Like a Virgin
| Wykonawca albumu studyjnego | ||||
| Madonna | ||||
| Wydany |
12 listopada 1984 | |||
|---|---|---|---|---|
| Nagrywany |
kwiecień–maj 1984, Power Station | |||
| Gatunek |
dance-pop · synthpop · post disco · nowa fala | |||
| Długość |
38:02 | |||
| Wydawnictwo | ||||
| Producent | ||||
| Album po albumie | ||||
| ||||
| Albumy studyjne | ||||
| ||||
| Single z albumu Like a Virgin | ||||
| ||||
Like a Virgin – drugi album studyjny amerykańskiej piosenkarki Madonny, wydany 12 listopada 1984 roku nakładem wytwórni Sire Records i Warner Bros. Records. Reprezentuje dance-pop, z elementami gatunków takich jak synthpop, post disco i nowa fala, a teksty głównie dotyczą miłości. Został w całości wyprodukowany przez Nile’a Rodgersa.
Artystka po wydaniu debiutanckiego albumu Madonna (1983) pragnęła tworzyć muzykę bardziej zbieżną ze swoimi preferencjami. Wspólnie ze Stephenem Brayem pisała i nagrywała piosenki w wersjach demo. Przedstawiciele Warner Bros. przystali na jej życzenie, by drugi album wyprodukował Rodgers. Nagrania odbyły się w kwietniu i maju 1984 roku w studiu Power Station w Nowym Jorku, z wykorzystaniem nowatorskiego cyfrowego przetwarzania dźwięku. Rodgers zaangażował muzyków ze swojego zespołu Chic, a podczas nagrań połączył brzmienia żywych instrumentów i syntezatorów. Na albumie zostało wykorzystane pięć piosenek przygotowanych wcześniej przez Madonnę i Braya, trzy napisane przez innych autorów i jeden cover. Na okładce znalazło się zdjęcie Madonny w sukni ślubnej, wykonane przez Stevena Meisela. W 1985 roku poza Stanami Zjednoczonymi ukazała się reedycja, wzbogacona względem wersji pierwotnej o utwór „Into the Groove”.
Album zebrał mieszane recenzje od krytyków muzycznych, którzy komplementowali produkcję Rodgersa, ale krytykowali śpiew Madonny i rozbieżną jakość piosenek. Po premierze stał się bestsellerem i dotarł do czołówek list sprzedaży. W Stanach, gdzie „The New York Times” porównał jego popularność do Beatlemanii, zajmował przez trzy tygodnie pierwsze miejsce notowania Billboard 200, a w lipcu 1985 roku jako pierwszy w historii album nagrany przez kobietę przekroczył próg 5 milionów sprzedanych egzemplarzy. Uplasował się także na pierwszych miejscach m.in. paneuropejskiej listy European Top 100 Albums i brytyjskiej UK Albums Chart. W kilkunastu państwach zdobył certyfikaty złotych, platynowych lub multiplatynowych płyt, a w Stanach i Kanadzie pokrył się diamentem. Jego światowa sprzedaż przekroczyła 21 milionów egzemplarzy.
Pierwszy singel promujący album, „Like a Virgin”, dotarł do pierwszych miejsc amerykańskiej listy przebojów Hot 100 i paneuropejskiej European Hot 100 Singles. Przedpremierowy występ z piosenką na gali wręczenia nagród MTV Video Music Awards w 1984 roku był szeroko komentowany w mediach ze względu na zachowanie Madonny na scenie, interpretowane jako prowokacyjne. Do czołówek notowań na świecie dotarły także kolejne single: „Material Girl”, „Angel”, „Into the Groove” i „Dress You Up”. Like a Virgin był drugim w historii albumem nagranym przez kobietę, którego cztery single uplasowały się w pierwszej dziesiątce Hot 100. Madonna w 1985 roku odbyła promującą go trasę koncertową The Virgin Tour, która przyniosła zyski w wysokości ponad 5 milionów dolarów.
Retrospektywnie znalazł się w rankingach najlepszych albumów w historii. Dziennikarze i badacze zwracali uwagę na rolę płyty i okresu jej promocji w uczynieniu z Madonny ikony muzyki pop, a także na dziedzictwo kulturowe w zakresie feminizmu i wpływu na inne artystki. W 2023 roku został wprowadzony przez amerykańską Bibliotekę Kongresu na listę National Recording Registry albumów o istotnym znaczeniu kulturowym i historycznym.
Geneza

Debiutancki album Madonny, Madonna, został wyprodukowany przez Reggiego Lucasa i wydany przez Sire Records (pododdział Warner Bros. Records) 27 czerwca 1983 roku. Sukcesywnie zdobywał popularność, a we wrześniu 1983 roku po raz pierwszy pojawił się na amerykańskiej liście sprzedaży Billboard 200. Stowarzyszenie Recording Industry Association of America (RIAA) w maju 1984 certyfikowało go złotem za 500 tysięcy sprzedanych egzemplarzy w Stanach. Również w 1984 roku trzy ostatnie ostatnie promujące go single – „Holiday”, „Borderline” i „Lucky Star” – uplasowały się w pierwszej dwudziestce amerykańskiej listy przebojów Hot 100 czasopisma „Billboard”[1]. Madonna nie była jednak w pełni zadowolona z jego brzmienia, co tłumaczyła niedostatecznym wpływem na produkcję muzyczną. Wspominała, że dopiero po dwóch trzecich pracy nad nim zaczęła sobie pozwalać na bardziej intensywny wkład w nagrania[2].
Reggie myślał, że mnie popchnie, bo pracował wcześniej z Phyllis Hyman i Robertą Flack. Problem polegał na tym, że chciał sprawić, żebym brzmiała jak one. Wiem, czego chcę od swojej następnej płyty. Produkcja nie będzie takie już taka schludna, bo Reggie i Mtume [zespół, w którym grał Lucas] wywodzą się z zupełnie innej szkoły. Chcę swojego własnego brzmienia. Tym razem zastosuję bardziej crossoverowe podejście. Może powinnam pracować z brytyjskim producentem.
Artystka poprosiła przedstawicieli wytwórni o możliwość samodzielnego wyprodukowania swojego drugiego albumu, ale natychmiast otrzymała odmowę, co odebrała jako przejaw dyskryminacji kobiet w środowisku zdominowanym przez mężczyzn, w którym była odbierana jako „seksowna dziewczynka”. W wywiadzie dla magazynu „Rolling Stone” skomentowała, że Prince czy Michael Jackson jako mężczyźni nie otrzymaliby takiej odmowy. W ramach kompromisu napisała list do prezesa Sire Records, Seymoura Steina, z propozycjami producentów, z którymi chciałaby współpracować; wymieniła m.in. Trevora Horna, Lauriego Lathama, Naradę Michaela Waldena i Johna „Jellybeana” Beniteza. Jej pierwszym wyborem był jednak Nile Rodgers z zespołu Chic, znany ze współpracy m.in. z Dianą Ross, Sister Sledge i Davidem Bowiem nad albumem Let’s Dance (1983)[4]. Argumentowała to faktem, że Rodgers, w przeciwieństwie do Lucasa, tworzył piosenki do tańca, a nie podśpiewywania, poza tym stwierdziła: „Nile pracował z wieloma rodzajami muzyków, a każda płyta, jaką zrobił, jest moim zdaniem świetna”[5]. Rodgers, usłyszawszy o Madonnie od Beniteza, udał się na jej występ w klubie The Roxy w Nowym Jorku. Zrobiła na nim wrażenie skomplikowana choreografia, którą tańczyła, a jej prezencję sceniczną skojarzył z Jackson 5 i Gladys Knight. Po spotkaniu za kulisami był zaintrygowany, ale wciąż nieprzekonany do podjęcia się współpracy[6]. Po kilku spotkaniach zdecydował się objąć rolę producenta, wierząc, że pomoże wynieść Madonnę na wyższy poziom[7].
Rodgers wspominał, że otrzymał za album honorarium wyższe niż kwota, którą wykonawca zazwyczaj zarabia na nagraniu albumu[4]. Przedstawiciele Warner Bros. zaproponowali mu trzyprocentowe tantiemy, jednak przystali na jego kontrpropozycję 2% z pierwszych 2 milionów sprzedanych egzemplarzy, a po przekroczeniu tej liczby podniesienie kwoty do 6%, z mocą wsteczną. Stein wspominał, że gdy album odniósł sukces, chcieli, by to Madonna pokryła koszty gaży Rodgersa, jednak prawnicy uświadomili ich, że taka zmiana umowy nie jest możliwa[8].
Powstawanie
Przygotowanie piosenek

Madonna chciała umieścić na albumie utwory, które napisała i nagrała w wersjach demo ze Stephenem Brayem[4]. Przed rozpoczęciem nagrań zaprezentowała Rodgersowi pięć przygotowanych piosenek, ale producent uważał, że nagrania były zbyt podobne do jej pierwszego albumu – mocno sekwencjonowane i nadmiernie oparte na syntezatorach[9]. Wspominał, że powiedziała: „Jeśli nie zachwycają cię wszystkie te piosenki, nie możemy razem pracować”, na co odpowiedział: „Mogę ci zagwarantować, że jak je dopracujemy, to je pokocham”[10].
Pracownicy wytwórni Warner Bros. Records znajdowali dla Madonny piosenki innych autorów. Jedną z nich była „Like a Virgin”, którą napisali Tom Kelly i Billy Steinberg. Michael Ostin, pracownik działu A&R w Warner Bros., uznał, że będzie idealna dla Madonny. Artystka początkowo oceniła ją negatywnie, jako „głupią i niedorzeczną”, ale z czasem zmieniła zdanie, dodatkowo przekonał ją prowokacyjny i dwuznaczny tytuł („jak dziewica”)[11][12][13]. Rodgers uznał ją za głupią i dziwną, ponadto uważał, że tytuł nie jest „ponadczasową frazą”[14]. Cztery dni po usłyszeniu jej po raz pierwszy przeprosił Madonnę, przyznając, że piosenka utkwiła mu w głowie i powinni ją nagrać[12]. Kolejnym utworem, który Ostin zaprezentował Madonnie i Rodgersowi, był „Material Girl” autorstwa Petera Browna i Roberta Ransa[4]. W 2009 roku Madonna wspominała: „Podobały mi się obie te piosenki, bo były ironiczne i prowokacyjne jednocześnie, ale też niepodobne do mnie. Nie jestem materialistką [„material girl”] i na pewno nie byłam dziewicą, a swoją drogą, co to znaczy być jak dziewica? Podobała mi się ta gra słów, wydawały mi się sprytne. Są takie geekowe, że aż fajne”[15].
Ostin podczas jazdy samochodem do pracy usłyszał w radiu piosenkę Rose Royce’a „Love Don’t Live Here Anymore”, po czym zadzwonił do Madonny i Rodgersa, którzy wówczas przebywali w studiu, z pomysłem nagrania jej coveru. Oboje zareagowali niechętnie, ale ostatecznie zdecydowali się ją uwzględnić, by poprzez balladę nadać albumowi większą różnorodność[16][4]. Rodgers poprosił Andreę LaRusso i Peggy Stanziale o napisanie dla Madonny piosenki w stylu zespołu Chic. Już w końcowej fazie prac nad albumem dostarczyły mu tekst „Dress You Up”. Rodgers uznał, że nie ma czasu na skomponowanie melodii i nagranie, ale Madonnie piosenka się spodobała, więc przekonała go, by ją uwzględnili[17][18][4].
Nagrania

Sesje nagraniowe rozpoczęły się w kwietniu 1984 roku w studiu nagraniowym Power Station w Nowym Jorku[4]. Rodgers postanowił nagrywać z żywymi instrumentami, by nadać muzyce bardziej „uliczny” styl. Zaangażował muzyków z Chic: basistę Bernarda Edwardsa i perkusistę Tony’ego Thompsona. Jason Corsaro, inżynier dźwięku, przekonał go do nagrywania w sposób cyfrowy, który uważał za przyszłość tworzenia muzyki. Wykorzystał cyfrowy magnetofon Sony 3324, umożliwiający nagrania 24-ścieżkowe, a także Sony F1 dla dwuścieżkowego miksu w 12 bitach. Madonna była obecna podczas wszystkich nagrań i miksowania, i sugerowała współpracownikom swoje pomysły. Corsaro wspominał, że Rodgers zgadzał się na jej propozycje. Dodał: „Gdyby to zależało od niego, to prawdopodobnie rozegrałby to trochę inaczej, ale ona dostała to, czego chciała”[19].
Edwards podczas pierwszej fazy nagrań grał na gitarach firm Music Man i Spector, a Rodgers – na gitarze Tōkai Gakki. Następnie, już w procesie overdubbingu, dominującą rolę odegrały automaty perkusyjne, na których grał Jimmy Bralower. Corsaro wspominał, że brzmienie było bliskie temu z nagrań demo, wyprodukowanych przez Braya, a różnicę stanowił większy dobór instrumentów i lepsze środowisko nagrań. Gdy nagrania głównych partii zostały zaaprobowane, to Robert Sabino dograł instrumenty klawiszowe, głównie Sequential Circuits Prophet-5 i Rhodes. Rodgers nagrał dodatkowe partie na syntezatorze Synclavier, a Lenny Pickett – na saksofonie. W kolejnym etapie zarejestrowane zostały wokale wspierające rodzeństw Simms i King. Ostatnią fazą były nagrania śpiewu Madonny, które odbywały się w niewielkim, drewnianym pokoju na tyłach studia. Corsaro korzystał z mikrofonu stereo firmy AKG Acoustics, wzmacniacza mikrofonowego firmy Schoeps i korektora dźwięku Pultec EQP-1. Madonnę szczególnie zestresowało nagranie „Love Don’t Live Here Anymore”, bo nigdy dotąd nie śpiewała czegoś w tym stylu[19].
Sesje nagraniowe zakończyły się w maju 1984 roku[4]. Rodgers wspominał, że jedyną piosenką, w której miksowaniu brał udział, była „Love Don’t Live Here Anymore”[20]. Po usłyszeniu gotowego materiału menedżer Madonny, Freddy DeMann, poprosił o dodanie więcej gitary basowej, by brzmienie przypominało album Michaela Jacksona Thriller, ale artystka nie zgodziła się na wprowadzenie poprawek[10].
Okazało się, że wyszło lepiej, niż się spodziewałam. W Nile’u przede wszystkim urzekło mnie to, że byłam wielką fanką jego muzyki jeszcze zanim zaczęłam z nim pracować, ale poza tym on jest niesamowitym muzykiem. I jest siłą. Ja też, więc to było idealne połączenie. Spotkaliśmy się w połowie drogi. Nie odwoływałam się do cudzej muzyki, tworząc swoją płytę. Ludzie proszą Nile’a o stworzenie wersji Chic albo o jego charakterystyczne brzmienie gitary, ale [Like a Virgin] było tak naprawdę połączenieniem dwóch sił, więc efekt końcowy był po równo w moim i jego stylu.
Madonna była zdeterminowana co do skrupulatności podczas nagrań, co prowadziło do spięć z muzykami, których karciła za spóźnienia lub odpoczywanie w trakcie sesji. Rodgers podczas jednej z kłótni zagroził zakończeniem współpracy i opuścił studio, ale po przeprosinach powrócił do nagrań[4][21][19]. Producent wspominał, że zależało jej na szybkich nagraniach, co tłumaczyła: „Czas to pieniądz, a pieniądze są moje”[4][20]. Dodał także, że utwory zostały nagrane zgodnie z wizją artystyczną, w związku z czym nie istnieją odrzuty, które mogłyby zostać opublikowane[20].
Charakterystyka muzyczna

Like a Virgin reprezentuje głównie dance-pop[22]. Krytyk muzyczny Alexis Petridis z czasopisma „The Guardian” scharakteryzował album jako „umiejętny koktajl post disco i dance z nutą hip-hopu (…) oraz zaskakująco dużą dawką ostrego, kanciastego nowofalowego rocka”[23]. Matt Mitchell z magazynu „Paste” opisał go jako efekt „zamiłowania Madonny do sekwencji post disco, wzbogacony o nuty hip-hopu i nowej fali”[24]. Brian Chine z czasopisma „Billboard” po premierze scharakteryzował brzmienie jako nowofalowo-popowe, dodając: „brzmi mocniej niż pierwszy album, ale wciąż łagodniej niż większość współczesnej muzyki”[25]. Stephen Holden z „The New York Times” napisał, że Nile Rodgers „zaadaptował niektóre elementy brzmienia Chic – szorstkie brzmienie gitary, lśniące elektryczne klawisze i lekkie, dumnie kroczące rytmy dance-popu – aby uhonorować osobowość Madonny”. Dodał także: „Lśniące, nieskomplikowane aranżacje osadzone są wokół głosu Madonny, przypominającego lalkę, niczym wata cukrowa”[26]. Pete Bishop z „The Pittsburgh Press” opisał album jako „dużo prostych tekstów miłośnych zaśpiewanych do lekkiego, popowego funk rocka”[27].
Rozpoczynający album utwór „Material Girl” łączy elementy nowej fali, dance-popu, post disco i synthpopu[28][29]. Holden scharakteryzował go jako mieszaninę popu z reggae[26]. Krytycy porównywali linię gitary basowej do utworu „Can You Feel It” zespołu The Jacksons[30][31]. Madonna śpiewa o zamiłowaniu do pieniędzy i nazywa się „materialistką”, która nie zaakceptuje mężczyzny, jeśli nie dostarczy jej luksusowych dóbr[30][32][33][24]. Krytyk muzyczny Stephen Thomas Erlewine z portalu The A.V. Club zinterpretował tekst jako „gloryfikację bogactwa i dóbr luksusowych” oraz „jednocześnie celebrację i krytykę epoki Reagana, gdzie forma ostatecznie przyćmiewa treść”[29]. Redaktorzy portalu Pitchfork określili piosenkę jako „niegrzeczną celebrację bogatych chłopców i wymyślnych zabawek, będącą jednocześnie parodią materializmu epoki Reagana, uzupełnioną nosowym, rozpieszczonym zachowaniem księżniczki i głupim wokalem wspierającym przystojniaków”[33]. W interpretacji Mitchella, tekst dotyczy „przyjemności wynikających z chciwości i materializmu”[24]. Drugi utwór, „Angel”, łączy elementy dance-popu, synthpopu i nowej fali[22][34][35][29]. Rozpoczyna się od dźwięków syntezatorów, gitarowego pizzicato w wykonaniu Rodgersa i śmiechu Madonny[36][24][37]. Tekst stanowi wyznanie miłosne, a adresat jest porównany do tytułowego anioła[38][4][24][39]. Riffy i fragment tekstu zostały zapożyczone z piosenki „Death Disco” zespołu Public Image Ltd[24][37].
Trzeci utwór, „Like a Virgin” reprezentuje dance-pop i dance-rock[40][41][26]. Krytycy wskazywali w linii basu podobieństwa do „I Can’t Help Myself (Sugar Pie Honey Bunch)” zespołu The Four Tops[38][24][42] i „Billie Jean” Michaela Jacksona[43][31]. Sal Cinquemani z portalu Slant Magazine napisał, że Madonna śpiewa „helowym, piskliwym głosem”[43]. Tekst dotyczy euforii z powodu miłości, porównanej do utraty dziewictwa[12][44]. W ocenie biografa Madonny, Rikky’ego Rooksby’ego, można go interpretować na różne sposoby: jako opis pierwszego zbliżenia seksualnego lub, w przypadku większego doświadczenia, ponownego przeżywania emocji towarzyszących pierwszemu zbliżeniu[38]. „Over and Over” reprezentuje synthpop i nową falę, a Chuck Arnold z czasopisma „Billboardu” wskazał w nim elementy punkowe[36]. Tekst dotyczy determinacji i podnoszenia się po rozczarowaniach[38]. Mark Lindores z magazynu Classic Pop zinterpretował go jako wyznanie „o sile, odporności, podnoszeniu się bez względu na to, ile razy się potkniesz, i wytyczaniu własnej drogi w świecie”[4]. Cover „Love Don’t Live Here Anymore” jest balladą z elementami soulu i brzmienia filadelfijskiego[45][36][26]. Holden i Debby Miller z czasopisma „Rolling Stone” nazwali go „płomienną balladą”[26][42]. Aranżacja została oparta na instrumentach smyczkowych i syntezatorach[31]. Paul Schrodt z portalu Slant Magazine ocenił, ze Madonna „stawia na łzawą, pełną gniewu rockową interpretację, gdy utwór nabiera tempa, a smyczki falują, aż wyśpiewuje ostatnie «anymore», dosłownie dysząc”[46].
„Dress You Up” reprezentuje dance-pop i nu-disco[22][29][47]. Aranżacja opiera się na automacie perkusyjnym[18], a w łączniku pojawia się solo gitarowe[29]. Tekst dotyczy wyznania miłosnego wobec adresata, którego, według Arnolda, „Madonna obiecuje ubrać w strój miłosny od stóp do głów”[36]. Thomas zwrócił uwagę na jego „figlarną seksualność, którą Madonna przekazuje nie tylko poprzez dosłowny tekst (…), ale także poprzez żarliwą interpretację”[29]. „Shoo-Bee-Doo” jest doo wopowym utworem w średnim tempie, z aranżacją opartą na pianinie i partią solową na saksofonie[26][45][31][4]. Arnold napisał, że „zaczyna się jako prosta ballada na pianino, w której [Madonna] ukazuje surowe, delikatne emocje. Następnie zmienia się w zwodniczo skoczną piosenkę, w której próbuje dotrzeć do swojego zdezorientowanego chłopaka”[36]. „Pretender” łączy elementy synthpopu, disco i funku, a Holden przyrównał jego brzmienie do zespołu Chic[26][25][36]. Tekst dotyczy niepewności w związku z faktem, że adresat piosenki nie jest tym, kim się wydaje[18]. Album kończy dynamiczna, syntezatorowa piosenka „Stay”[18]. Arnold wskazał w niej podobieństwo do brzmienia girls bandów z lat 60[36]. Na reedycji z 1985 został dodany dance-popowy, syntezatorowy utwór „Into the Groove” ze zdublowanym wokalem, dotyczący emocji związanych z pobytem na parkiecie tanecznym[48]. Erlewine odczytał go jako „swego rodzaju manifest” na temat parkietu: „oddaje hołd temu uświęconemu miejscu, stanowiąc nieśmiertelny hymn na cześć przyjemności poruszania ciałem w rytm muzyki, niezależnie od tego, czy dzieje się to w klubie, czy w sypialni, gdzie nikt inny nie może nas zobaczyć”[29].
Tytuł i oprawa graficzna

Madonna postanowiła nadać albumowi tytuł Like a Virgin („jak dziewica”), który nosił też nagrany na niego utwór. Skomentowała: „Wiedziałam, że tak chcę zatytułować moją płytę, tylko po to, żeby wszystkich wkurzyć. To był mocny przekaz i wiedziałam, że zostanie źle zinterpretowany”[13]. Rodgers uważał, że album powinien się nazywać Material Girl, w nawiązaniu do piosenki pod tym samym tytułem, ale ostatecznie nie forsował swojego pomysłu, uznawszy, że decyzja należy do Madonny[4]. Profesor amerykanistyki Graham Thompson w książce American Culture in the 1980s wyraził opinię, że tytuł stanowił prowokacyjne powiązanie między imieniem piosenkarki, które było jednym z imion Maryi, a chrześcijańską koncepcją jej dziewictwa[49].
Sesja zdjęciowa do oprawy graficznej albumu odbyła się w hotelu St. Regis New York w Nowym Jorku, a zdjęcia wykonał Steven Meisel[50]. Jako stylistka Madonny została zaangażowana Maripol. Dyrektor artystyczny wpadł na pomysł wystylizowania artystki w czarnej kolorystyce, w stylu zespołu Black Sabbath, jednak Maripol preferowała coś bardziej rzeczywistego. Zaprojektowała suknię ślubną z gorsetem i białymi rękawicami oraz pasek z napisem „boy toy” („zabawka dla chłopców”) na klamrze. Na zdjęciu na przedniej okładce Madonna zapozowała w stylizacji i ze wzburzonymi włosami, patrząc się na kamerę. Na tylnej okładce została wykorzystana fotografia, na której siedzi w bieliźnie na nieposłanym łóżku. Oba zdjęcia zostały przygotowane z użyciem sepii[51][52].
Biograf Madonny, Matthew Rettenmund, napisał, że okładka „skutecznie komunikuje sprzeczne poglądy na temat tego, co suknia ślubna powinna reprezentować (dziewictwo) i co tak naprawdę reprezentuje (świadomość seksualną)”[51]. Thompson ocenił, że oprawa graficzna przedstawia artystkę „nie tylko jako obiekt pożądania, ale także jako pożądający podmiot kobiecy”[49]. Artystka wypowiedziała się: „Zdjęcie było deklaracją niezależności. Jeśli chcesz być dziewicą, to proszę bardzo. Ale jeśli chcesz być dziwką, to masz do tego cholerne prawo”[53]. Joe Lynch z czasopisma „Billboard” zinterpretował: „Madonna tą bezczelną okładką pogrzebała ideę rumieniącej się panny młodej. Pomimo swojego imienia, na tym zdjęciu nie jest ani Madonną, ani dziwką, ale nowym archetypem, który pomogła ukształtować w świadomości kulturowej: bezkompromisowej, dojrzałej seksualnie kobiety, która przekracza granice – nie dla spełnienia fantazji, ale dla zaznaczenia własnej siły”[54].
Wydanie

Madonna po zakończeniu nagrań chciała wydać Like a Virgin jak najszybciej, ale przedstawiciele wytwórni zadecydowali o wstrzymaniu premiery o kilka miesięcy w związku z rosnącą sprzedażą albumu Madonna i niespodziewaną popularnością promującego go singla „Borderline”[38][10]. Rodgers wspominał, że artystycznie poprzedni album był dla Madonny „prehistorią” i chciała, by ludzie usłyszeli jej nową muzykę w radiu[55]. Redakcja magazynu „Billboard” w czerwcu 1984 doniosła, że premiera nowego albumu jest planowana na za około miesiąc[56], a na początku października 1984 roku wymienił go w kalendarzu nadchodzących premier, z datą wyznaczoną na 29 października[57]. Album ostatecznie trafił do sprzedaży 12 listopada 1984 roku[58][36].
W sierpniu 1985 roku poza Stanami Zjednoczonymi ukazała się reedycja, wzbogacona względem wersji pierwotnej o utwór „Into the Groove”, nagrany na potrzeby filmu Rozpaczliwie poszukując Susan. Został on napisany i wyprodukowany przez Madonnę i Stephena Braya[59][38].
22 maja 2001 roku nakładem wytwórni Warner Bros. Records do sprzedaży trafiła zremasterowana edycja albumu, na której znalazły się utwory z pierwszej wersji (czyli bez „Into the Groove”), a także dodatkowe remiksy „Like a Virgin” i „Material Girl”, stworzone przez Johna „Jellybeana” Beniteza[60][61]. Album 8 listopada 2019 roku został wznowiony na przezroczystej płycie gramofonowej[62].
Promocja
Single
Nile Rodgers chciał, by pierwszym singlem promującym album był „Material Girl”. Madonna wolała rozpocząć promocję od „Like a Virgin”, argumentując to kontrowersyjnym charakterem piosenki[63]. Singel ukazał się 31 października 1984 roku[64]. Mary Lambert wyreżyserowała ilustrujący go teledysk, który został nakręcony w Wenecji i Nowym Jorku[12]. Po sześciu tygodniach od premiery jako pierwszy singel w karierze Madonny dotarł do pierwszego miejsca amerykańskiej listy przebojów Hot 100 czasopisma „Billboard”[65]. Łącznie spędził na szczycie notowania pięć tygodni z rzędu[66] i zajął drugie miejsce w całorocznym rankingu najpopularniejszych popowych singli w Stanach w 1985 roku[67]. Dotarł również do pierwszych miejsc w Kanadzie[68] i Australii[69] oraz na paneuropejskim notowaniu European Hot 100 Singles[70], a także do trzeciego miejsca w Wielkiej Brytanii[71]. W Stanach i Wielkiej Brytanii został certyfikowany złotem[64][72].
Drugi singel, „Material Girl”, został wydany 23 stycznia 1985 roku[73]. Lambert wyreżyserowała teledysk, w którym Madonna odwzorowała scenę Marilyn Monroe z filmu Mężczyźni wolą blondynki (1953)[74]. Singel dotarł do drugiego miejsca w Stanach[66], trzeciego w Wielkiej Brytanii[75] i piątego na European Hot 100 Singles[76]. W Wielkiej Brytanii został certyfikowany platyną[72].
Trzeci singel, „Angel”, został wydany 10 kwietnia 1985 roku[77]. W Stanach dotarł do piątego miejsca Hot 100, dzięki czemu Madonna była drugą kobietą w latach 80., której pięć singli z rzędu uplasowało się w pierwszej piątce listy[78]. W Wielkiej Brytanii uplasował się na piątej pozycji[79].

15 lipca 1985 roku w Europie odbyła się premiera czwartego singla, „Into the Groove”, promującego reedycję albumu[80][81]. W Wielkiej Brytanii zadebiutował na czwartym miejscu listy UK Singles Chart, ustanawiając rekord najlepszego debiutu w historii singli wydanych przez kobiety, a tydzień później awansował na pierwszą pozycję[82]. Łącznie spędził na szczycie listy cztery tygodnie, przy czym podczas jednego z nich drugie miejsce zajmował „Holiday”, co było szóstym przypadkiem w historii, gdy ten sam artysta zajmował równocześnie dwa czołowe miejsca notowania (kolejny taki przypadek wydarzył się dopiero w 2015 roku)[83]. Według danych Official Charts Company z 2017 roku, był w Wielkiej Brytanii najlepiej sprzedającym się singlem Madonny w karierze[84]. Dotarł także do pierwszego miejsca na European Hot 100 Singles[85]. W Stanach został certyfikowany złotem[80], a w Wielkiej Brytanii platyną[72]. W wybranych krajach, m.in. w Stanach, zamiast samodzielnego singla „Into the Groove” ukazał się singel z podwójną stroną A, zawierający utwory „Angel” i „Into the Groove”[86]. W Australii dotarł on pierwszego miejsca i był drugim pod względem sprzedaży singlem 1985 roku[87], a w Stanach został certyfikowany złotem[80].
Piąty i ostatni singel, „Dress You Up”, został wydany 31 lipca 1985 roku[88]. Dotarł do piątych miejsc w Stanach[66] i Wielkiej Brytanii[89] i do szóstego na European Hot 100 Singles[90]. Like a Virgin był drugim w historii albumem wydanym przez kobietę (po She’s So Unusual Cyndi Lauper), którego cztery single uplasowały się w pierwszej dziesiątce Hot 100[91]. W Wielkiej Brytanii został certyfikowany srebrem[72].
„Love Don’t Live Here Anymore” w 1986 roku został wydany na singlu w Japonii. W 1996 roku ukazał się globalnie jako singel promujący kompilację ballad Madonny pt. Something to Remember[92][93]. Jean-Baptiste Mondino wyreżyserował teledysk do nowego remiksu utworu, przedstawiający artystkę w opuszczonym pokoju hotelowym[94].
Występy na żywo
Madonna wykonała przedpremierowo utwory „Like a Virgin” i „Dress You Up” 16 maja 1984 roku w trakcie imprezy z okazji urodzin Keitha Haringa w nowojorskim klubie nocnym Paradise Garage[4][95]. 14 września 1984 roku zaśpiewała „Like a Virgin” podczas pierwszej ceremonii wręczenia nagród MTV Video Music Awards. Wystylizowana tak samo, jak na okładce albumu, zaczęła występ, schodząc z wysokiej repliki tortu ślubnego. Gdy jeden z jej butów spadł, spontanicznie zaczęła się turlać się po scenie, w wyniku czego publiczność zobaczyła jej bieliznę. Występ wywołał kontrowersje w mediach i branży muzycznej, a Madonna była krytykowana za prowokacyjne zachowanie[96][97]. Badacze z perspektywy czasu zwracali uwagę na jego przełomową rolę w zwiększaniu popularności artystki. Dziennikarze „Rolling Stone” nazwali go „momentem tak niezapomnianym, jak The Beatles u Eda Sullivana”[39], a według Jessiego Petersona z MTV „umieścił Madonnę na mapie jako Królową Muzyki Pop”[98]. Artystka wykonała „Like a Virgin” 13 grudnia 1984 roku w brytyjskim programie telewizyjnym Top of the Pops[99].
Trasa koncertowa

Madonna w marcu 1985 roku ogłosiła swoją pierwszą w karierze trasę koncertową, The Virgin Tour[100]. Potrwała ona od 10 kwietnia do 11 czerwca 1985 roku, obejmując Stany Zjednoczone i Toronto w Kanadzie. W programie znalazło się pięć utworów z albumu: „Dress You Up”, „Angel”, „Over and Over”, „Like a Virgin” i „Material Girl”, a także wydany później na reedycji „Into the Groove”[101][102][103]. Kierownikiem muzycznym trasy był Patrick Leonard, a w ramach supportu występował zespół Beastie Boys[103].
Większość koncertów została szybko wyprzedana[104]. Choć początkowy plan zakładał występy w teatrach, ze względu na wysoki popyt organizatorzy ogłaszali dodatkowe koncerty w większych obiektach[105]. Ostatnie dwa koncerty odbyły się w hali Madison Square Garden w Nowym Jorku[106]. Łącznie trasa przyniosła ponad 5 milionów dolarów dochodu[107]. 15 listopada 1985 roku odbyła się premiera albumu wideo pt. Madonna Live: The Virgin Tour, który zawierał nagranie występu w Detroit[108]. W Stanach dotarł on do pierwszego miejsca publikowanej przez „Billboard” listy najlepiej sprzedających się kaset magnetofonowych[109] i został certyfikowany platyną[110].
Odbiór krytyków
Pierwotny
Po premierze Like a Virgin spotkał się z mieszanym odbiorem pośród krytyków muzycznych[4][24]. Brian Chine z czasopisma „Billboard” nazwał go „świetnym drugim albumem”, a produkcję muzyczną Nile’a Rodgersa określił jako „lekką i dopracowaną”. Skomentował także wokal: „A co z tego, że Madonna w ogóle nie eksploruje swojego śpiewu? Po prostu trafia prosto w nuty, a przy całkiem ładnej melodii brzmi atrakcyjnie, porcelanowo i momentami wrażliwie”[25]. Michael Paoletta, również z „Billboardu”, pochwalił „eleganckie, ale sprężyste aranżacje rytmiczne producenta Nile’a Rodgersa, dopracowane do chirurgicznej ostrości przez wyraźne cyfrowe dźwięki”[119]. Stephen Holden z „The New York Times” ocenił: „Słowa «lśniący i nowy» opisują nie tylko to, jak zakochana piosenkarka czuje się w tytułowej piosence, ale także brzmienie albumu, który został elegancko wyprodukowany przez Nile’a Rodgersa”[26]. Debby Miller z czasopisma „Rolling Stone” napisała: „Rodgers mądrze dostarcza takiej siły, jakiej wymagają śmiałe teksty Madonny. Jej lekki głos kołysze się nad ciężkim rytmem i syntezatorami jak dziecko na karuzeli (…). Nie ma takiej mocy ani skali jak choćby Cyndi Lauper, ale wie, co sprawdza się na parkiecie”[42]. Recenzent magazynu „Eurotipsheet” ocenił: „Co prawda nie ma na albumie piosenki tak zniewalającej i komercyjnej jak «Like a Virgin» (może z wyjątkiem «Material Girl»), ale ogólnie brzmienie jest więcej niż wspaniałe, a jej wokal brzmi charakterystycznie i świeżo”[120]. Zarówno Paoletta, jak i Miller skrytykowali utwór „Love Don’t Live Here Anymore” jako niepasujący do stylu Madonny[119][42].
Pete Bishop z „The Pittsburgh Press” ocenił, że „Madonna coś tam sobie nuci (…), czasami brzmi jak jednoosobowa wersja The Pointer Sisters, a czasami jak Cyndi Lauper z zaciśniętym nosem”. Dodał: „Całość jest dostatecznie przyjemna, by złapać uwagę masowej publiczności (…). Słabość polega na tym, że to samo mogłaby wydać jakakolwiek piosenkarka z przyzwoitym głosem. Like a Virgin nie czyni z Madonny nikogo wyjątkowego”[27]. Dennis Hunt z „Los Angeles Times” pochwalił produkcję Rodgersa i „wysokojakościowy materiał”, ale skrytykował wokal Madonny jako „irytujący” i „mający jakość denerwującej małej dziewczynki”[121]. Ralph Novak z „People” określił teksty jako prymitywne. Dodał, że Madonna „nie ma poczuciu humoru, nawet wtedy, gdy, tak jak podobnej klasy piosenkarki pokroju Cyndi Lauper, zakopuje się pod wieloma warstwami autoparodii”, ale produkcja Rodgersa „pomogła jej stworzyć coś, co można tolerować”[122]. Negatywną recenzję napisała Cynthia Rose z „New Musical Express”, w ocenie której „Madonna nie jest muzykiem i nie chce być piosenkarką”. Dodała: „Produkcja jest tandetna, pośpieszna i bezmyślna. Tak samo jak śpiew”[123].
Retrospektywny
Alexis Petridis z czasopisma „The Guardian” określił album jako „ostry, prowokacyjny, zabawny, dowcipny” i „pełen fantastycznych piosenek”[23]. Sal Cinquemani z portalu Slant Magazine napisał: „Choć nie jest tak innowacyjny jak jej debiut, album ten jest jednym z najbardziej charakterystycznych popowych artefaktów z pobłażliwej ery Reagana”[45]. Jonathan Ross z „Q” określił go jako „inteligentny, zabawny, seksowny i nieodparty”[115]. Dziennikarz John Murph skomplementował produkcję Nile’a Rodgersa, dzięki której powstała „muzyka o wiele cieplejsza, pełniejsza i bardziej soulowa niż często zimne i blaszane brzmienia syntezatorów, które charakteryzowały wiele undergroundowej muzyki tanecznej”[31]. W ocenie Roberta Christgau produkcja Rodgersa sprawiła, że piosenki były mniej mechaniczne, ale też mniej chwytliwe[112]. Autorzy książki The Rolling Stone Album Guide określili produkcję Rodgersa jako niezwykłą, ale uznali, że w skali dorobku Madonny album ma najsłabsze piosenki[116].
Stephen Thomas Erlewine z portalu AllMusic wyraził opinię, że single przyćmiewają jakością resztę utworów. Dodał: „Na pierwszym albumie Madonna zachwycała stylem i pewną radością. Tutaj kalkulacja jest oczywista i choć jest częścią esencji Madonny – a nawet czymś, co czyni ją zabawną – to nieco za bardzo zaburza równowagę płyty, odbierając jej spójność”[22]. Podobną opinię wyrazili dziennikarze „The Advocate”, którzy argumentowali: „Był to album składający się z dziewięciu utworów, w tym pięciu świetnych popowych piosenek i czterech utworów, które w niewiarygodny sposób uniknęły wycięcia”[124]. Redaktorzy „Gay Times” napisali: „Nie jest to album, do którego często wracamy, poza singlami. Nie oznacza to oczywiście, że jest zły, ale podobnie jak na debiucie, brakuje mu innowacyjnych brzmień”[125]. W 2001 Michael Paoletta czasopisma „Billboard” napisał przy okazji premiery zremasterowanej reedycji, że, w przeciwieństwie do albumów Madonna (1983) i True Blue (1986), Like a Virgin „nie zestarzał się zbyt dobrze”[60].
Odbiór komercyjny

Like a Virgin w Stanach Zjednoczonych zadebiutował 1 grudnia 1984 roku na 70. miejscu krajowej listy sprzedaży Billboard 200, publikowanej przez czasopismo „Billboard”[126]. W kolejnym tygodniu awansował na 10. pozycję[127][128]. Zadebiutował także na liście Top Black Albums poświęconej albumom R&B, na której 26 stycznia 1985 roku dotarł do maksymalnego 10. miejsca[129]. Stowarzyszenie Recording Industry Association of America (RIAA) 23 stycznia 1985 roku certyfikowało go podwójną platyną za sprzedaż 2 milionów egzemplarzy na terenie Stanów[130]. 9 lutego 1985 roku zajął miejsce pierwsze na Billboard 200, na którym pozostał również przez dwa kolejne tygodnie[131]. Madonna była trzecią kobietą (po Barbrze Streisand i Kim Carnes), która w latach 80. dotarła do najwyższych pozycji na Billboard 200 i liście singli, Hot 100[132]. W lipcu 1985 roku jako pierwszy w historii album nagrany przez kobietę przekroczył próg 5 milionów sprzedanych egzemplarzy w Stanach[133]. Stephen Holden, dziennikarz czasopisma „The New York Times” porównał sukces komercyjny do Beatlemanii z lat 60.: „Nastolatkowie ustawiali się w kolejkach w sklepach, żeby kupić ten album, tak jak ich rodzice ustawiali się w kolejkach, żeby kupić płyty Beatlesów pod koniec lat 60.”[26]. Według danych „Billboardu”, był trzecim najlepiej sprzedającym się albumem popowym w Stanach Zjednoczonych w roku 1985, ustępując tylko Born in the U.S.A. Bruce’a Springsteena i Reckless Bryana Adamsa[134]. Na Billboard 200 był łącznie notowany przez 109 tygodni[131]. 21 maja 1998 roku został przez RIAA certyfikowany diamentem (dziesięciokrotną platyną) za sprzedaż 10 milionów egzemplarzy w Stanach[130]. Jest to drugi najwyższy certyfikat RIAA wydany Madonnie, ustępuje tylko kompilacji The Immaculate Collection (1990), która pokryła się 11-krotną platyną[135].
10 grudnia 1985 roku zadebiutował na 98. miejscu paneuropejskiej listy sprzedaży European Top 100 Albums czasopisma „Eurotipsheet”[136]. 30 września 1985 roku, w 41. tygodniu obecności w rankingu, dotarł do pierwszego miejsca[137]. Na czołową pozycję powrócił 18 listopada 1985 roku[138]. Zajął trzecie miejsce w podsumowaniu całorocznym listy za rok 1985, ustępując tylko Brothers in Arms zespołu Dire Straits i Born in the U.S.A[139]. W Wielkiej Brytanii zadebiutował 24 listopada 1984 roku na 74. pozycji notowania UK Albums Chart. Sukcesywnie awansował na wyższe pozycje, a dwukrotnie, 21 września i 12 października 1985 roku, zajął pierwsze miejsce. Pozostawał na liście niemal nieprzerwanie od listopada 1984 do listopada 1987 roku, przez 150 tygodni[140]. Stowarzyszenie British Phonographic Industry (BPI) 28 listopada 1985 roku certyfikowało go potrójną platyną[72]. Wedłuch danych Official Charts Company, do 2019 roku jego sprzedaż w Wielkiej Brytanii przekroczyła milion egzemplarzy[141]. We Francji zadebiutował na liście Top Albums w październiku 1985 roku, docierając maksymalnie do 5. pozycji[142]. Był ósmym najlepiej sprzedającym się albumem w 1985 roku[143], a stowarzyszenie Syndicat national de l’édition phonographique (SNEP) certyfikowało go 17 października 2001 roku podwójną platyną[144]. Uplasował się na pierwszych miejscach list w Hiszpanii[145], Holandii[146], Islandii[147], Niemczech Zachodnich[148] i Włoszech[149]. Do końca 1985 roku jego sprzedaż w Europie przeskoczyła 2 miliony egzemplarzy[150].
W Kanadzie zadebiutował 10 listopada 1984 roku na 78. miejscu listy sprzedaży RPM Top Albums/CDs, publikowanej przez czasopismo „RPM”[151]. 16 lutego 1985 roku awansował na trzecią pozycję[152]. Był szóstym pod względem sprzedaży albumem w 1985 roku w Kanadzie[153]. Stowarzyszenie Music Canada 31 lipca 1992 roku certyfikowało go diamentem[154]. W Australii dotarł do drugiego miejsca notowania sprzedaży Kent Music Report. Zajął także trzecią pozycję w podsumowaniu całorocznym za rok 1985 i 18. w podsumowaniu całej dekady 1980–1989[155]. Stowarzyszenie Australian Recording Industry Association (ARIA) 4 grudnia 2000 roku certyfikowało go siedmiokrotną platyną[156]. W Nowej Zelandii spędził, z przerwami, osiem tygodni (od lipca do września 1985 roku) na miejscu pierwszym listy Top 40 Albums[157]. Zajął ponadto drugie miejsce wśród najczęściej kupowanych albumów w 1985 roku, ustępując tylko Born in the U.S.A.[158], a stowarzyszenie Recorded Music NZ (RMNZ) 1 marca 2009 roku certyfikowało go pięciokrotną platyną[159]. W Japonii dotarł do drugiego miejsca listy sprzedaży przedsiębiorstwa Oricon i był na 33. miejscu wśród najczęściej kupowanych albumów dekady 1980–1989[160]. Według danych Warner-Elektra-Atlantic, do czerwca 1986 roku jego sprzedaż w krajach Ameryki Łacińskiej przekroczyła 750 tysięcy egzemplarzy[161]. Do 1993 roku sprzedał się w 715 tysiącach egzemplarzy w Brazylii[162] i 160 tysiącach w Argentynie[163].
Światowa sprzedaż albumu przekroczyła 7 milionów egzemplarzy do końca 1985 roku[150] i 21 milionów do 2008[164].
Nagrody i nominacje

| Nagroda / organizacja | Rok | Kategoria | Rezultat | Źr. |
|---|---|---|---|---|
| American Music Awards | 1986 | Najlepszy album popowy/rockowy | Nominacja | [165] |
| Cash Box Year-End Awards | 1985 | Albumy popowe | 2. miejsce | [166] |
| Albumy kompaktowe | 3. miejsce | |||
| Albumy współczesnej czarnej muzyki | 50. miejsce | |||
| Juno | 1985 | Zagraniczny album roku | Nominacja | [167] |
| NARM Best Seller Awards | 1985 | Najlepiej sprzedający się album kobiety | Wygrana | [168] |
| Record Mirror Readers Poll | 1985 | Ulubiony album | 3. miejsce | [169] |
| Najbardziej gustowna okładka albumu | 2. miejsce | |||
| Smash Hits Poll Winners Party | 1985 | Najlepszy album | Wygrana | [170] |
Dziedzictwo
Krytyk muzyczny Alexis Petridis z czasopisma „The Guardian” napisał, że Like a Virgin „był albumem, który uczynił z Madonny największą kobiecą gwiazdę na świecie”, ponadto scharakteryzował go jako „ostatni album, na którym Madonna brzmiała jak produkt środowiska, w którym się urodziła”[23]. Stephen Thomas Erlewine z portalu AllMusic wspominał, że mimo wcześniejszych przebojów Madonna „stała się supergwiazdą i ikoną dopiero po drugim albumie”[22]. Chuck Arnold z czasopisma „Billboard” napisał: „Madonna z pewnością nagrała lepsze albumy niż Like a Virgin – np. Like a Prayer, Ray of Light i debiut z 1983 roku – ale jej druga płyta zmieniła bieg popowej historii”[36]. W ocenie dziennikarza Johna Murpha, Like a Virgin „udowodnił światu, że Madonna jest siłą, z którą trzeba się liczyć”[31]. Redaktorzy portalu Pitchfork wspominali: „Like a Virgin uchwycił Madonnę w momencie przejściowym (…). Była niedokończonym produktem, ale jej niedociągnięcia były bardziej urocze niż niechlujne”[33]. Michael Roffman z magazynu „Consequence of Sound” napisał: „Like a Virgin zmienił wszystko, wykuwając tron, koronę i tytuł Królowej Popu, który miał na zawsze należeć do Madonny”[171].
Matt Mitchell z magazynu „Paste” wspominał: „To prawdopodobnie jeden z najważniejszych i najbardziej pouczających albumów w historii naszych stale zmieniających się standardów (…). Like a Virgin był historycznym impulsem do rozwoju. Płeć stała się bardziej złożona i płynna, seksualność zyskała zniuansowaną tożsamość – wszystko to, rzecz jasna, było obecne w undergroundzie od dziesięcioleci, ale Madonnie udało się ukryć tabletkę w sosie, a następnie umieścić ją w gardłach krytyków i cenzorów”. Nazwał go jednym z niewielu albumów lat 80., którym „można przypisać budowę zupełnie nowego archetypu”, dodając: „W epoce, w której tylko mężczyźni śpiewali o seksie, Madonna dodała drugą stronę do powoli odchodzącego w przeszłość popowego leksykonu, nadając muzyce mainstreamowej erotyczny, pełen siły i transformacyjny charakter”[24]. Caroline Sullivan z „The Guardian” wspominała, że seksualne nawiązania w piosence „Like a Virgin” były czymś, czego „mainstreamowe popowe kobiety po prostu wcześniej nie robiły”. Dodała także: „Kobieta panująca nad swoim życiem seksualnym i karierą była tak nowym pomysłem, że Madonna stała się największą gwiazdą popu i kultury popularnej od lat”[172]. Chris Smith, autor książki 101 Albums That Changed Popular Music, napisał, że Madonna „skradła sobie uwagę. [Afirmując] swoją seksualność w sposób, w jaki robili to wcześniej tylko męscy gwiazdorzy rocka, wykraczając daleko poza ograniczenia wynikające z bycia artystką popową, stała się centralnym punktem ogólnokrajowych dyskusji o relacjach władzy w obszarach płci, rasy, płci kulturowej, religii i innych kontrowersyjnych tematów społecznych”[173]. Roffman wspominał: „Od prowokacyjnej okładki po kontrowersyjne teksty, album szybko stał się bezprecedensowym tornadem, z werwą przebijając się przez konserwatywne normy i wartości społeczne, a muzyka przerodziła się w rewolucję”[171].
Połączenie Madonny z byciem „jak dziewica” zapoczątkowało nieznaną trajektorię w sferze religii, polityki i oczywiście seksu w świecie muzyki pop. W 1984 roku Madonna przekroczyła granice między kobietami a religią, aktywnie wyśmiewając normy kulturowe oraz ideologie dotyczące kobiet i dziewictwa. Używając symboli takich jak biała suknia ślubna, różaniec i krzyż zakrywający serce, Madonna wyraziła sprzeciw wobec tych przestarzałych przekonań na temat kobiet. Album Like A Virgin szybko ugruntował pozycję Madonny jako pionierskiej gwiazdy popu lat 80., symbolicznie włączając się w debaty wojny kulturowej lat 80. (seks, feminizm i kariera), pomagając przekształcić pokolenie młodych dziewcząt w dojrzałe osoby o pełnej ekspresji seksualnej, a także uświadamiając kobietom przestarzałe ideologie religii i normy płciowe. Kobiety ubóstwiały transformacyjne transgresje Madonny – gwiazdy, która pragnęła panować nad swoją tożsamością seksualną i dyktować warunki swoich erotycznych doznań (…). Like a Virgin to polemika z odrodzoną kobietą lat 80.: silną, seksualnie ekscentryczną, niezależną finansowo i czerpiącą inspirację ze starych, przestarzałych tradycji, by iść naprzód w świecie.
Dziennikarka Alison Fensterstock z National Public Radio wspominała: „Like a Virgin i wszystko, co się z tym wiązało, jasno pokazało, że nigdy więcej nie będzie sceny muzyki pop bez wpływu i oddziaływania Madonny – i trudno było sobie wyobrazić, jak w ogóle kiedykolwiek istniała bez niej”. Oceniła także, że album i okres jego promocji zapoczątkowały „złotą epokę MTV”[175]. Mitchell wyraził opinię, że stanowiły schemat dla późniejszych artystek, takich jak Britney Spears czy Miley Cyrus[24]. Według Murpha, album „pozwolił Madonnie stworzyć archetyp gwiazdy popu, który naśladowały m.in. Gwen Stefani, Pink i Lady Gaga”[31].
Rankingi
Album w 2009 roku został wymieniony w książce Chrisa Smitha 101 Albums That Changed Popular Music (101 albumów, które zmieniły muzykę popularną)[173]. W 2023 roku został wprowadzony przez amerykańską Bibliotekę Kongresu na listę National Recording Registry albumów o istotnym znaczeniu kulturowym i historycznym[176].
| Autor | Rok | Ranking | Miejsce | Źr. |
|---|---|---|---|---|
| Consequence of Sound | 2017 | 10 najlepszych drugich albumów w historii | 2 | [171] |
| National Public Radio | 2017 | 150 najlepszych albumów nagranych przez kobiety | 63 | [175] |
| Pitchfork | 2018 | 200 najlepszych albumów lat 80. | 115 | [33] |
| Slant Magazine | 2020 | Najlepsze albumy 1984 | – | [177] |
Lista utworów
| Edycja podstawowa[178] | ||||
|---|---|---|---|---|
| Nr | Tytuł utworu | Autorzy | Producenci | Długość |
| 1. | „Material Girl” | Peter Brown · Robert Rans | Nile Rodgers | 3:56 |
| 2. | „Angel” | Madonna · Stephen Bray | Nile Rodgers | 3:53 |
| 3. | „Like a Virgin” | Tom Kelly · Billy Steinberg | Nile Rodgers | 3:35 |
| 4. | „Over and Over” | Madonna · Stephen Bray | Nile Rodgers | 4:09 |
| 5. | „Love Don’t Live Here Anymore” | Miles Gregory | Nile Rodgers | 4:45 |
| 6. | „Dress You Up” | Andrea LaRusso · Peggy Stanziale | Nile Rodgers | 3:58 |
| 7. | „Shoo-Bee-Doo” | Madonna | Nile Rodgers | 5:14 |
| 8. | „Pretender” | Madonna · Stephen Bray | Nile Rodgers | 4:28 |
| 9. | „Stay” | Madonna · Stephen Bray | Nile Rodgers | 4:04 |
| 38:02 | ||||
| Reedycja z 1985[179] | ||||
|---|---|---|---|---|
| Nr | Tytuł utworu | Autorzy | Producenci | Długość |
| 1. | „Material Girl” | Peter Brown · Robert Rans | Nile Rodgers | 3:56 |
| 2. | „Angel” | Madonna · Stephen Bray | Nile Rodgers | 3:53 |
| 3. | „Like a Virgin” | Tom Kelly · Billy Steinberg | Nile Rodgers | 3:35 |
| 4. | „Over and Over” | Madonna · Stephen Bray | Nile Rodgers | 4:09 |
| 5. | „Love Don’t Live Here Anymore” | Miles Gregory | Nile Rodgers | 4:45 |
| 6. | „Into the Groove” | Madonna · Stephen Bray | Madonna · Stephen Bray | 4:40 |
| 7. | „Dress You Up” | Andrea LaRusso · Peggy Stanziale | Nile Rodgers | 3:58 |
| 8. | „Shoo-Bee-Doo” | Madonna | Nile Rodgers | 5:14 |
| 9. | „Pretender” | Madonna · Stephen Bray | Nile Rodgers | 4:28 |
| 10. | „Stay” | Madonna · Stephen Bray | Nile Rodgers | 4:04 |
| 42:42 | ||||
| Reedycja z 2001[61] / edycja cyfrowa[180] | ||||
|---|---|---|---|---|
| Nr | Tytuł utworu | Autorzy | Producenci | Długość |
| 1. | „Material Girl” | Peter Brown · Robert Rans | Nile Rodgers | 4:00 |
| 2. | „Angel” | Madonna · Stephen Bray | Nile Rodgers | 3:56 |
| 3. | „Like a Virgin” | Tom Kelly · Billy Steinberg | Nile Rodgers | 3:38 |
| 4. | „Over and Over” | Madonna · Stephen Bray | Nile Rodgers | 4:12 |
| 5. | „Love Don’t Live Here Anymore” | Miles Gregory | Nile Rodgers | 4:47 |
| 6. | „Dress You Up” | Andrea LaRusso · Peggy Stanziale | Nile Rodgers | 4:01 |
| 7. | „Shoo-Bee-Doo” | Madonna | Nile Rodgers | 5:16 |
| 8. | „Pretender” | Madonna · Stephen Bray | Nile Rodgers | 4:30 |
| 9. | „Stay” | Madonna · Stephen Bray | Nile Rodgers | 4:07 |
| 10. | „Like a Virgin” (rozszerzony taneczny remiks) | Tom Kelly · Billy Steinberg | Nile Rodgers · John „Jellybean” Benitez (remiks) | 6:08 |
| 11. | „Material Girl” (rozszerzony taneczny remiks) | Peter Brown · Robert Rans | Nile Rodgers · John „Jellybean” Benitez (remiks) | 6:07 |
| 50:42 | ||||
Personel
Opracowano na podstawie poligrafii dołączonej do albumu[178][179]. Liczby w nawiasach oznaczają numery utworów edycji standardowej.
|
|
Pozycje na listach sprzedaży
Certyfikaty sprzedaży
| Państwo | Stowarzyszenie | Certyfikat | Egzemplarze[b] | Źr. |
|---|---|---|---|---|
| Australia | ARIA | 7× Platyna | 490 000 | [156] |
| Belgia | Sibesa | Platyna | 75 000 | [211] |
| Finlandia | Musiikkituottajat | Złoto | 35 398 | [212] |
| Francja | SNEP | 2× Platyna | 600 000 | [144] |
| Hiszpania | PROMUSICAE | Hiszpania | 100 000 | [145] |
| Hongkong | IFPI Hong Kong | 2× Platyna | 40 000 | [213] |
| Japonia | RIAJ | Złoto | 1 000 000 | [214] |
| Kanada | Music Canada | Diament | 1 000 000 | [154] |
| Niemcy | BVMI | 3× Złoto | 750 000 | [215] |
| Nowa Zelandia | RMNZ | 5× Platyna | 75 000 | [159] |
| Szwajcaria | IFPI Switzerland | 2× Platyna | 100 000 | [216] |
| Włochy | FIMI | Platyna | 500 000 | [211] |
| Wielka Brytania | BPI | 3× Platyna | 900 000 | [72] |
| Stany Zjednoczone | RIAA | Diament | 10 000 000 | [130] |
Uwagi
- ↑ a b Współcześnie Top R&B/Hip-Hop Albums.
- ↑ Ekwiwalenty sprzedanych egzemplarzy, zgodnie z zasadami lokalnych stowarzyszeń producentów fonogramów.
Przypisy
- ↑ Keith Kaulfield: Madonna Turns 30: A look back at the Queen of Pop’s debut album. Billboard, 2013-07-27. [dostęp 2023-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-07-30)]. (ang.).
- ↑ Harry Dean Stanton. Madonna talks to Harry Dean Stanton About Her Newfound Stardom. „Interview”, 1985-12. [dostęp 2026-04-21]. [zarchiwizowane z adresu 2018-05-21]. (ang.).
- ↑ Cheek to Cheatham: Madonna/Oliver Cheatham. „New Musical Express”, 1983-11-05. [dostęp 2026-04-21]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p Mark Lindores: Making Madonna – Like a Virgin. Classic Pop, 2021-10-24. [dostęp 2024-04-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-11-02)]. (ang.).
- ↑ Gabriel 2024 ↓, s. 197.
- ↑ Rodgers 2011 ↓, s. 206–210.
- ↑ Rodgers 2011 ↓, s. 228.
- ↑ Seymour Stein, Gareth Murphy: Siren Song: My Life in Music. St. Martin’s Press, 2018, s. 226–230. ISBN 978-1250081018. (ang.).
- ↑ Easlea 2012 ↓, s. 28–30.
- ↑ a b c d Patrik Sandberg: Madonna is the wildest party favor. Paper, 2022-08-18. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-11-06)]. (ang.).
- ↑ Harry Sekulich, Ian Youngs: The man whose bad break-up gave Madonna her breakthrough hit Like A Virgin. BBC, 2026-02-17. [dostęp 2026-05-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-02-17)]. (ang.).
- ↑ a b c d Tom Breihan: The Number Ones: Madonna's 'Like a Virgin'. Stereogum, 2020-09-16. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-12-17)]. (ang.).
- ↑ a b Gabriel 2024 ↓, s. 198–199.
- ↑ Fred Bronson: Billboard’s Hottest Hot 100 Hits. Crown Publishing Group, 2003, s. 600. ISBN 0-8230-7738-1. (ang.).
- ↑ Austin Scaggs: Madonna Looks Back: The Rolling Stone Interview. Rolling Stone, 2009-10-29. [dostęp 2026-04-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-12-02)]. (ang.).
- ↑ Warren Zanes: Revolutions in Sound: Warner Bros. Records The First Fifty Years. Chronicle Books, 2009, s. 201. ISBN 978-0-8118-6628-6. (ang.).
- ↑ Bego 2000 ↓, s. 34.
- ↑ a b c d Rooksby 2004 ↓, s. 19–20.
- ↑ a b c Richard Buskin: Classic Tracks: Madonna, 'Like a Virgin'. Sound on Sound, 2007-09. [dostęp 2024-04-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-03-15)]. (ang.).
- ↑ a b c Rodgers: No more Madonna tunes. Belfast Telegraph, 2014-02-06. [dostęp 2026-04-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-23)]. (ang.).
- ↑ Rodgers 2011 ↓, s. 228–232.
- ↑ a b c d e f Like a Virgin – Madonna. AllMusic. [dostęp 2026-05-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-06-02)]. (ang.).
- ↑ a b c Alexis Petridis: Get into the groove! Writers go head-to-head to declare Madonna's best album. The Guardian, 2023-10-09. [dostęp 2024-04-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-10-09)]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j Matt Mitchell: Get into the groove! Writers go head-to-head to declare Madonna's best album. Paste, 2024-11-12. [dostęp 2024-04-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-11-12)]. (ang.).
- ↑ a b c Brian Chin. Dance Trax. „Billboard”. 96 (46), s. 62, 1984-12-01. ISSN 0006-2510. [dostęp 2024-04-08]. [zarchiwizowane z adresu 2024-05-19]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i Stephen Holden: Madonna's Siren Song. The New York Times, 1985-01-06. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-11-13)]. (ang.).
- ↑ a b Pete Bishop. Madonna's Like a Virgin less naughy than nice. „The Pittsburgh Press”, s. G5, 1984-12-30. [dostęp 2024-04-10]. [zarchiwizowane z adresu 2025-02-19]. (ang.).
- ↑ Chuck Arnold: Madonna's 60 best singles, ranked. Entertainment Weekly, 2018-08-15. [dostęp 2024-04-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-08-15)]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g Stephen Thomas Erlewine: 40 years of Madonna: The Queen of Pop's greatest songs, ranked. The A.V. Club, 2023-07-26. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-07-26)]. (ang.).
- ↑ a b Rooksby 2004 ↓, s. 16.
- ↑ a b c d e f g John Murph: Madonna's Like a Virgin turns 35. Tidal, 2019-11-12. [dostęp 2024-04-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-07-23)]. (ang.).
- ↑ Guilbert 2002 ↓, s. 43.
- ↑ a b c d The 200 Best Albums of the 1980s. Pitchfork, 2018-09-10. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-16)]. (ang.).
- ↑ Madonna’s 100 Greatest Songs (Critics’ Picks). Billboard, 2023-08-16. [dostęp 2026-04-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-03-11)]. (ang.).
- ↑ Review: Pop Picks. „Billboard”, s. 66, 1985-04-27. [dostęp 2026-05-03]. [zarchiwizowane z adresu 2024-12-30]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i Chuck Arnold: Madonna's Like a Virgin at 35: All the songs ranked from worst to best. Billboard, 2019-11-12. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-04-17)]. (ang.).
- ↑ a b Alfred Soto: Madonna – Like a Virgin / The Immaculate Collection. Stylus Magazine, 2007-10-23. [dostęp 2010-02-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-01-13)]. (ang.).
- ↑ a b c d e f Rooksby 2004 ↓, s. 15–17.
- ↑ a b Madonna's 50 Greatest Songs. Rolling Stone, 2016-07-27. [dostęp 2022-07-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-05-14)]. (ang.).
- ↑ Rooksby 2004 ↓, s. 17.
- ↑ David Simons: Tips From the Top: The Making of Madonna’s Like a Virgin. Broadcast Music, Inc., 2006-11-09. [dostęp 2026-05-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-05-08)]. (ang.).
- ↑ a b c d e Debby Miller: Like a Virgin. Rolling Stone, 1985-01-17. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-08-23)]. (ang.).
- ↑ a b Sal Cinquemani: Through the Years: Madonna’s Iconic “Like a Virgin” Turns 40. Slant Magazine, 2014-10-31. [dostęp 2026-05-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-11-19)]. (ang.).
- ↑ Nicole Hogsett: The 20 best Madonna songs. Yahoo!, 2010-04-19. [dostęp 2022-07-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-10-24)]. (ang.).
- ↑ a b c d Sal Cinquemani: Review: Madonna, Like a Virgin (Remaster). Slant Magazine, 2001-09-09. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-01-22)]. (ang.).
- ↑ All 82 Madonna Singles Ranked. Slant Magazine, 2020-04-14. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-04-20)]. (ang.).
- ↑ Rooksby 2004 ↓, s. 18.
- ↑ Rooksby 2004 ↓, s. 19.
- ↑ a b Graham Thompson: American Culture in the 1980s. Oxford University Press, 2007, s. 130. ISBN 978-0-7486-1910-8. (ang.).
- ↑ Michael Gross. Madonna's Magician. „New York”. 25 (40), s. 32, 1992-10-12. ISSN 0028-7369. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z adresu 2026-04-22]. (ang.).
- ↑ a b Rettenmund 1995 ↓, s. 105–106.
- ↑ Gabriel 2024 ↓, s. 212–213.
- ↑ Princess Gabbara: Songbook: How Madonna became the queen of Pop & reinvention, from her 'Boy Toy' era to the Celebration tour. National Academy of Recording Arts and Sciences, 2023-07-27. [dostęp 2024-06-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-08-01)]. (ang.).
- ↑ Joe Lynch: Every Madonna album cover, ranked. Billboard, 2024-04-12. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-04-16)]. (ang.).
- ↑ Rodgers 2011 ↓, s. 23.
- ↑ Brian Chin. Talent: Dance Trax. „Billboard”. 96 (26), s. 40, 1984-06-30. ISSN 0006-2510. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z adresu 2026-03-03]. (ang.).
- ↑ October Hot Album Releases. „Billboard”. 96 (40), s. 4, 1984-10-06. ISSN 0006-2510. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z adresu 2024-04-11]. (ang.).
- ↑ Gabriel 2024 ↓, s. 218.
- ↑ Morton 2001 ↓, s. 168.
- ↑ a b Michael Paoletta. Reviews & Previews: Vital Reissues. „Billboard”. 33 (113), s. 17, 2001-08-18. ISSN 0006-2510. [dostęp 2023-05-19]. [zarchiwizowane z adresu 2026-01-01]. (ang.).
- ↑ a b Like a Virgin. Warner Bros. Records, 2001. Numer katalogowy: 9362-47901-2.
- ↑ Will Lavin: Madonna’s first four albums to be reissued on stunning crystal clear vinyl. NME, 2019-09-24. [dostęp 2023-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-09-26)]. (ang.).
- ↑ Joey Nolfi: Madonna hilariously reacted to an ex-manager who pushed her to make 'Like a Virgin' sound like 'Thriller'. Entertainment Weekly, 2022-08-19. [dostęp 2022-10-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-08-19)]. (ang.).
- ↑ a b Gold & Platinum: Madonna – Like a Virgin. Recording Industry Association of America. [dostęp 2026-05-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-02-25)]. (ang.).
- ↑ Paul Grein. Chart Beat: Madonna makes it to the top spot just as quickly as 'Doves Cry'. „Billboard”. 96 (51), s. 8, 1984-12-22. ISSN 0006-2510. [dostęp 2022-07-30]. [zarchiwizowane z adresu 2021-09-24]. (ang.).
- ↑ a b c Madonna Chart History (Billboard Hot 100). Billboard. [dostęp 2025-11-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-08-28)]. (ang.).
- ↑ 1985: The year in music & video - Top Pop Singles. „Billboard”. 97 (52), s. T-21, 1985-12-28. ISSN 0006-2510. [dostęp 2022-07-30]. [zarchiwizowane z adresu 2021-06-29]. (ang.).
- ↑ Top RPM Singles: January 19, 1985. [w:] RPM [on-line]. Biblioteka i archiwum Kanady, 1985-01-19. [dostęp 2026-05-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-08-16)]. (ang.).
- ↑ National Top 100 Singles for 1984. Kent Music Report, 1984-12-31. [dostęp 2023-05-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-05-10)]. (ang.).
- ↑ European Top 100 Singles. „Eurotipsheet”. 2 (5), s. 10, 1985-02-04. [dostęp 2025-06-26]. [zarchiwizowane z adresu 2020-08-15]. (ang.).
- ↑ Like a Virgin – Madonna. Official Charts Company. [dostęp 2026-05-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-01-26)]. (ang.).
- ↑ a b c d e f Certified Awards. British Phonographic Industry. [dostęp 2026-04-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-12)]. (ang.). Należy wyszukać Madonnę lub tytuł.
- ↑ Reviews. „Cashbox”, s. 7, 1985-02-09. [dostęp 2022-07-26]. [zarchiwizowane z adresu 2022-05-19]. (ang.).
- ↑ Gabriel 2024 ↓, s. 227–228.
- ↑ Material Girl – Madonna. Official Charts Company. [dostęp 2026-05-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-01-26)]. (ang.).
