Leluja

Leluja – typ wycinanki papierowej o jednoosiowej symetrycznej budowie w formie drzewka z podstawą charakterystyczny dla Kurpiów z Puszczy Zielonej[1].

Historia

Jest prawdopodobnie najstarszą na Kurpiach Zielonych formą wycinanki kolorowej z papieru glansowanego[2].

 Osobny artykuł: Wycinanka kurpiowska.

Najstarsze wzory to leluja z trzema gałązkami wystającymi z wazonu zdobionego naklejanymi kawałkami papieru. Z czasem zaczęły się pojawiać leluje nawiązujące do roślin doniczkowych, a później formy rozbudowane i zróżnicowane. W okolicach Kolna cięto leluje przeważnie parami, ze strzępiastych wzorami na krawędziach. Do takiej formy nawiązują twórczynie leluj z okolic Łysych[3].

Charakterystyka

Leluja ma kompozycję pionową, dwuczłonkową i jest wycięta z jednego kawałka kolorowego papieru[2]. Jej górna część może mieć różny kształt: zaokrąglony u góry i przecięty prosto u dołu w formie łuku gotyckiego, jak też w formie koła, prostokąta lub owalu. Wypełnienie jest najczęściej ażurowe[4]. Dolna część, tzw. podstawa, ma zazwyczaj niewielką ilość ażurów, górna, zwana koroną, jest bardziej ażurowa i o bogatej ornamentyce. Wycinanka jest na górze zwieńczona elementem podkreślającym oś symetrii[5].

Leluja występuje w wielu wariantach. Twórczynie nadają jej indywidualną formę, samodzielnie komponując ornamentykę[5].

Upowszechniły się dwie odmiany leluj:

  • myszyniecka – grubo cięta, z przewagą wzorów geometrycznych oraz siatką o romboidalnych i trójkątnych oczkach,
  • kadzidlańska – drobno cięta, z przewagą ornamentów roślinnych, zoomorficznych i antropomorficznych[3].

Jedną z form lelui jest tzw. hostyja zainspirowana monstrancją używaną w kościelnej liturgii. Pojawiają się w niej motywy religijne: świece, krzyż, serce gorejące czy anioły[5].

Galeria

Przypisy

  1. ↑ Leluja, [w:] Małgorzata Jendryczko, Eleonora Bergman, Sztuka świata, t. 18. Słownik terminów L–Ż, Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, s. 19, ISBN 978-83-213-4727-1, OCLC 857956061 [dostęp 2021-03-21].
  2. ↑ a b Halina Olędzka, Z badań nad kurpiowską wycinanką ludową, „Polska Sztuka Ludowa – Konteksty”, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1964, s. 166–167, ISSN 1230-6142.
  3. ↑ a b Robert Andrzej Dul, Maria Samsel (red.), Wycinanka kurpiowska z Puszczy Zielonej: katalog wystawy = The Kurpie paper-cutting from the Green Forest: exhibition catalogue, Ostrołęka: Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce, 2020, ISBN 978-83-953620-5-7, OCLC 1242372512 [dostęp 2025-09-24].
  4. ↑ Józef Grabowski, Wycinanka ludowa, Warszawa: Wydawnictwo Sztuka, 1955, s. 63.
  5. ↑ a b c Alicja Mironiuk-Nikolska, Polska sztuka ludowa, Warszawa: Sport i Turystyka--Muza SA, 2010, s. 193–194, ISBN 978-83-7495-847-9, OCLC 690209554 [dostęp 2020-05-18].

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya