Lilias Armstrong

Lilias Eveline Armstrong
Data i miejsce urodzenia

29 września 1882
Pendlebury

Data i miejsce śmierci

9 grudnia 1937
North Finchley(inne języki)

Zawód, zajęcie

fonetyczka

Małżeństwo

Simon Boyanus(inne języki) (od 1926)

Lilias Eveline Armstrong (ur. 29 września 1882, zm. 9 grudnia 1937) – angielska fonetyczka. Pracowała w University College London (UCL)[1]. Największy rozgłos przyniosły jej prace nad intonacją języka angielskiego oraz nad fonetyką i tonami(inne języki) – różnicami wysokości dźwięku odróżniającymi znaczenie wyrazów – w językach somalijskim i kikuju. Jej książka o intonacji angielskiej, napisana wspólnie z Idą C. Ward(inne języki), pozostawała w druku i w użyciu co najmniej do lat 70. XX wieku[2]. Armstrong przedstawiła też jedne z pierwszych szczegółowych opisów tonów w językach somalijskim i kikuju[3][4.1].

Armstrong dorastała w północnej Anglii. Ukończyła University of Leeds, gdzie studiowała język francuski i łacinę. Przez pewien czas uczyła francuskiego w szkole podstawowej na przedmieściach Londynu, po czym związała się z Katedrą Fonetyki University College, kierowaną przez Daniela Jonesa. Do jej najważniejszych prac należą wydana w 1926 książka A Handbook of English Intonation, napisana wspólnie z Ward, artykuł „The Phonetic Structure of Somali” z 1934 oraz książka The Phonetic and Tonal Structure of Kikuyu, wydana pośmiertnie w 1940 roku, po tym, jak w 1937 zmarła na udar mózgu w wieku 55 lat[1].

Przez ponad dekadę była sekretarzem redakcji „Le Maître Phonétique”(inne języki), czasopisma Międzynarodowego Towarzystwa Fonetycznego, a jej praca dydaktyczna – zarówno w trakcie roku akademickiego, jak i na wakacyjnych kursach katedry – zbierała za jej życia pochwały. Jones napisał w nekrologu, że była „jednym z najlepszych fonetyków na świecie”[5.1].

Młodość

Lilias Eveline Armstrong urodziła się 29 września 1882 w Pendlebury w hrabstwie Lancashire jako córka Jamesa Williama Armstronga, duchownego Wolnego Kościoła Metodystycznego(inne języki), i Mary Elizabeth Armstrong (z domu Hunter)[1]. Za sprawą wychowania w jej mowie utrwaliły się pewne cechy angielszczyzny północnej Anglii(inne języki)[6]. Armstrong studiowała język francuski i łacinę na University of Leeds[1][7.1], gdzie była stypendystką królewską[1]. Stopień Bachelor of Arts (B.A.) uzyskała w 1906[8], zdobyła też przygotowanie pedagogiczne[9.1].

Po ukończeniu studiów w Leeds Armstrong przez kilka lat uczyła francuskiego w East Ham. Ze stanowiska odeszła w 1918 roku[10]. Jako starsza nauczycielka (ang. Senior Assistant Mistress) zaczęła wieczorami, w niepełnym wymiarze, studiować fonetykę w Katedrze Fonetyki University College, aby lepiej uczyć wymowy francuskiej[11]. W 1917 Armstrong otrzymała dyplom z wyróżnieniem z fonetyki francuskiej, a rok później dyplom z wyróżnieniem z fonetyki angielskiej[9.1].

Kariera naukowa

Dydaktyka i wykłady

Przebieg zatrudnienia

Georgiański dom szeregowy (kamienica miejska) z numerem 21 na jednych z drzwi
21 Gordon Square(inne języki), „Arts Annexe I”. Siedziba Katedry Fonetyki University College od 1922 roku[12.1][13]

Armstrong po raz pierwszy uczyła fonetyki w 1917 roku na letnim kursie Daniela Jonesa dla misjonarzy. Jeszcze wcześniej Jones planował powierzyć jej pełnoetatowe stanowisko w Katedrze Fonetyki University College[12.2]. Plany te zostały tymczasowo wstrzymane, gdy w październiku Rada Hrabstwa Londynu(inne języki) odmówiła zwiększenia budżetu katedry, ale w listopadzie 1917 roku Jones zgłosił kandydaturę Armstrong na tymczasowe stanowisko wykładowcy w niepełnym wymiarze godzin, które objęła w lutym 1918 roku[12.3]. Dopiero od początku roku akademickiego 1918–1919 mogła pracować na pełnym etacie[12.4], zostając pierwszą pełnoetatową asystentką Katedry Fonetyki[14.1]. W 1920 roku Armstrong została wykładowczynią[9.1], w 1921 roku wykładowczynią wyższego stopnia(inne języki) (ang. senior lecturer)[15], a w 1937 roku osiągnęła rangę readera(inne języki)[16]. Jej awans na to stanowisko ogłoszono w „The Times”[17] oraz w „The Universities Review”[18]. Armstrong prowadziła też sporadycznie zajęcia w Szkole Studiów Orientalnych (SOAS)[19]. Gdy Jones musiał wziąć urlop na pierwsze dziewięć miesięcy 1920 roku, Armstrong objęła po nim obowiązki kierowniczki katedry[12.5]. W tym czasie przeprowadzała rozmowy kwalifikacyjne z kandydatami i przyjmowała studentów do katedry[20]. W University College pełniła też funkcje przewodniczącej komitetu stołówkowego (ang. Refectory Committee) oraz sekretarza pokoju wspólnego dla personelu żeńskiego (ang. Women Staff Common Room)[21.1]. Armstrong należała do takich towarzystw naukowych jak Międzynarodowe Towarzystwo Fonetyczne[22], Modern Language Association[23] oraz Międzynarodowy Kongres Nauk Fonetycznych[24].

Kursy i wykłady

Armstrong prowadziła zajęcia z fonetyki francuskiej, angielskiej[25], szwedzkiej[26] i rosyjskiej[27], a wspólnie z Danielem Jonesem – zajęcia z patologii mowy zatytułowane „Lecture-demonstrations on Methods of Correcting Defects of Speech”[12.6]. Armstrong prowadziła również ćwiczenia z kształcenia słuchu[28.1], które stanowiły ważny element nauczania w Katedrze Fonetyki University College[29].

Ponadto Armstrong uczestniczyła w prowadzeniu kilku kursów wakacyjnych organizowanych w University College. W 1919 roku Katedra Fonetyki uruchomiła popularne kursy wakacyjne z fonetyki francuskiej i angielskiej[30.1], a Armstrong prowadziła na inauguracyjnym kursie codzienne ćwiczenia z kształcenia słuchu dla osób uczących się języka francuskiego i nauczających go[31]. Zajęcia te zbierały pochwały uczestników i recenzentów: dwojga czytelników „English Studies”(inne języki)[32], czasopisma „Leuvensche Bijdragen”[33] oraz holenderskiego uczestnika sesji z 1921 roku, który przedstawił ich szczegółowy opis[12.7][34]. Na kursie letnim w 1921 roku nie tylko prowadziła ćwiczenia z kształcenia słuchu, lecz także wykładała fonetykę angielską u boku Jonesa[33][35]. Później wygłaszała wykłady z fonetyki angielskiej w ramach „Course of Spoken English for Foreigners”, prowadzonego wraz z Jonesem i Arthurem Lloydem Jamesem(inne języki) latem 1930 roku[36]. Ogłoszenie o kursie letnim w 1935 roku opisywało cały program jako prowadzony „pod ogólnym kierownictwem” Jonesa i Armstrong. W tym roku Armstrong wykładała wraz z Johnem Rupertem Firthem(inne języki), a ćwiczenia z kształcenia słuchu prowadziła z Jonesem[12.8].

W październiku 1922 roku Armstrong wygłosiła w University College publiczny wykład o wykorzystaniu fonetyki w nauczaniu języka francuskiego[37]. Verse Speaking Fellowship zaprosiło ją do wystąpienia na swojej dorocznej konferencji w 1933 roku[38]. W 1925 roku pojechała do Szwecji, aby wygłosić wykłady o intonacji angielskiej: we wrześniu do Göteborga, a w październiku do Sztokholmu[39]. W kwietniu 1927 roku wygłosiła wykład o intonacji angielskiej na spotkaniu Modern Language Society w Helsinkach w Finlandii[40]. Do innych krajów, do których Armstrong podróżowała, by wygłaszać wykłady, należały Holandia i Związek Radziecki[9.2].

Studenci

Wśród studentów Armstrong byli późniejsi znani uczeni i językoznawcy. Indyjski językoznawca Suniti Kumar Chatterji studiował na Uniwersytecie Londyńskim w latach 1919–1921, przygotowując się do stopnia D.Litt.(inne języki). W tym czasie Armstrong i Ida C. Ward uczyły go fonetyki oraz ćwiczyły z nim kształcenie słuchu i transkrypcję[28.1]. John Rupert Firth, który później sam pracował w Katedrze Fonetyki University College u boku Armstrong, był studentem University College w latach 1923–1924. Uczęszczał między innymi na prowadzony przez Armstrong kurs fonetyki francuskiej[41.1]. Latem 1934 roku szkocki fonetyk J. C. Catford, wówczas siedemnastoletni, uczęszczał na zajęcia z fonetyki francuskiej prowadzone przez Armstrong i Hélène Coustenoble[42]. Amerykańskiego językoznawcę Lorenza Dowa Turnera(inne języki) Armstrong uczyła zaawansowanej fonetyki, gdy w latach 1936–1937 prowadził on badania podoktorskie w Szkole Studiów Orientalnych[43][44]. Francuskokanadyjski językoznawca Jean-Paul Vinay(inne języki), który w 1937 roku uzyskał pod kierunkiem Armstrong stopień magistra, a później z nią współpracował, szczególnie podkreślał jej życzliwość i sprawność artykulacyjną[9.3]. Australijski literaturoznawca Robert Guy Howarth(inne języki) w latach 1937–1938 przygotowywał doktorat z literatury angielskiej. W tym czasie uzyskał także certyfikat z fonetyki i uczęszczał na „A Course of General Phonetics”, prowadzony m.in. przez Armstrong[45.1].

Twórczość i badania

„Le Maître Phonétique”

Wszystkie poniższe słowa poza nazwiskiem Armstrong zapisano w międzynarodowym alfabecie fonetycznym: „English (Southern). Transcription by L. E. Armstrong. A Passage from The Mill on the Floss”, po czym następują jeszcze trzy wiersze fonetycznie transkrybowanych kwestii dialogowych. Interpunkcja jest obecna w całej transkrypcji i wygląda tak, jak wyglądałaby w standardowej ortografii angielskiej.
Fragment sporządzonej przez Armstrong transkrypcji powieści Młyn nad Flossą George Eliot w akcencie południowoangielskim(inne języki)[a][46]. Ukazał się on w inauguracyjnym numerze rocznika „Textes pour nos Élèves” z 1921 roku[47]

Międzynarodowe Towarzystwo Fonetyczne zawiesiło wydawanie swojego czasopisma „Le Maître Phonétique” w czasie I wojny światowej, ale w 1921 roku zaczęło wydawać ukazujące się raz w roku „Textes pour nos Élèves” („Teksty dla naszych uczniów”), na które składały się zapisane w międzynarodowym alfabecie fonetycznym (IPA)[48] teksty w rozmaitych językach, takich jak angielski, francuski, niemiecki, włoski i hiszpański[49]. Armstrong opublikowała w kolejnych tomach kilka transkrypcji tekstów angielskich[50].

W 1923 roku „Le Maître Phonétique” wznowiło publikację i rozpoczęło trzecią serię. Począwszy od numeru z lipca–września 1923 roku (seria 3, nr 3) Armstrong figurowała w nim jako secrétaire de rédaction (sekretarz redakcji). Funkcję tę pełniła aż do numeru ze stycznia–marca 1936 roku (seria 3, nr 53)[12.9]. Armstrong odegrała znaczącą rolę w odnowie czasopisma oraz Międzynarodowego Towarzystwa Fonetycznego[12.9], którego działalność zależała od ukazywania się pisma[48]. W dziale kɔ̃trɑ̃dy[b][51][52] (Comptes rendus, „Sprawozdania”) pisała rozmaite recenzje książek, a w dziale parti dez elɛːv (Partie des élèves, „Dział uczniów”) zamieszczała transkrypcje fonetyczne tekstów angielskich[1].

Dział czasopisma „Le Maître Phonétique” zatytułowany spesimɛn (Spécimens, „Próbki”) składał się ze szkiców fonetycznych rzadziej badanych języków, którym towarzyszyła transkrypcja fonetyczna krótkiego tekstu. Na przykład w jednym roku „Le Maître Phonétique” zamieściło próbki gã, dialektu biskajskiego(inne języki), japońskiej angielszczyzny(inne języki), dialektu poitevin(inne języki) i pendżabskiego[53]. Pierwsza próbka Armstrong dotyczyła szwedzkiego i została opublikowana w 1927 roku. Składała się z zestawienia szwedzkich samogłosek oraz transkrypcji tekstu „ˊmanˑən sɔm ˇtapˑadə ˇykˑsan”[c][54][55] (Mannen som tappade yxan, „Człowiek, który zgubił siekierę”), przekładu bajki „Uczciwy drwal”(inne języki), w wymowie Fröken Gyllander ze Sztokholmu[56]. Wcześniej szwedzki gramatyk Immanuel Björkhagen podziękował Armstrong za pomoc w opisie fonetyki i systemu dźwiękowego szwedczyzny w swojej książce Modern Swedish Grammar z 1923 roku[57]. Druga próbka Armstrong, opublikowana w 1929 roku, dotyczyła rosyjskiego i składała się z transkrypcji fragmentu opowiadania Nikołaja Gogola „Noc majowa, albo Topielica”(inne języki)[58]. Armstrong czytała również korektę wydanej w 1923 roku książki The Pronunciation of Russian autorstwa M. V. Trofimova i Daniela Jonesa[59]. Armstrong prowadziła również badania nad fonetyką arabską, ale nigdy niczego na ten temat nie opublikowała[9.2], choć napisała dla „Le Maître Phonétique” recenzję książki o fonetyce arabskiej autorstwa brytyjskiego misjonarza Williama Henry’ego Temple’a Gairdnera(inne języki)[60].

Seria London Phonetic Readers

Dwie pierwsze książki Armstrong, An English Phonetic Reader (1923)[61] oraz A Burmese Phonetic Reader (1925, wspólnie z Pe Maung Tinem)[62], weszły w skład serii London Phonetic Readers, redagowanej przez Daniela Jonesa. Książki z tej serii zawierały szkic fonetyczny oraz teksty zapisane w międzynarodowym alfabecie fonetycznym[12.10]. Jej English Phonetic Reader zawierał transkrypcje fragmentów, których autorami byli Alfred George Gardiner(inne języki), Henry James, Robert Louis Stevenson, Thomas Hardy i John Ruskin[61.1]. Transkrypcje te odzwierciedlały własną wymowę Armstrong. Autorka nie zaznaczała zróżnicowania wynikającego z odmiennych dialektów ani rejestrów[61.2][63.1]. Jones zachęcał Armstrong, by napisała czytankę fonetyczną języka angielskiego w „transkrypcji wąskiej”[64]. Jedną z głównych cech odróżniających „transkrypcję wąską” angielszczyzny było użycie dodatkowych symboli fonetycznych dla samogłosek, takich jak [ɪ] (jak w wymowie Received Pronunciation (RP) KIT(inne języki)), [ʊ] (FOOT) czy [ɒ] (LOT)[65]. W analizie stojącej za Jonesowską „transkrypcją szeroką” angielszczyzny zasadniczej różnicy między tymi samogłoskami a – odpowiednio – samogłoskami [iː] (FLEECE), [uː] (GOOSE) i [ɔː] (THOUGHT) upatrywano w iloczasie, a nie w barwie[66]. Dlatego samogłoski te odróżniano brakiem lub obecnością diakrytu długości, a nie osobnymi znakami IPA[67.1]. Wąska transkrypcja zastosowana przez Armstrong w tej czytance korzystała z owych dodatkowych symboli samogłoskowych i wprost oznaczała długość samogłoski diakrytami ˑ „półdługa” i ː „długa”[61.3]. Użycie transkrypcji wąskiej omówiła także w swoim pierwszym artykule dla „Le Maître Phonétique”, ogłoszonym jako jeden z tamtejszych artiklə də fɔ̃ (Articles de fond, „artykuły przewodnie”). Armstrong usilnie namawiała czytelników pisma, by nauczyli się posługiwać dodatkowymi symbolami[68]. An English Phonetic Reader Armstrong, Handbook of English Intonation Armstrong i Ward oraz The Phonetics of English Ward jako pierwsze spopularyzowały ten system transkrypcji dla angielszczyzny[69]. Czwarty i ostatni dodruk An English Phonetic Reader ukazał się w 1956 roku[70].

