Leon Przemski

Leon Przemski
Chaim Fajwel Löw
Data i miejsce urodzenia

5 listopada 1890 lub 1901
Przemyśl

Data i miejsce śmierci

13 września 1976
Warszawa

Narodowość

polska

Alma Mater

Uniwersytet Jagielloński

Dziedzina sztuki

literatura

Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej

Leon (Adam) Przemski, właśc. Chaim Fajwel Löw (ur. 5 listopada 1890[1][2] lub 1901[3] w Przemyślu, zm. 13 września 1976 w Warszawie) – polski pisarz, krytyk literacki i historyk pochodzenia żydowskiego.

Życiorys

Pochodził z niezamożnej rodziny rzemieślniczej[4]. Syn blacharza, Mendla Löwa i Małki z d. Tischler. Ukończył szkołę ludową, a w 1920 roku zdał maturę w II Gimnazjum Klasycznym w Przemyślu. Po maturze przez dwa lata udzielał korepetycji, zbierając środki na podjęcie studiów[3]. W 1922 roku podjął studia polonistyczne na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1927 roku uzyskał stopień naukowy doktora na podstawie rozprawy Tragizm treści osobistej w dramacie Norwida. Po ukończeniu studiów pracował w koedukacyjnym gimnazjum dr. Filipa Axera w Częstochowie, a od 1928 roku w Żydowskim Gimnazjum Koedukacyjnym (Gimnazjum Hebrajskim) w Krakowie[1][3].

Współpracował z czasopismami, m.in. z „Miesięcznikiem Żydowskim” i „Nowym Dziennikiem”, gdzie publikował studia i eseje dotyczące obecności Żydów w literaturze polskiej (głównie w twórczości Adama Mickiewicza i Stanisława Wyspiańskiego[1]), prace językoznawcze i metodyczne oraz recenzje i prace poświęcone powstającej wówczas literaturze żydowskiej. Na temat postaci Żydów w literaturze polskiej opublikował w 1934 roku broszurę Smok w słowiczym gnieździe[4]. Dokonał także przekładu fragmentów Iliady na język jidysz, pisał również wiersze w języku hebrajskim[3][4]. W 1939 roku, używając nazwiska Adam Przemski, wydał popularnonaukową książkę dla młodzieży pt. Rzeczy, kraje, obyczaje. Obrazki z dziejów cywilizacji. W maju tego samego roku złożył do druku powieść Szary jakobin, której nie zdążono jednak wydać z powodu wybuchu wojny[3].

Angażował się w działalność syjonistyczną, był m.in. członkiem Światowej Syjonistycznej Partii Pracy Hitachdut i redaktorem jej organu prasowego „Nasza Walka”[2]. Był także współautorem podręcznika Jaldei Izrael. Wypisy hebrajskie dla klasy pierwszej w szkołach średnich i piątej szkół powszechnych[3][2]. W latach 30. XX wieku zerwał jednak z syjonizmem i zaangażował się w działalność polskich komunistów[3].

W 1939 roku znalazł się na terenach okupowanych przez Związek Radziecki, przebywał w rodzinnym Przemyślu, a następnie we Lwowie. Podczas pobytu we Lwowie ponownie złożył do druku powieść, nie została jednak wydana z powodu ataku Niemiec na ZSRR, a jej oryginalny tekst zaginął[3]. W 1941 roku ewakuował się w głąb ZSRR[4], gdzie podjął pracę jako nauczyciel języka niemieckiego w Wolsku, a później w Nowosybirsku. W czerwcu 1941 roku w Przemyślu została zamordowana jego żona, Rózia z d. Fojer i ich dwie córki[3].

W 1943 roku został przyjęty do służby w Polskich Siłach Zbrojnych w ZSRR, gdzie otrzymał przydział do prasy wojskowej[5]. Pracował w gazetach „Żołnierz Wolności” i „Zwyciężymy”. Następnie, w latach 1945–1950 pracował w redakcji czasopisma „Polska Zbrojna”, a jeszcze później, w latach 1950–1953, ponownie w redakcji „Żołnierza Wolności”. W 1946 roku na stałe zamieszkał w Warszawie. W 1953 roku został zwolniony ze służby wojskowej w stopniu podpułkownika. W latach 1953–1963 pracował w redakcji czasopisma „Nowa Kultura”[3].

Prowadził działalność popularyzatorską, publikując m.in. w „Kuźnicy”, „Wiedzy i Życiu”, „Trybunie Wolności”, „Trybunie Ludu” i „Nowej Kulturze”. Badał także historię XIX-wiecznych ruchów rewolucyjnych i demokratycznych. W 1949 roku wydał powieść biograficzną Henryk Kamieński, poświęconą Henrykowi Michałowi Kamieńskiemu, za którą w 1950 roku otrzymał Państwową Nagrodę Artystyczną II stopnia[6]. W 1951 roku opublikował rekonstrukcję powieści Szary jakobin[3], w tym samym roku ukazał się także zbiór reportaży jego autorstwa pt. Wrażenia z pobytu w NRD. W 1953 roku wydał monografię Edward Dembowski[3]. W 1966 roku opublikował zbiór rozważań Fin de siécle po polsku, a w 1970 roku opracował antologię Cudze piórka. Pastisz, persyflaż, parodia[3].

W połowie lat 50. XX wieku zaczął publikować twórczość dla młodzieży, początkowo były to opowiadania historyczne, później natomiast powieści biograficzne[5]. Wydał m.in. książki: Wielka przygoda kasztelanica (1963), Niespokojne życie (1965), Książę Józef – żołnierz doskonały (1968) i Gwiazda Beniowskiego (1972)[3].

Jego drugą żona była Hanna Ludmiła z d. Wiatrakowska (zm. 1967), redaktorka techniczna Państwowego Wydawnictwa Naukowego[3]. Był działaczem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.

Zmarł nagle, 13 września 1976 roku[3], pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera B15-2-2)[7].

Ordery i odznaczenia

Przypisy

  1. ↑ a b c Löw 2001 ↓, s. 387.
  2. ↑ a b c Przemski Leon [online], Wirtualny Sztetl [dostęp 2024-01-19].
  3. ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q Woźniakowski ↓.
  4. ↑ a b c d Żebrowski 2003 ↓, s. 368.
  5. ↑ a b Żebrowski 2003 ↓, s. 369.
  6. ↑ Przyznanie Państwowych Nagród Naukowych i Artystycznych. „Nowa Kultura”. Rok I, Nr 19, s. 1, 6 sierpnia 1950. Warszawa: Związek Literatów Polskich. [dostęp 2024-08-07]. 
  7. ↑ Leon Przemski [online], Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Warszawie [dostęp 2024-01-19].
  8. ↑ M.P. z 1952 r. Nr 70, poz. 1078 (ISAP) „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
  9. ↑ M.P. z 1955 r. Nr 101, poz. 1400 (ISAP) – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.

Bibliografia

  • Ryszard Löw, Przemski Leon, [w:] Jerzy Tomaszewski, Andrzej Żbikowski (red.), Żydzi w Polsce. Leksykon, Warszawa: Wydawnictwo Cyklady, 2001, s. 387, ISBN 83-86859-58-X.
  • Krzysztof Woźniakowski, Leon Przemski [online], Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2024-01-19] (pol.).
  • Rafał Żebrowski, Przemski Leon, [w:] Zofia Borzymińska, Rafał Żebrowski (red.), Polski Słownik Judaistyczny, t. 2, Warszawa: Prószyński i S-ka, 2003, s. 368–369, ISBN 83-7255-175-8.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya