNESCO na listę Pamięci Świata[3].

Manuskrypt z Makassaru

Manuskrypt 2610/07.114 Sawérigading dan La Galigo ke Senrijawa, najprawdopodobniej z pierwszej połowy XIX wieku (na co wskazuje kształt liter pisma bugijskiego), liczący 217 stron, przechowywany jest w Muzeum La Galigo. Dokument napisany jest pismem bugijskim, każda strona zawiera 16 linijek tekstu, przy czym co pięć liter występuje pallawa. Muhammad Salim (1936–2011)[5] – badający manuskrypt w latach 2008–2009 – wysunął tezę, że autor sporządził dokument intonując lub śpiewając tekst[2].

Manuskrypt obejmuje jedną opowieść z La Galigo traktującą o podróży Sawérigadinga i jego syna La Galigo do Senrijawy na wesele i ceremonię inicjacyjną szamana bissu[2].

Manuskrypt z Lejdy

Manuskrypt NBG-Boeg 188 La Galigo znajduje się w zbiorach biblioteki tamtejszego uniwersytetu. Obejmuje dwanaście tomów i zawiera najdłuższy znany fragment La Galigo – 2851 foliałów – obejmujący trzy pierwsze części eposu. Manuskrypt napisany został w XIX wieku przez Colliq Pujié (1812–1876), córkę króla bugijskiego królestwa Pancany. Colliq Pujié współpracowała przez dwadzieścia lat z B.F. Matthesem (1818–1908), misjonarzem Holenderskiego Towarzystwa Biblijnego na Celebesie (1848–1880) i lingwistą holenderskim, specjalizującym się w studiach nad kulturą bugijską[2].

Manuskrypt został przełożony na język indonezyjski przez Muhammada Salima (1936–2011) w latach 1988–1993. Pierwsze dwa tomy zostały wydane w obydwu wersjach językowych w 1995 i 2000 roku[2].

Treść eposu

Epos rozpoczyna mit o stworzeniu świata i ludu Bugijczyków[4]. Pierwszy człowiek – Batara Guru – zstąpił na ziemię z Wyższego Świata (Boting Langiq), po tym jak jego ojciec – bóg Patotoqé – został przekonany przez swoje sługi, by posłać na pustą ziemię syna[4][6]. Historia obejmuje sześć pokoleń, a głównym bohaterem eposu jest wnuk Batary Guru – Sawérigading[4]. Młody Sawérigading odbywa wiele podróży, m.in. wokół Celebesu, na Moluki i Sumbawę[7]. Podczas jednej z wypraw odwiedza wyspę kosmicznego drzewa Pao Jengki, którego korzenie sięgają środka ziemi, a gałęzie nieba. Pośrodku oceanu znajduje wielki wir morski, który łączy wody ze światem[7]. Dwukrotnie wkracza do krainy śmierci. Za pierwszym razem musi podjąć decyzję o niepoślubianiu zmarłej księżniczki We Pinrakati. Za drugim razem przyprowadza z powrotem do świata żywych Welle ri Lino, z którą był zaręczony[7].

Po powrocie do domu w Luwu, zakochuje się w swojej siostrze bliźniaczce We Tenriabeng, z którą został rozdzielony zaraz po narodzinach[7]. Pomimo sprzeciwu siostry postanawia ją poślubić. We Tenriabeng opowiada mu o kuzynce We Cudai, która jest do niej bardzo podobna, a mieszka w krainie Cina. We Tenriabeng jako dowód oddania daje bratu pukiel swoich włosów, jedną z bransoletek i jeden z pierścieni. Sawérigading pragnie poznać kuzynkę i ciosa łódź z pnia gigantycznego drzewa Welenreng. Podczas ścinania drzewa, spadają na ziemie wszystkie ptasie gniazda, z których wypadają jajka i rozbija się, powodując powódź. Sawérigading przyrzeka nigdy więcej nie stawać na ziemi Luwu. Po wielu bitwach morskich odnajduje We Cudai, którą poślubia. Z ich związku rodzi się m.in. syn La Galigo, od którego imienia nazwano epos i córka We Tenridio, która zostaje szamanką bissu[7].

Z okazji ślubu swojego wnuka La Tenriatatty, Sawérigading łamie przysięgę i staje na ziemi Luwu. Fala oceanu porywa go wraz z małżonką do Niższego Świata, gdzie obejmują władzę po Guri ri Sellengu. We Tenriabeng i jej mąż Remmang ri Langi władają Wyższym Światem. Kiedy jedna z córek Sawérigadingy i jeden z synów We Tenriabeng pobierają się i rodzi się ich syn, na zawsze znika powiązanie pomiędzy ziemią a innymi światami, a ludzkość pozostaje sama[7].

I La Galigo

La Galigo zostało przeniesione na scenę opery przez Roberta Wilsona. Sztuka miała premierę w 2004 roku w Singapurze, kolejne spektakle miały miejsce w Amsterdamie, Barcelonie, Madrycie, Lyonie, Ravennie, Nowym Jorku, Dżakarcie i Melbourne[8]. Obsada składała się z 53 muzyków i tancerzy wyłącznie z Indonezji, głównie z Celebesu. W inscenizacji brał udział jeden z ostatnich szamanów bissu Puang Matoa Saidi, który prowadził narrację[9].

Zobacz też

  • Manas – epos kirgiski (500 tys. wersów)

Przypisy

  1. ↑ Inne nazwy to Bicaranna Sawérigading, Bicaranna Opunna Wareq, Lontaraq La Galigo, Sureq Selléang, za Koolhofem (1999).
  2. ↑ a b c d e f UNESCO Memory of the World: La Galigo (Indonesia and The Netherlands) Ref N° 2010-64. [dostęp 2014-04-21]. (ang.).
  3. ↑ a b UNESCO Memory of the World: La Galigo. [dostęp 2014-04-21]. (ang.).
  4. ↑ a b c d Sirtjo Koolhof: The Sleeping Giant: Dynamics of Bugis Epic. W: Jan Jansen, Henk M. J. Maier: Epic Adventures: Heroic Narrative in the Oral Performance Traditions of Four Continents. LIT Verlag Münster, 2004, s. 99. ISBN 978-3-8258-6758-4. [dostęp 2014-04-21]. (ang.).
  5. ↑ Transliterator of epic Sureq Galigo passes away. „The Jakarta Post”, 2011-03-29. (ang.). 
  6. ↑ Sirtjo Koolhof. The 'La Galigo ' A Bugis Encyclopedia and its Growth. „Bijjdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde”. 155(3), s. 368, 1999. [dostęp 2014-04-21]. (ang.). 
  7. ↑ a b c d e f Yves Bonnefoy: Asian Mythologies. University of Chicago Press, 1993, s. 170. ISBN 978-0-226-06456-7. [dostęp 2014-04-21]. (ang.).
  8. ↑ Maria Shevtsova: Robert Wilson. Routledge, 2007, s. 39. ISBN 978-1-134-30258-1. [dostęp 2014-04-21]. (ang.).
  9. ↑ Edward Rothstein. A Sacred Epic and Its Gods, All Struggling to Survive. „New York Times”, 15 lipca 2005. [dostęp 2014-04-21]. (ang.). 

Linki zewnętrzne

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya