Liechtensteinklamm

Liechtensteinklamm – wąwóz rzeki Großarler Ache w Austrii, położony w granicach miasta Sankt Johann im Pongau, w kraju związkowym Salzburg. Ma około 4 km długości i do 300 m głębokości. Około kilometrowy odcinek wąwozu jest sezonowo udostępniany zwiedzającym za pomocą ścieżek, tuneli, galerii, mostów i schodów^[1][2].

Nazwa wąwozu upamiętnia Jana II, księcia Liechtensteinu, który wsparł finansowo prace związane z jego turystycznym udostępnieniem. Liechtensteinklamm otwarto dla zwiedzających w 1876 roku^[3].

Wąwóz znajduje się na południe od centrum Sankt Johann im Pongau, przy wylocie doliny Großarltal(inne języki) do doliny Salzach. Przepływa przez niego Großarler Ache, nazywana także Großarlbach, będąca prawym dopływem Salzach^[4].

Liechtensteinklamm powstał w wyniku erozyjnej działalności Großarler Ache. Rzeka wcinała się w podłoże skalne, tworząc głęboki i miejscami bardzo wąski przełom. Ściany wąwozu osiągają wysokość do około 300 m, przy czym w części udostępnionej turystycznie znajdują się także przewieszone odcinki skalne o wysokości dochodzącej do około 200 m^[1][2].

Woda przepływa przez progi skalne, zwężenia i kotły eworsyjne, a w końcowej części trasy turystycznej znajduje się wodospad. Znaczne wahania przepływu występują podczas roztopów i intensywnych opadów, dlatego przy wezbraniach lub burzach wąwóz może być czasowo zamykany^[2].

Prace zmierzające do udostępnienia wąwozu rozpoczęli w 1875 roku członkowie miejscowej organizacji alpejskiej. Budowa ścieżek, tuneli i konstrukcji podwieszanych do skał przekroczyła jednak możliwości finansowe inicjatorów przedsięwzięcia^[3].

Dalsze prace umożliwiła darowizna w wysokości 600 guldenów przekazana przez księcia Jana II z Liechtensteinu, który polował w okolicach Großarl. W 1876 roku trasę ukończono i otwarto dla zwiedzających, nadając wąwozowi nazwę Liechtensteinklamm. Według miejscowych kronik w pierwszym roku odwiedziło go około 12 tys. osób^[3][5].

Udostępniona trasa prowadzi w obie strony tym samym przebiegiem i obejmuje około 440 stopni oraz około 100 m różnicy wysokości. Przejście prowadzi przez wąskie pomosty, mosty, galerie i tunele wykute lub zamocowane w skalnych ścianach. Ze względu na schody i ograniczoną szerokość przejść trasa nie jest przystosowana dla wózków dziecięcych ani osób poruszających się na wózkach inwalidzkich^[6].

27 maja 2017 roku w wąwozie doszło do dużego obrywu skalnego. Odłamki zniszczyły część ścieżek i konstrukcji ochronnych, a 17 przebywających wówczas w wąwozie osób zostało odciętych od wyjścia i musiało zostać ewakuowanych. Liechtensteinklamm zamknięto następnie dla zwiedzających^[7][8].

Przed rozpoczęciem odbudowy usunięto niestabilne fragmenty skał, w tym około 300 ton materiału skalnego. W ramach zabezpieczenia zamontowano około 60 sieci przeciwobrywowych o łącznej długości około 1100 m, wykonano trzy tunele i cztery galerie oraz wprowadzono system monitorowania przemieszczeń skał. Materiały transportowano do wnętrza wąwozu głównie śmigłowcami^[9][2].

Najbardziej charakterystycznym elementem przebudowanej trasy została stalowa klatka schodowa „Helix”. Spiralna konstrukcja wykonana ze stali kortenowskiej prowadzi na głębokość około 30 m i umożliwia obserwowanie jednej z najwęższych części wąwozu^[2].

Po trzech latach zamknięcia Liechtensteinklamm został ponownie udostępniony 11 czerwca 2020 roku. Łączny koszt prac zabezpieczających i przebudowy wyniósł około 6,7 mln euro^[10].

Wąwóz jest udostępniany sezonowo, zazwyczaj od wiosny do jesieni. Ze względów bezpieczeństwa dostęp może zostać wstrzymany podczas gwałtownych opadów, wysokiego stanu wody, burz, opadów śniegu lub prac związanych z zabezpieczaniem ścian skalnych^[6].

Liechtensteinklamm należy do najczęściej odwiedzanych obiektów przyrodniczych kraju związkowego Salzburg. Przed zamknięciem w 2017 roku wąwóz odwiedzało około 200 tys. osób rocznie^[11].