Leopold Mars

Leopold Łukasz Mars

herbu Noga

Administrator majątków ziemskich, uczestnik walk Wiosny Ludów w Polsce. Po wydalenie z kraju i wędrówce przez Afrykę walczył w Legionach Polskich w Turcji i jako porucznik kozaków sułtańskich uczestniczył w wojnie krymskiej. Po powrocie do kraju brał udział Powstaniu Styczniowym. Pamiętnikarz. Urodził się 28 października 1822 roku w Strzyżowicach^[1] ( Jak podaje w Pamiętniku ..w powiecie olkuskim dawnym księstwie siewierskim) obecnie województwo śląskie, powiat Będzin. Zmarł w roku 1885r. –

Urodził się w Strzyżowicach jako syn Kaspra Marsa (1781-1865), właściciela majątku Strzyżowice i Elżbiety z Chodakowskich, brat o trzy lata starszego Antoniego Józefa Marsa. W Strzyżowicach zamieszkiwała rodzina Marsów od XVI wieku^[2] do roku wybuchu powstania styczniowego 1863r. Marsowie należeli do szlachty siewierskiej. Po sekularyzacji Księstwa Siewierskiego otrzymali polski indygenat. Naukę zaczął w Siewierzu a następnie wraz z bratem Antonim udał sie do Krakowa gdzie Antoni Józef od 1834 roku chodził do Gimnazjum św. Anny w Krakowie a Leopold do szkoły technicznej. Niestety trudne warunki finansowe rodziny zmusiły Leopolda po pewnym czasie do powrotu do Strzyżowic. Tu pomagał w majątku stryja Antoniego w Malinowicach. Stryj oddał Leopolda na praktykę agronomiczną w dobrach Henryka Potockiego w Chrząstowie, Kiedy z braku środków na dalsza naukę do domu wrócił Antoni , podążył za bratem do Chrząstowa. W Chrząstowie realizowali bardzo ambitne projekty gospodarcze, takie jak uruchomienie cukrowni oraz hamerni ( protoplasty dzisiejszych hut).

Wczesną wiosna 1848 roku w trakcie krótkiego wyjazdu z Chrząstowa do Warszawy dowiaduje sie o wydarzeniach we Francji. Natychmiast wraca do Krakowa, gdzie włącza sie w działania konspiracyjne. We współpracy z Ludwikiem Sułkowskim wykorzystując znajomość terenów gdzie spotykały się granice trzech zaborców, szmugluje broń i amunicje do Krakowa ( na wypadek przyszłych walk). W majątku Sułkowskich ^[3] w Słupi ( dzisiaj na terenie Mysłowic), szkolą przyszły oddział strzelców. W Krakowie jako członek Gwardii Narodowej bierze udział w Krakowskiej rewolcie ( 26 kwietnia 1848 roku). Po stłumieniu walk zmuszony jest do emigracji do Prus. Po drodze ucieka do Słupi zatrzymuje się u Sułkowskiego, gdzie trwają przygotowania do walk. Niestety Sułkowski dostaje ultimatum od władz by wszyscy przebywający tam emigranci natychmiast opuścili majątek. Ruszył do Lwowa gdyż usłyszał, że organizowana jest tam Gwardia Narodowa. Po dotarciu do Lwowa wstępuje do Legionu Akademickiego . Ranny w walkach na barykadzie, po upadku powstania zostaje zesłany do granicy francuskiej.

Internowany we Lwowie, wraz z cała grupą internowanych, przebywa długą drogę przez Cesarstwo Austrowęgierskie, początkowo drogą lądową do Triestu, gdzie zostają zaokrętowani na statek mający przetransportować ich do Francji. Na Morzu Śródziemnym orientują się, że kapitan ma ich dostarczyć do Ameryki a nie obiecanej Francji. Zmuszają kapitana do zawinięcia do portu w Tulonie. W Tulonie władze francuskie oświadczają ,że nie mogą przyjąć powstańców we Francji i proponują Algierie ( wtedy terytorium francuskie). Ląduje w Algierze i rozpoczyna kolejna walkę, walkę o przetrwanie , zdobycie środków na życie i na podróż w kierunku kraju. Po tułaczce przez północne wybrzeża Afryki , Tunis, Egipt dociera do Turcji, gdzie , jak usłyszał będzie możliwość walki o Polskę^[3].

W czerwcu 1853 roku dociera do Stambułu ( Konstantynopolu) w Turcji, wiedząc ,że Turcja szykuje się do wojny z Rosją. W Turcji organizowane były oddziały w których służbę znajdowali oficerowie i żołnierze z ziem polskich ^[4] . Takim oddziałem był oddział Kozaków Sułtańskich pod dowództwem Michała Czajkowskiego zwanego Sadykiem Paszą. Wstępuje do oddziału Kozaków Sułtańskich. Pamiętniki Leopolda zawierają barwne opisy niedoli oddziału , który przez cały okres swojej działalności cierpiał na niedostatki Brakowało mundurów, butów, broni i siodeł. Również oddziale przechodził różne efekty działań polityków^[5]. Latem 1854 r. Pułk Kozaków Sułtańskich stanowił przednią straż wojsk tureckich walczących w Bułgarii. Leopold Mars brał udział w odsieczy Silistry, w obronie Kalafatu, w bitwach pod Ruszczukiem i Dobrudzą. W czasie wojny krymskiej i walk o Sewastopol został oddelegowany do Sztabu Armii Francuskiej jako tłumacz. Kilkakrotnie ranny w czasie kampanii. Po wojnie uzyskał paszport austriacki i wrócił do Strzyżowic.

Był doświadczonym w bojach oficerem i konspiratorem. Doświadczenie to wykorzystał w przygotowaniach do Powstania Styczniowego, Stan zdrowia nie pozwalał mu brać udział w walkach ^[6] Informacje o udziale w Powstaniu oparte są na wspomnieniach rodzinnych, będących podstawą późniejszych publikacji. ^{[7] [8] [9] [10] [11] [12] [13]}. Tablica pośmiertna Leopolda umieszczona w Kaplicy cmentarnej Marsów w Limanowej zawiera informacje o jego udziale w Powstaniu.

Po sprzedaży Strzyżowic w roku wybuchu Powstania Styczniowego poślubił w Dębnikach pod Krakowem Augustę Żelechowską urodzoną 21 września 1844 roku. Zarządzał majątkiem żony. Pod koniec życia przeniósł się do posiadłości brata Antoniego Józefa Marsa w Nowej Wsi pod Limanową. Zmarł w 1885 roku. Wg. wspomnień rodziny został pochowany na cmentarzu w Limanowej. w Kaplicy cmentarnej Cmentarza w Limanowej , zwanej kaplicą Marsów . Tam znajduje sie tablica Poświęcona Leopoldowi Marsowi. Świadectwa zgonu nie udało sie odnaleźć^[10].

• Leopold Mars: Pamiętniki Leopolda Marsa, żołnierza i wygnańca 1848-1853. Kraków: 1905.
• Krzysztof Karbownik: Polskie formacje zbrojne w armii tureckiej w wojnie krymskiej 1853-1856 Przegląd Historyczno-Wojskowy 13 (64)/4 (242), 215-233. Kraków: 2012.
• Antoni Mars: Pamiętniki Antoniego Noga Marsa, dotyczące działalności w Galicyi w drugiej połowie ubiegłego stulecia. Wypracował i do druku przygotował Teofil Wiadomski.. Nowy Sącz: 1905.