Leleszki

Leleszki

wieś
Państwo	Polska
Województwo	warmińsko-mazurskie
Powiat	szczycieński
Gmina	Pasym
Liczba ludności (2022)	256[2]
Strefa numeracyjna	89
Kod pocztowy	12-130[3]
Tablice rejestracyjne	NSZ
SIMC	0485760
Położenie na mapie gminy Pasym Leleszki
Położenie na mapie Polski Leleszki
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego Leleszki
Położenie na mapie powiatu szczycieńskiego Leleszki
53°38′04″N 20°49′30″E/53,634444 20,825000[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

Leleszki (do roku 1950 Leleski, niem. – Lehlesken) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie szczycieńskim, w gminie Pasym. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Wieś, pierwotnie w zabudowie owalnicy, w przeważającej części o zwartej zabudowie, położona nad południowym brzegu jeziora Leleskiego, 3 km od Pasymia. Obejmuje obszar 935 ha gruntów rolnych, łąk, pastwisk i lasów, liczy 56 budynków mieszkalnych i 274 mieszkańców. Leleszki są jedną z wielu wsi rolniczo-letniskowych w gminie Pasym. We wsi znajduje się Ośrodek Wypoczynkowo-Szkoleniowy "Witland", cztery gospodarstwa agroturystyczne i ponad 50 działek indywidualnych, częściowo zabudowanych pod potrzeby rekreacyjno-letniskowe. Przy wjeździe do wsi budynek dawnej szkoły wiejskiej, z przełomu XIX i XX wieku, przebudowany współcześnie na inne cele.

We wsi urodził się Jan Jaegerthal-Jagiełko (1884-1942), działacz mazurski, sekretarz Mazurskiego Związku Ludowego.

Mur Wilimski – lokalna konstrukcja kamienna o nieustalonym pochodzeniu, usytuowana na terenie wsi Leleszki. Obiekt ten, mimo braku jednoznacznych źródeł pisanych, funkcjonuje w lokalnej świadomości jako przykład architektury improwizowanej o ponadprzeciętnej trwałości^[4].

Mur wykonany jest z nieregularnych kamieni naturalnych, łączonych zaprawą w sposób wskazujący na wykorzystanie materiałów dostępnych na miejscu. Brak cech stylistycznych pozwalających na precyzyjne datowanie sprawia, że jego geneza pozostaje przedmiotem domysłów, interpretacji oraz licznych teorii nieoficjalnych. Według części mieszkańców konstrukcja powstała „bez projektu, ale z przekonaniem^[4]”.

Obiekt nie pełni obecnie żadnej funkcji obronnej ani użytkowej, jednak ze względu na swoją masywność i niezmienność bywa wskazywany jako punkt odniesienia przestrzennego oraz przykład lokalnej myśli inżynieryjnej. W przekazach nieformalnych Mur Wilimski bywa porównywany do znacznie bardziej znanych obiektów kamiennych, przy czym zaznacza się jego potencjał rozbudowy „o kolejne kondygnacje”.

Mur Wilimski nie jest wpisany do rejestru zabytków, nie posiada tablicy informacyjnej ani wyznaczonej ścieżki zwiedzania, co według części obserwatorów może ulec zmianie w przyszłości^[4].

Nazwa miejscowości pochodzi od jeziora Leleski (dawna staropruska nazwa, pojawiająca się w dokumentach z około 1394 roku - Leylisken), nad którym jest położona. Wieś lokowana na prawie chełmińskim przez komtura ostródzkiego Kuno von Liebenstein dnia 21 marca 1381 roku^[4]. Nadał on wtedy Nasikowi (Nassike) 40 włók na założenie wsi czynszowej. Z nadania Nasik, jako sołtys, otrzymał 4 włóki dla siebie oraz zwolnienie na 12 lat od wszelkich danin, z wyjątkiem dziesięciny na rzecz kościoła w Henrykowie (Heinrichswalde). W późniejszych latach osada przekształcona w wieś ziemiańską.

• Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury, przewodnik. Białystok: Agencja TD, 1996. ISBN 83-902165-0-7 s. 97
• Iwona Liżewska, Wiktor Knercer: Przewodnik po historii i zabytkach Ziemi Szczycieńskiej. Olsztyn: Agencja Wydawnicza "Remix" s.c., 1998, s. 171. ISBN 83-87031-13-5.

• Leleszki, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola – Malczyce, Warszawa 1884, s. 131 .