Lekane

Po lewej: czarnofigurowa lekane koryncka, VII–VI w. p.n.e. (Muzeum archeologiczne w Lawrio); po prawej: profil i przekrój typowej lekane (płytka misa, typ 1)

Lekane (stgr. λέκανη lekánē, lm λεκᾰ́ναι lekánai) – rodzaj starogreckiego naczynia ceramicznego, misy z uchwytami używanej do obmywania rąk podczas posiłków lub do czynności kuchennych.

Charakterystyka

Lekane przyjmowały różne formy, zależnie od ich głębokości. Mogły być wyposażone w imadła, zarówno poziome jak i pionowe, bywały też pozbawione uchwytów. W przeciwieństwie do podobnych kształtem naczyń o nazwie lekanis (stgr. λεκανις), pozbawione były pokrywek^[1].

W klasyfikowaniu naczyń tego rodzaju ceramologom trudno jest zastosować jednoznaczne kryterium dotyczące głębokości. Ogólnie uznawany jest podział na lekanai głębokie i płytkie; pierwsze są zwykle bardziej pogłębione niż typowe misy głębokie, podczas gdy lekanai płytkie (np. typu 2), często są płytsze od mis płytkich. Wobec tego utrudnione jest też jednoznaczne określenie ostatecznej funkcji konkretnego naczynia. Lekanai mogły być używane do obmywań, lecz również do wyrabiania ciasta na chleb, mieszania różnych składników w większych ilościach albo do podawania jedzenia, a nawet wina^[2].

Formy podstawowe

Typologia podstawowych form z profilami i przekrojami naczyń^[2]:

Głęboka misa
Płytka misa, typ 2
Płytka misa, typ 3

Kształty i typy

Terrakotowa lekane attycka, kon. VIII w. p.n.e. (Metropolitan Museum of Art)
Lekane z Chios (znalezisko z Egiptu, ok. 625–610 p.n.e., Muzeum Brytyjskie)
Czarnofigurowa lekane attycka, 600–575 p.n.e. (Narodowe Muzeum Archeologiczne w Atenach)
Lekane beocka, typ 2, ok. 550–540 p.n.e.
Beocka lekane (spód), typ 2
Lekane apulijska z pionowymi uchwytami, ok. 360–340 p.n.e. (Narodowe Muzeum Archeologiczne w Madrycie)

Zobacz też

Wykaz literatury uzupełniającej: Lekane.

typologia antycznej ceramiki greckiej

Przypisy

↑ Darrell Arlynn Amyx: Corinthian Vase-painting of the Archaic Period: Commentary, the study of Corinthian vases. Berkeley: University of California Press, 1988, s. 466. ISBN 978-05-2003-166-1. (ang.).
↑ ^a ^b Susan I. Rotroff: American School of Classical Studies at Athens. Hellenistic Pottery. Princeton: ASCSA, 2006, s. 111. ISBN 978-08-7661-233-0. (ang.).

[1] Darrell Arlynn Amyx: Corinthian Vase-painting of the Archaic Period: Commentary, the study of Corinthian vases. Berkeley: University of California Press, 1988, s. 466. ISBN 978-05-2003-166-1. (ang.).

[p1-2] Susan I. Rotroff: American School of Classical Studies at Athens. Hellenistic Pottery. Princeton: ASCSA, 2006, s. 111. ISBN 978-08-7661-233-0. (ang.).

[1]

[2]

Naczynia na wino	Amfora Chous Kantaros Kotyle Kyatos Kyliks Lagynos Lakaina Mastos Ojnochoe Olpe Pelike Psykter Ryton Skyfos
Naczynia na wodę	Amfora Hydria Hydriskos Situla
Naczynia do mieszania	Dejnos Krater
Do gotowania	Chytra Lebes Olla
Zastawa stołowa	Talerz rybny
Na wonności, substancje oleiste; weselne	Alabastron Amforiskos Aryballos Askos Eksaleiptron (plemochoe, koton) Epichysis Guttus Lebes gamikos Lekyt Lutrofora Lydion Pelike Pyksis
Ceramika rytualna	Kernos Lekyt Lutrofora Fiale
Przechowywanie i inne	Amfora Chytra Kalatos Lebes Lekane Lekanis Pelike Pitos Situla Stamnos
Inne	Amis Epinetron Lampka oliwna
Techniki	Styl czerwonofigurowy Styl czarnofigurowy Styl geometryczny Styl kerczeński Ceramika białogruntowana Ceramika bilingwiczna Ceramika czarnopokostowana
Malarstwo wazowe	Amfora panatenajska Corpus Vasorum Antiquorum Hydrie Hadra Greccy malarze wazowi John D. Beazley Typologia