- ↑ European Top 100 Singles. „Eurotipsheet”. 2 (14), s. 6, 1985-04-08. [dostęp 2021-02-08]. [zarchiwizowane z adresu 2024-07-18]. (ang.).
- ↑ Angel. Madonna.com. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-01-02)]. (ang.).
- ↑ Paul Grein. Chart Beat: Another Milestone For Madonna. „Billboard”. 97 (26), s. 4, 55, 1985-06-29. ISSN 0006-2510. [dostęp 2010-02-16]. [zarchiwizowane z adresu 2024-12-27]. (ang.).
- ↑ Angel – Madonna. Official Charts Company. [dostęp 2026-05-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-01-14)]. (ang.).
- ↑ a b c Gold & Platinum: Madonna – Into the Groove. Recording Industry Association of America. [dostęp 2026-05-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-12-02)]. (ang.).
- ↑ Madonna – Into the Groove. GfK Entertainment. [dostęp 2026-05-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-12-22)]. (niem.).
- ↑ Madonna mania now spreading all over Europe!. „Eurotipsheet”, s. 7–8, 1985-09-23. [dostęp 2022-12-24]. [zarchiwizowane z adresu 2020-07-20]. (ang.).
- ↑ Rob Copsey: Acts that have held Number 1 and 2 at the same time on the Official Singles Chart. Official Charts Company, 2021-12-24. [dostęp 2025-11-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-04-05)]. (ang.).
- ↑ Justin Myers: Madonna’s Official Top 40 Biggest Selling Singles. Official Charts Company, 2017-08-16. [dostęp 2025-11-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-03-31)]. (ang.).
- ↑ European Top 100 Singles. „Eurotipsheet”. 2 (41), s. 12, 1985-10-14. [dostęp 2022-12-25]. [zarchiwizowane z adresu 2022-12-06]. (ang.).
- ↑ Gary Trust: Weekly Chart Notes: Fall Out Boy covers … Fall Out Boy, Taylor Swift, Pink Floyd set marks. Billboard, 2013-04-28. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-06-01)]. (ang.).
- ↑ National Top 100 Singles for 1985. Kent Music Report, 1985-12-31. [dostęp 2026-05-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-01-08)]. (ang.).
- ↑ Emily Zemler: Madonna Rereleases ‘Dress You Up’ for Single’s 40th Anniversary. Rolling Stone, 2025-08-01. [dostęp 2026-05-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-08-01)]. (ang.).
- ↑ Dress You Up – Madonna. Official Charts Company. [dostęp 2026-05-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-01-14)]. (ang.).
- ↑ European Hot 100 Singles. „Music & Media”. 2 (51/52), s. 18 and 27, 1985-12-23. ISSN 1385-612X. [dostęp 2026-04-03]. [zarchiwizowane z adresu 2026-02-17]. (ang.).
- ↑ Paul Grein. Chart Beat. „Billboard”. 97 (38), s. 6, 1985-09-21. ISSN 0006-2510. [dostęp 2023-01-22]. [zarchiwizowane z adresu 2021-01-27]. (ang.).
- ↑ Taraborrelli 2002 ↓, s. 201.
- ↑ Love Don't Live Here Anymore – Madonna. AllMusic. [dostęp 2026-05-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-02-10)]. (ang.).
- ↑ Morton 2001 ↓, s. 332.
- ↑ Gabriel 2024 ↓, s. 201–202.
- ↑ Rob Tannenbaum: The real story behind Madonna's iconic 'Like a Virgin' performance at the 1984 VMAs. Billboard, 2014-10-28. [dostęp 2022-07-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-10)]. (ang.).
- ↑ Gabriel 2024 ↓, s. 214–216.
- ↑ Jessie Peterson: Happy birthday to Madonna, Queen of the VMAs. MTV, 2014-08-16. [dostęp 2014-04-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-17)]. (ang.).
- ↑ Jeff Simpson: Top of the Pops: 1964-2002. BBC, 2002, s. 69. ISBN 978-0-563-53476-1. (ang.).
- ↑ John Sippel. Madonna's First Major U.S. Tour To Begin April 10. „Billboard”. 97 (14), s. 42, 1985-04-06. ISSN 0006-2510. [dostęp 2010-07-02]. [zarchiwizowane z adresu 2020-08-07]. (ang.).
- ↑ Madonna.com > Tours > The Virgin Tour. madonna.com. [dostęp 2010-07-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-03-19)]. (ang.).
- ↑ Taraborrelli 2002 ↓, s. 21.
- ↑ a b Gabriel 2024 ↓, s. 241–246.
- ↑ Mark Bego. Our Lady Of Rock Video. „Lawrence Journal-World”, 1985-06-25. [dostęp 2010-07-01]. [zarchiwizowane z adresu 2021-11-10]. (ang.).
- ↑ Morton 2001 ↓, s. 67.
- ↑ Gabriel 2024 ↓, s. 251.
- ↑ Metz i Benson 1999 ↓, s. 119.
- ↑ Dennis Hunt: Will ‘Scrooge’ Spielberg Steal Christmas?. Los Angeles Times, 1985-10-11. [dostęp 2010-07-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-06-22)]. (ang.).
- ↑ Top Music Videocassettes. „Billboard”. 98 (3), s. 25, 1986-01-18. ISSN 0006-2510. [dostęp 2010-07-23]. [zarchiwizowane z adresu 2025-01-30]. (ang.).
- ↑ Gold & Platinum: Madonna – The Virgin Tour – Madonna Live. Recording Industry Association of America. [dostęp 2026-05-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-02-25)]. (ang.).
- ↑ Tony Power: Madonna, Like a Virgin. Blender. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2004-08-18)]. (ang.).
- ↑ a b Robert Christgau: Consumer Guide Album - Madonna: Like a Virgin. Christgau’s Record Guide. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-12)]. (ang.).
- ↑ Jim Farber: The Girl Material. Entertainment Weekly, 2001-07-27. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-11-02)]. (ang.).
- ↑ Gary Graff, Daniel Durchholz: MusicHound Rock: The Essential Album Guide. Farmington Hills: Visible Ink Press, 1999, s. 704–706. ISBN 1-57859-061-2. (ang.).
- ↑ a b Jonathan Ross. Madonna: Like a Virgin. „Q”, s. 131, 2001-07. Londyn. (ang.).
- ↑ a b Madonna: Album Guide. Rolling Stone. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-05)]. (ang.).
- ↑ Rob Sheffield: Spin Alternative Record Guide. Vintage Books, 1995, s. 235–236. ISBN 0-679-75574-8. (ang.).
- ↑ Colin Larkin: The Virgin Encyclopedia of Nineties Music. Virgin Books, 2000, s. 246. ISBN 978-0-7535-0427-7. (ang.).
- ↑ a b Michael Paoletta. Spotlight: Madonna, Like a Virgin. „Billboard”. 96 (47), s. 64, 1984-11-24. ISSN 0006-2510. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z adresu 2023-12-07]. (ang.).
- ↑ Turntable Tips. „Eurotipsheet”. 2 (36), s. 16, 1984-12-03. [dostęp 2026-04-26]. [zarchiwizowane z adresu 2024-04-21]. (ang.).
- ↑ Dennis Hunt. Madonna Lets It Bleat. „Los Angeles Times”, s. 375, 1984-11-11. [dostęp 2026-05-03]. (ang.).
- ↑ Ralph Novak. Like a Virgin, Madonne. „People”, s. 56, 1984-11-17. (ang.).
- ↑ Cynthia Rose. Madonna, Like a Virgin (Sire). „New Musical Express”, s. 56, 1984-11-17. (ang.).
- ↑ Madonna's 12 Studio albums ranked. The Advocate, 2015-01-23. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-01-25)]. (ang.).
- ↑ Sam Damshenas, Daniel Megarry: We ranked every single Madonna album from worst to best. Gay Times, 2019-06-17. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-08-13)]. (ang.).
- ↑ Billboard 200: Week of December 1, 1984. Billboard. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-05-03)]. (ang.).
- ↑ Billboard 200: Week of December 8, 1984. Billboard. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-05-03)]. (ang.).
- ↑ Paul Grein. Chart Beat. „Billboard”. 98 (50), s. 6, 1984-12-08. ISSN 0006-2510. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z adresu 2021-01-21]. (ang.).
- ↑ a b Madonna Chart History (Top R&B/Hip-Hop Albums). Billboard. [dostęp 2025-10-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-05-01)]. (ang.).
- ↑ a b c Gold & Platinum: Madonna – Like a Virgin. Recording Industry Association of America. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-12-21)]. (ang.).
- ↑ a b c Madonna Chart History (Billboard 200). Billboard. [dostęp 2025-10-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-10-07)]. (ang.).
- ↑ Paul Grein. Chart Beat. „Billboard”. 97 (6), s. 6, 1985-02-09. ISSN 0006-2510. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z adresu 2024-04-13]. (ang.).
- ↑ Paul Grein. Hot Madonna!! July fills her coffers with RIAA metal. „Billboard”. 97 (32), s. 2, 1985-08-10. ISSN 0006-2510. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z adresu 2024-04-12]. (ang.).
- ↑ a b Top Pop Albums. „Billboard”. 97 (52), s. T-19, 1985-12-28. ISSN 0006-2510. [dostęp 2023-11-13]. [zarchiwizowane z adresu 2025-08-15]. (ang.).
- ↑ Gold & Platinum: Madonna. Recording Industry Association of America. [dostęp 2026-04-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-26)]. (ang.).
- ↑ European Hot 100 Albums. „Eurotipsheet”. 2 (37), s. 9, 1984-12-10. [dostęp 2026-04-26]. [zarchiwizowane z adresu 2024-04-21]. (ang.).
- ↑ a b European Hot 100 Albums. „Eurotipsheet”. 2 (39), s. 16, 1985-09-30. [dostęp 2026-04-26]. [zarchiwizowane z adresu 2024-04-21]. (ang.).
- ↑ European Hot 100 Albums. „Eurotipsheet”. 2 (46), s. 15, 1985-11-18. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z adresu 2024-04-16]. (ang.).
- ↑ a b Macchgiel Bakker, Cathy Inglis. Pan-European Awards 1985. „Eurotipsheet”. 2 (51/52), s. 7, 1985-12-23. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z adresu 2020-08-23]. (ang.).
- ↑ a b Like a Virgin – Madonna. Official Charts Company. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-08-20)]. (ang.).
- ↑ Justin Myers: Madonna's official biggest selling albums. Official Charts Company, 2019-06-07. [dostęp 2024-04-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-06-07)]. (ang.).
- ↑ a b c Tous les Album Classé. Infodisc. [dostęp 2018-05-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-07)]. (fr.). Należy wyszukać Madonnę.
- ↑ a b Les Albums (CD) de 1985. Infodisc. [dostęp 2023-12-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-21)]. (fr.).
- ↑ a b Like a Virgin. Syndicat national de l’édition phonographique. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-09-15)]. (fr.).
- ↑ a b c d e Fernando Salaverri: Sólo éxitos: año a año, 1959–2002. Hiszpania: Sociedad General de Autores y Editores, 2005-09. ISBN 84-8048-639-2. (hiszp.).
- ↑ a b Madonna – Like a Virgin. MegaCharts. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-09-03)]. (niderl.).
- ↑ a b Ísland (LP-plötur). „Dagblaðið Vísir”, s. 43, 1985-09-06. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z adresu 2025-11-11]. (isl.).
- ↑ a b Madonna – Like a Virgin. GfK Entertainment. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-12-19)]. (niem.).
- ↑ a b International Bestsellers - Italy: Top Ten LPs. „Cashbox”. 49 (27), s. 37, 1985-12-14. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z adresu 2024-04-16]. (ang.).
