Leonid Dobyczin

Leonid Dobyczin

Леонид Иванович Добычин

Fotografia Dobyczina, ok. 1917
Imię i nazwisko	Leonid Iwanowicz Dobyczin
Data i miejsce urodzenia	17 czerwca lub 18 czerwca 1894 Lucyn w guberni witebskiej
Data i miejsce śmierci	oficjalnie 28 marca 1936 Leningrad
Narodowość	rosyjska
Język	rosyjski
Alma Mater	Państwowy Uniwersytet Politechniczny w Sankt Petersburgu
Dziedzina sztuki	opowiadanie i mikropowieści awangardowe
Ważne dzieła
Miasto En
Multimedia w Wikimedia Commons
Teksty w Wikiźródłach
Cytaty w Wikicytatach

Leonid Iwanowicz Dobyczin (ros. Леонид Иванович Добычин; ur. 5 czerwca^?/17 czerwca lub 6 czerwca^?/18 czerwca 1894 w Lucyniu, Imperium Rosyjskie, zm. oficjalnie 28 marca 1936 w Leningradzie, Rosyjska Federacyjna SRR) – rosyjski pisarz awangardowy.

Urodził się w rodzinie lekarza i akuszerki jako najstarsze z pięciorga dzieci^[1][2]. W 1896 roku Dobyczinowie przenieśli się do Dźwińska, gdzie Leonid spędził dzieciństwo^[3]. W 1911 ukończył szkołę średnią (реальное училище) i zapisał się na Wydział Ekonomiczny Politechniki Petersburskiej im. Piotra Wielkiego, której prawdopodobnie jednak nie ukończył^[1]. Na początku roku 1918 przeniósł się do Briańska, skąd pochodził zmarły w 1902 roku ojciec i gdzie od pewnego czasu mieszkała reszta rodziny^[1]. Pracował jako statystyk, równocześnie zaczął pisać pierwsze opowiadania. W 1924 roku, dzięki Korniejowi Czukowskiemu zadebiutował w leningradzkim piśmie literackim „Russkij Sowriemiennik”^[2]. Począwszy od roku 1925 próbował przeprowadzić się do Leningradu, co ostatecznie udało mu się dopiero w 1934^[1]. Otrzymał pokój w „komunałce” (państwowym mieszkaniu, w którym każdy pokój zajmowała inna rodzina; łazienka i kuchnia były wspólne) przy ulicy Mojka 62^[1].

W 1936 roku rozpoczęła się nagonka na pisarza, związana z publikacją w „Prawdzie” (28 stycznia 1936) artykułu redakcyjnego Chaos zamiast muzyki (Сумбур вместо музыки), zawierającego bezpardonowy atak na Dmitrija Szostakowicza^[1][2][4]. Wydrukowana nieco wcześniej opowieść Dobyczina Miasto En (Город Эн) posłużyła jako pretekst do krytyki pisarza w duchu walki z „formalizmem”, do której sygnał dano we wspomnianym artykule^[2][4]. 25 marca 1936 w leningradzkim Domu Pisarza im. Włodzimierza Majakowskiego odbyło się gromiące Dobyczina zebranie literatów, z którego ten wyszedł, a po trzech dniach ślad po nim zaginął^[2]. Oficjalna wersja głosi, że popełnił samobójstwo w wodach Newy^[2][4]. Wbrew twierdzeniu Wieniamina Kawierina – przyjaciela pisarza, ciała nigdy nie odnaleziono^[5].

Poczynając od podstawowych dat narodzin i śmierci Dobyczina, przez miejsce urodzenia, ukończone studia itp. informacje biograficzne przedstawiane są przez piszących o nim autorów różnie. Polski tłumacz i komentator Henryk Chłystowski odnotowuje:

W źródłach – w tym w różnych wersjach językowych Wikipedii – można spotkać dwie daty urodzenia: 17 lub 18 czerwca; polscy autorzy podają datę 18 czerwca, powołując się na ustalenia Rosjan. Datę tę przytacza jeden z pierwszych badaczy twórczości pisarza Władimir Bachtin^[6]. Wersję 17 czerwca podają z kolei inni autorzy^[1][7]. Być może kontrowersja ta jest wynikiem błędnego przeliczenia dat ze starego na nowy styl, co mogłaby sugerować publikacja Aleksandry Pietrowej, która wymienia niedorzeczną datę 5(18) czerwca 1894, podczas gdy w XIX wieku różnica między kalendarzem juliańskim a gregoriańskim wynosiła 12 dni (5+12=17).

Rok urodzin Dobyczina podawany był błędnie jako 1896^[8], co zostało zweryfikowane przez Władimira Bachtina^[6] oraz późniejszych komentatorów^[9].

Podobne niejasności związane są z miejscem urodzenia pisarza, na co zwrócono uwagę w jednym z artykułów:

Inna nierozstrzygnięta kwestia to wykształcenie. Część biografów pisze o skończonych studiach ekonomicznych^[2][4], inni natomiast informują, że Dobyczin studia podjął, lecz ich nie ukończył^[1][7].

W ogóle niemożliwe w oparciu o dostępne źródła wydaje się ustalenie dokładnej daty śmierci pisarza (stąd chyba rozbieżności w różnych wersjach językowych Wikipedii). W polskich publikacjach można znaleźć informację o zebraniu w Domu Pisarzy w Leningradzie (25 marca 1936), na którym po raz ostatni widziano Dobyczina. Andriej Arjew wylicza jeszcze m.in., że 26 marca pisarz rozmawiał telefonicznie z przyjacielem Wieniaminem Kawierinem, a tajny informator NKWD o pseudonimie „Morskoj” – również przyjaciel pisarza – doniósł, że 28 marca o godzinie 11.30 Dobyczin opuścił mieszkanie i oddał klucze, mówiąc, że więcej do niego nie wróci^[1]. Wersję o samobójstwie pisarza podaje w wątpliwość Walerij Mieszkow^[7].

Na niewielki dorobek literacki Dobyczina składają się opowiadania i mikropowieści, utrzymane w duchu literatury awangardowej, a zarazem kontynuujące tradycje satyry rosyjskiej. Wysoką ocenę badaczy uzyskała stylistyka jego prozy, narracja, eksperymenty z wykorzystaniem techniki montażu filmowego^[2]. Pozostawił po sobie również listy.

Debiutował w 1924 roku opowiadaniem Spotkania z Liz (Встречи с Лиз) na łamach czasopisma „Russkij Sowriemiennik” (nr 4). Za życia opublikował jedynie dwa zbiorki opowiadań: Spotkania z Liz (Встречи с Лиз; 1927) i Portret (Портрет, 1931) oraz mikropowieść Miasto En (Город Эн, 1935). Między rokiem 1935 a 1971 nie ukazał się żaden utwór Dobyczina, w latach następnych zaś – aż do pieriestrojki – zaledwie dwa opowiadania, opublikowane jako część wspomnień Wieniamina Kawierina^[10][7].

Kolejnym wydaniom krajowym otworzyła drogę dopiero pieriestrojka (poczynając od 1987). Niektóre nieznane utwory ukazały się po upadku ZSRR, np. mikropowieść Rodzina Szury (Шуркина родня) w 1993.

Od lat 80. XX wieku zaczęto tłumaczyć dzieła Dobyczina na języki obce, w tym na niemiecki, włoski i angielski. W 1999 nakładem wydawnictwa Czytelnik ukazał się pierwszy i jedyny przekład na język polski^[11].

Twórczość Dobyczina za życia pisarza otrzymała tylko jedną dobrą recenzję oraz kilka negatywnych^[1]. W 1936 roku została oficjalnie potępiona na fali krytyki „naturalizmu” i „formalizmu” w sztuce. Mimo znikomej obecności dzieł w obiegu literackim w czasach radzieckich, a także wciąż jeszcze niepełnego docenienia dorobku, doczekał się pisarz ocen najwyższych. Arkadij Lwow przytacza dialog jednego z uczestników spotkania na Uniwersytecie Harvarda z Josifem Brodskim wkrótce po otrzymaniu przez niego literackiej Nagrody Nobla w 1987:

Jadwiga Szymak-Reiferowa, autorka jedynego polskiego studium twórczości pisarza, nadała swej pracy tytuł Proza Leonida Dobyczina – brakujące ogniwo w historii rosyjskiej awangardy^[2].

Wydania dzieł Dobyczina

Po polsku

• Miasto En. Opowiadania, przełożył, posłowiem i przypisami opatrzył Henryk Chłystkowski, Warszawa 1999. Oprócz tytułowej opowieści zamieszczono tu opowiadania: Staruszki w miasteczku, Kukujewa, Kozłowa, Spotkania z Liz, Sawkina, Jerygin, Dorian Gray, Konopatczikowa, Park, Portret.

Po rosyjsku

• Встречи с Лиз, Leningrad 1927.
• Портрет, Leningrad 1931.
• Город Эн, Moskwa 1935.
• Избранная проза (tomy 1–2), Nowy Jork 1984.
• Город Эн. Рассказы, Moskwa 1989.
• Расколдованный круг: Василий Андреев, Николай Баршев, Леонид Добычин, Leningrad 1990.
• Полное собрание сочинений и писем, Sankt Petersburg 1999.
• Город Эн. Роман, повести, рассказы, письма, Moskwa 2007.
• Город Эн, Dyneburg (Daugavpils) 2007.

Książki o Dobyczinie

• Вениамин Александрович Каверин, Эпилог, Moskwa 1989.
• Первые Добычинские чтения, Dyneburg (Daugavpils) 1991.
• Вторые Добычинские чтения, Dyneburg (Daugavpils) 1994.
• Добычинский сборник, tomy 1–7, Dyneburg (Daugavpils) 1998–2011.
• Писатель Леонид Добычин. Воспоминания. Статьи. Письма, Sankt Petersburg 1996.
• Эльвира Степановна Голубева, Писатель Леонид Добычин и Брянск, Briansk 2005.
• Татьяна Анатольевна Шеховцова, Проза Л. Добычина. Маргиналии русского модернизма, Charków 2009.

Dysertacje kandydackie

• Наталья Васильевна Шкурина, Функциональный аспект строевых единиц художественного текста. На примере рассказов Л. Добычина, Санкт-Петербургский государственный университет, Sankt Petersburg 2003.
• Евгения Сергеевна Радищева, Художественный мир прозы Л. И. Добычина, Московский педагогический государственный университет, Moskwa 2004.
• Зоя Александровна Попова, Поэтика прозы Л. Добычина. Нарратологический аспект, Санкт-Петербургский государственный университет, Sankt Petersburg 2005.
• Сергей Иванович Королев, Проблема автора в прозе Л. Добычина, Тверской государственный университет, Twer 2008.

• Леонид Добычин. Библиографический указатель (1924–2008). www.ruthenia.ru, составитель С. И. Королев. [dostęp 2012-01-24]. (ros.).
• Добычин Леонид Иванович: Сочинения. Lib.Ru, Библиотека Максима Мошкова. [dostęp 2012-01-24]. (ros.).