Transkrypcja fonetyczna trzech birmańskich słów, które znaczą „wiatr północny i słońce”. Każdą sylabę poprzedza symbol oznaczający ton.
Transkrypcja z A Burmese Phonetic Reader[d]. Porównaj:

Drugą książką Armstrong w tej serii była czytanka birmańska, napisana wspólnie z birmańskim uczonym Pe Maung Tinem(inne języki). Pe Maung Tin miał okazję studiować fonetykę w University College i współpracować z Armstrong, gdy przebywał w Londynie, studiując prawo w Inner Temple(inne języki) i uczęszczając na wykłady Charlesa Otto Blagdena(inne języki) o inskrypcjach staromońskich[72]. Przed publikacją czytanki birmańskiej Pe Maung Tin ogłosił birmańską próbkę tekstu (specimen) w „Le Maître Phonétique”[73]. Kanadyjsko-amerykański językoznawca William Cornyn(inne języki) napisał, że ich czytanka zawiera „drobiazgowy opis” fonetyki birmańskiej[74]. Armstrong i Pe Maung Tin opracowali pierwszy system transkrypcji birmańskiego zgodny z zasadami Międzynarodowego Towarzystwa Fonetycznego. Był to „bardzo szczegółowy” schemat transkrypcyjny, wykorzystujący pięć diakrytów tonalnych, z których część można było umieszczać na różnych wysokościach[75].

W jednej z ówczesnych recenzji tej książki mnogość specjalistycznych symboli fonetycznych i diakrytów określono jako „nadmiar znaków diakrytycznych, który jest raczej mylący”[76]. W odpowiedzi Pe Maung Tin wyjaśnił, że diakryty były konieczne, aby oddać wzajemne oddziaływanie tonu i prozodii oraz aby anglojęzyczni czytelnicy nie odczytywali tych tekstów z angielską intonacją[77.1]. Bronił też innych rozwiązań transkrypcyjnych, takich jak użycie „sh” na oznaczenie przydechowej spółgłoski szczelinowej dziąsłowej, jak w birmańskim słowie ဆီ ([sʰì ], „olej”), które Armstrong i Pe Maung Tin zapisali jako „ˍshiː”[78]. Recenzent uważał, że mylące jest używanie „sh” w odniesieniu do głoski innej niż szczelinowa zadziąsłowa, oddawana przez angielskie ⟨sh⟩, jak w słowie she (/ʃiː/)[76]. R. Grant Brown, dawny członek Indian Civil Service(inne języki) w Birmie, chwalił A Burmese Phonetic Reader za to, że jest wspólnym dziełem fonetyka i rodzimego użytkownika języka, pisząc: „Ta znakomita książeczka wyznacza standard, do którego będą musieli się stosować inni autorzy piszący o żywych językach orientalnych, jeśli nie chcą, by ich prace uznano za drugorzędne”[79], choć uważał, że ich system transkrypcji jest „zbyt rozbudowany do zwykłego użytku”[80]. Brytyjski językoznawca John Rupert Firth posługiwał się transkrypcją szeroką, którą uprościł, wychodząc od systemu Armstrong i Pe Maung Tina, a opierając się częściowo na własnych doświadczeniach z korzystania z ich Readera z rodzimymi użytkownikami birmańskiego oraz ze studentami fonetyki birmańskiej w oksfordzkim Indian Institute(inne języki)[81.1]. Birmański językoznawca Minn Latt(inne języki) stwierdził, że ich system transkrypcji posługuje się zbyt wieloma „nieznanymi symbolami”, by mógł stanowić idealny system latynizacji(inne języki)[82]. Brytyjski językoznawca Justin Watkins wykorzystał dokonany przez Armstrong i Pe Maung Tina przekład „Wiatru północnego i słońca” w swojej ilustracji IPA dla birmańskiego, opublikowanej w 2001 roku w „Journal of the International Phonetic Association”[83.1].

