Larinus jaceae

Larinus jaceae – gatunek chrząszcza z rodziny ryjkowcowatych i podrodziny Lixinae. Zamieszkuje Europę, Maghreb oraz zachodnią i środkową część palearktycznej Azji. Zarówno larwy, jak i postacie dorosłe żerują na astrowatych.

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1775 roku przez Johana Christiana Fabriciusa pod nazwą Curculio jaceae^[1].

Chrząszcz o ciele długości od 4,9^[2] do 9 mm^[3], stosunkowo szerokim. Ubarwienie ma czarne z częściowo brunatnymi czułkami, a niekiedy także stopami. Oskórek jest dość połyskujący, żółtawo opylony i porośnięty owłosieniem, miejscami zagęszczonym w łatki^[2].

Ryjek jest dość chudy jak na opylaka, u samca tak długi jak przedplecze, u samicy zaś wyraźnie od niego dłuższy^[2]. Powierzchnię ma pomarszczoną i punktowaną, przynajmniej w połowie nasadowej matową^[3]. Krótkie żeberko może występować u szczytu ryjka, ale nigdy u jego nasady. Często w nasadowej części obecny jest pośrodkowy rowek. W widoku bocznym ryjek jest zakrzywiony i o równej wysokości przez całą długość, a w widoku grzbietowym jego boki nie zbiegają się ku przodowi^[2].

Przedplecze jest bardzo szerokie^[2], w zarysie dzwonkowate^[3], wyraźnie za przednim brzegiem przewężone i w tyle silnie zaokrąglone po bokach, w kierunku podłużnym stosunkowo mocno wysklepione. Powierzchnię ma gładką, opatrzoną punktami dwóch rozmiarów, z których duże są około dwukrotnie większe od małych. Przed tarczką znajduje się słabe wgłębienie^[2]. Pokrywy są krótko-owalne^[3], o około ćwiartkę dłuższe niż szersze^[2], bardziej wyokrąglone niż u opylaka długonosego. Odnóża cechują się udami porośniętymi przylegającymi włoskami włącznie z tylną krawędzią^[3]. Przednie golenie mają krawędź zewnętrzną aż po szczyt prostą, a krawędź wewnętrzną na długim odcinku silnie i ostro ząbkowaną^[2].

Owad ten zasiedla łąki, pastwiska, suche stoki, dobrze doświetlone lasy i zarośla, nieużytki, pola i przydroża^[4]. Zarówno larwy, jak i postacie dorosłe są oligofagicznymi fitofagami żerującymi na astrowatych. Wśród jego roślin pokarmowych wymieniane są: chaber driakiewnik, oset kędzierzawy, oset zwisły, ostrożeń błotny, ostrożeń lancetowaty, ostrożeń polny, ostrożeń siwy i ostrożeń warzywny^[2][4].

Aktywne osobniki dorosłe obserwuje się od maja. Odżywiają się głównie łodygami. Kopulacje i składanie jaj odbywają się w czerwcu. Jaja umieszczane są przez samicę w koszyczku kwiatowym rośliny pokarmowej w liczbie nie większej niż pięć sztuk na koszyczek. Larwa rozwija się przez około miesiąc. Żeruje na dnie koszyczka, wyjadając brzegi kwiatostanu i uszkadzając niedojrzałe nasiona. Pod koniec lipca lub w początkach sierpnia dochodzi w koszyczku do przepoczwarczenia. Nowe pokolenie postaci dorosłych opuszcza poczwarki po od 10 do 12 dniach^[4].

Gatunek palearktyczny. W Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Francji, Belgii, Holandii, Luksemburga, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Estonii, Łotwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji oraz europejskiej części Rosji. W Afryce podawany jest z Algierii. W Azji notowany jest z syberyjskiej części Rosji, Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu, anatolijskiej części Turcji, Izraela, Kazachstanu, Uzbekistanu, Tadżykistanu, Kirgistanu, Iranu i zachodnich Chin^[1].

W Polsce jest owadem rzadkim, znanym z nielicznych stanowisk, z których na części notowany był jedynie w XIX wieku^[4]. Na Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce umieszczony został jako gatunek narażony na wymarcie (VU)^[5]. W nizinnej części Niemiec ograniczony jest do skrajów północno-wschodnich^[3].