- ↑ a b Madonna: Singles selling artist of the year (Sire). „Music & Media”, s. 20, 1985-12-23. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z adresu 2024-04-16]. (ang.).
- ↑ Top Albums/CDs – November 10, 1984. [w:] RPM [on-line]. Biblioteka i archiwum Kanady, 1984-11-10. [dostęp 2026-04-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-09-06)]. (ang.).
- ↑ a b Top Albums/CDs – February 16, 1985. [w:] RPM [on-line]. Biblioteka i archiwum Kanady, 1984-11-17. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-06)]. (ang.).
- ↑ a b Top Albums/CDs - Volume 43, No. 16, December 28 1985. [w:] RPM [on-line]. Biblioteka i archiwum Kanady, 1985-12-28. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-10-21)]. (ang.).
- ↑ a b Madonna – Like a Virgin. Music Canada. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-12-03)]. (ang.).
- ↑ a b c d David Kent: Australian Chart Book 1970–1992. Wyd. ilustrowane. Sydney: Australian Chart Book, 1993, s. 444. ISBN 0-646-11917-6. (ang.).
- ↑ a b 2000 Accreds. Australian Recording Industry Association. [dostęp 2026-04-24]. (ang.).
- ↑ a b Madonna – Like a Virgin. Hung Medien. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-06-09)]. (ang.).
- ↑ a b End of Year Top 50 Albums: 1985. Official Aotearoa Music Charts. [dostęp 2025-10-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-08-21)]. (ang.).
- ↑ a b Latest Gold / Platinum Albums. Radioscope. [dostęp 2011-07-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-24)]. (ang.).
- ↑ a b c Satoshi Okamoto: Oricon Album Chart Book: Complete Edition 1970–2005. Tokio: Oricon, 2006, s. 372. ISBN 4-87131-077-9. (ang.).
- ↑ WEA Intl projects best year but DAT concerns Cornyn. „Billboard”. 99 (26), s. 80, 1986-06-28. ISSN 0006-2510. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z adresu 2023-11-28]. (ang.).
- ↑ Sérgio Garcia. No banco com Madonna. „Jornal do Brasil”, 1993-10-31. [dostęp 2024-04-10]. [zarchiwizowane z adresu 2020-09-23]. (port.).
- ↑ La Nueva Madonna. „Somos”, 1992. [dostęp 2024-04-07]. (hiszp.).
- ↑ Contrasting fortunes as Madonna and Jacko turn 50. The Age, 2008-08-15. [dostęp 2024-04-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-08-11)]. (ang.).
- ↑ Paul Grein. Three-Hour American Music Awards Set. „Billboard”. 98, s. 4, 1986-01-11. [dostęp 2020-03-01]. [zarchiwizowane z adresu 2022-10-15]. (ang.).
- ↑ Year End Polls 1985. „Cash Box”, s. 44, 46, 58, 1985-12-28. [dostęp 2026-05-10]. [zarchiwizowane z adresu 2026-02-18]. (ang.).
- ↑ Juno Awards Database: Madonna. Juno. [dostęp 2010-11-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-23)]. (ang.).
- ↑ Paul Grein. Bruce Tops NARM Best-Seller Awards. „Billboard”. 98 (12), 1986-03-22. [dostęp 2010-01-21]. [zarchiwizowane z adresu 2022-02-08]. (ang.).
- ↑ Nancy Culp. Record Mirror Readers Poll 1985. „Record Mirror”, s. 67–68, 1985-12-21. [dostęp 2026-05-10]. [zarchiwizowane z adresu 2026-02-14]. (ang.).
- ↑ Smash Hits Readers' Poll. „Smash Hits”, s. 39, 1985-12-18. [dostęp 2026-05-10]. [zarchiwizowane z adresu 2024-12-21]. (ang.).
- ↑ a b c Michael Roffman, Matt Melis, Philip Cosores, Nina Corcoran: The 10 Greatest sophomore albums of all time. Consequence of Sound, 2017-06-18. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-01-21)]. (ang.).
- ↑ Caroline Sullivan: Madonna releases Like a Virgin. The Guardian, 2011-06-11. [dostęp 2024-04-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-30)]. (ang.).
- ↑ a b Chris Smith: 101 Albums That Changed Popular Music. Oxford University Press, 2009, s. 179. ISBN 978-0-19-537371-4. (ang.).
- ↑ Nathan Smith: Still virginal. Out, 2015-03-10. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-03-12)]. (ang.).
- ↑ a b The 150 Greatest Albums Made By Women. NPR, 2017-07-24. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-07-25)]. (ang.).
- ↑ National Recording Registry inducts music from Madonna, Mariah Carey, Queen Latifah, Daddy Yankee. Biblioteka Kongresu, 2023-04-12. [dostęp 2024-04-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-04-12)]. (ang.).
- ↑ The 10 Best Albums of 1984. Slant Magazine, 2020-03-23. [dostęp 2024-04-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-03-23)]. (ang.).
- ↑ a b Like a Virgin. Sire Records, 1984. Numer katalogowy: 9 25157-2.
- ↑ a b Like a Virgin. Sire Records, 1985. Numer katalogowy: 925 181-1.
- ↑ Like a Virgin by Madonna. Apple Music. [dostęp 2026-04-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-04)]. (ang.).
- ↑ Madonna – Like a Virgin. Ö3 Austria Top 40. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-08-17)]. (niem.).
- ↑ Bolsa de Consumo Cultural: discos. „Jornal do Brasil”, styczeń 1986. [dostęp 2024-04-21]. [zarchiwizowane z adresu 2023-11-25]. (port.).
- ↑ Jacob Chapelle Juul: 13 Madonna-album på top 100 efter koncert. Gaffa, 2006-09-04. [dostęp 2023-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-09-20)]. (duń.).
- ↑ Timo Pennanen: Sisältää hitin: 1960-01-01 – 30.6.2021. Musiikkituottajat, 2021. s. 156–157. [dostęp 2023-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-26)]. (fiń.).
- ↑ Madonna – Like a Virgin. Hung Medien. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-02-21)]. (ang.).
- ↑ Top 30 Compact Discs. „Cashbox”. 47 (29), s. 12, 1984-12-22. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z adresu 2023-07-12]. (ang.).
- ↑ Madonna – Like a Virgin. Hitparade.ch. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-06-09)]. (ang.).
- ↑ Madonna – Like a Virgin. Hung Medien. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-07-07)]. (ang.).
- ↑ Disco and Dance: Top Albums. „Music Week”, s. 77, 1985-01-26. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z adresu 2021-03-09]. (ang.).
- ↑ Lista prodaje 28. tjedan 2018. (09.07.2018. - 15.07.2018.). Toplista, 2018-07-24. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-07-29)]. (chorw.).
- ↑ Madonna – Like a Virgin. Hung Medien. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-02-21)]. (ang.).
- ↑ Madonna – Like a Virgin. Hung Medien. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-02-19)]. (ang.).
- ↑ Madonna Chart History (Catalog Albums). Billboard. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-08-28)]. (ang.).
- ↑ a b Like a Virgin – Madonna. Official Charts Company. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-01-12)]. (ang.).
- ↑ Album Top 40 slágerlista – 2018. 28. hét. Magyar Hangfelvétel-kiadók Szövetsége. [dostęp 2025-10-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-01-25)]. (węg.).
- ↑ Madonna – Like a Virgin. Hung Medien. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-08-12)]. (ang.).
- ↑ The Cash Box Year-End Charts: 1984. Cashbox, 1984-12-29. [dostęp 2023-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-10-22)]. (ang.).
- ↑ Jahreshitparade 1985. Ö3 Austria Top 40. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-05-10)]. (niem.).
- ↑ Jaaroverzichten – Album 1985. Dutch Charts. [dostęp 2023-11-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-05-11)]. (niderl.).
- ↑ Top 100 album-jahrescharts 1985. GfK Entertainment. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-05-09)]. (niem.).
- ↑ Topp 40 Album Sommer 1985. VG-lista. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-09)]. (norw.).
- ↑ Top Pop Albums. „Billboard”. 97 (52), s. T-27, 1985-12-28. ISSN 0006-2510. [dostęp 2023-11-13]. [zarchiwizowane z adresu 2025-08-15]. (ang.).
- ↑ The CASH BOX Year-End Charts: 1985. Cashbox. [dostęp 2024-04-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-01-19)]. (ang.).
- ↑ Schweizer Jahreshitparade 1985. Hitparade.ch. [dostęp 2024-12-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-02-12)]. (niem.).
- ↑ Top 100 Albums: 1985. „Music & Media”, s. 20, 1986-01-11. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z adresu 2025-12-07]. (ang.).
- ↑ Trentacinque anni fa Madonna da record. Radio Flash, 2020-08-10. [dostęp 2024-04-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-09-22)]. (wł.).
- ↑ European Hot 100 Albums. „Eurotipsheet”. 3 (51/52), s. 35, 1986-12-27. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z adresu 2020-08-21]. (ang.).
- ↑ Jaaroverzichten: Alben 1986. Dutch Charts. [dostęp 2023-11-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-21)]. (niderl.).
- ↑ Top Pop Albums. „Billboard”. 98 (52), s. Y-19, 1986-12-27. ISSN 0006-2510. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z adresu 2023-11-03]. (ang.).
- ↑ Top 100 Albums: January to December 1986. „Music Week”, s. 25, 1987-01-24. ISSN 0265-1548. [dostęp 2023-11-13]. [zarchiwizowane z adresu 2025-08-04]. (ang.).
- ↑ a b European Gold & Platinum Awards 1986. „Music & Media”. 3 (51/52), 1987-12-27. [dostęp 2024-04-07]. [zarchiwizowane z adresu 2020-06-21]. (ang.).
- ↑ Madonna – Like a Virgin. Musiikkituottajat. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-01-19)]. (fiń.).
- ↑ China Doll. „Billboard”, s. 62, 1986-03-29. [dostęp 2026-05-07]. [zarchiwizowane z adresu 2026-02-09]. (ang.).
- ↑ ゴールドディスク認定. Recording Industry Association of Japan. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-04-15)]. (jap.). Należy rozwinąć listę przy polu „認定年月” i wybrać „1994年03月”.
- ↑ Gold-/Platin-Datenbank: Madonna ‘Like a Virgin’. Bundesverband Musikindustrie. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-04-09)]. (niem.).
- ↑ Edelmetall: Like a Virgin. Hitparade.ch. [dostęp 2026-04-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-12-02)]. (niem.).
Bibliografia
- Mark Bego: Madonna: Blonde Ambition. Rowman & Littlefield, 2000. ISBN 978-0-8154-1051-5. (ang.).
- Daryl Easlea: Madonna: Blond Ambition. Backbeat Books, 2012. ISBN 978-1-61713-034-2. (ang.).
- Mary Gabriel: Madonna: A Rebel Life. Biografia. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”, 2024. ISBN 978-83-240-9426-4.
- Allen Metz, Carol Benson: The Madonna Companion: Two Decades of Commentary. Music Sales Group, 1999. ISBN 978-0-8256-7194-4. (ang.).
- Andrew Morton: Madonna. St. Martin’s Press, 2001. ISBN 0-312-28786-0. (ang.).
- Nile Rodgers: Le Freak: An Upside Down Story of Family, Disco and Destiny. Sphere Books, 2011. ISBN 978-0751542776. (ang.).
- Rikky Rooksby: The Complete Guide to the Music of Madonna. Omnibus Press, 2004. ISBN 0-7119-9883-3. (ang.).
- Randy J. Taraborrelli: Madonna: An Intimate Biography. Pan, 2002. ISBN 978-0-330-45446-9. (ang.).
Linki zewnętrzne
- Strona internetowa Madonny (ang.)
- Like a Virgin w bazie AllMusic (ang.)
- Like a Virgin w serwisie Discogs (ang.)
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.