Intonacja angielska

Poziomy ciąg: kropka, kropka, kreska, kropka, kreska, kropka, kropka, krzywa opadająca, kropka, kropka. Trzy pierwsze symbole wznoszą się coraz wyżej, a kolejne stopniowo się obniżają.
Melodia Tune 1 (zakończenie opadające) w zapisie Armstrong i Ward – zdanie „He's a very wonderful pianist.”[84.1]
Poziomy ciąg: kreska, kropka, kropka, kreska, kropka, kropka, krzywa wznosząca. Wszystkie symbole stopniowo się obniżają.
Melodia Tune 2 (zakończenie wznoszące) w zapisie Armstrong i Ward – zdanie „Have you been staying there long?”[84.2]

W 1926 roku Armstrong wraz ze swoją koleżanką Idą C. Ward opublikowała książkę Handbook of English Intonation[84]. Towarzyszyły jej trzy dwustronne płyty gramofonowe z nagraniami Armstrong i Ward czytających angielskie teksty[84.3]. Nagrania te przez dziesięciolecia pojawiały się w bibliografiach z zakresu kształcenia mowy i sztuki teatralnej[85]. W opublikowanym w 1940 roku studium powstałym na Uniwersytecie Berlińskim przeanalizowano recytację prozy w zestawieniu z recytacją poezji w wykonaniu Armstrong, korzystając po części z jednej z płyt dołączonych do Handbook[86]. Monografia ukazała się w serii Lebendige Sprache redagowanej przez Wilhelma Horna i Kurta Ketterera[87]. Armstrong i Ward analizowały wszystkie angielskie wzorce intonacyjne jako składające się w istocie z zaledwie dwóch „melodii” (ang. Tunes): melodia oznaczona przez nie jako Tune 1 charakteryzuje się zakończeniem opadającym, a Tune 2 – wznoszącym[84.4][88.1]. Amerykański językoznawca Kenneth Lee Pike nazwał ich analizę „wartościową” dla osób uczących się angielskiego, ponieważ wskazywała ona cechy wspólne rozmaitych zastosowań konturów wznoszących i konturów opadających[89.1]. W 1943 roku duński językoznawca C.A. Bodelsen napisał, że co do klasyfikacji na Tune 1 i Tune 2 „panuje dość powszechna zgoda”. Porównał też pochodzący z Handbook of English Intonation system Tune 1 i Tune 2 z klasyfikacjami intonacji w An Outline of English Phonetics Daniela Jonesa oraz w English Intonation Harolda E. Palmera(inne języki)[90].

Armstrong i Ward zapisywały intonację w systemie, w którym kreski i kropki oznaczają odpowiednio sylaby akcentowane i nieakcentowane, a położenie w pionie – wysokość dźwięku[84.5]. System ten wykorzystywał pięciolinię bez klucza, złożoną z zaledwie dwóch linii wyznaczających granice skali głosu(inne języki) mówiącego[88.2]. Ich metodę zapisu intonacji poprzedziła metoda zastosowana w wydanym w 1919 roku przez H. S. Pererę i Daniela Jonesa podręczniku do syngaleskiego[12.11], a przedmowa do Handbook of English Intonation wskazuje jako inspirację notację intonacyjną Hermanna Klinghardta[84.6][88.2]. Klinghardt stwierdził, że jego książka nie powstałaby bez Daniela Jonesa. Ćwiczenia Klinghardta wykazują też podobieństwa do krzywych intonacyjnych Jonesa[89.2]. Armstrong i Ward oznaczały kontur intonacyjny za pomocą systemu osobnych kropek i znaków, ponieważ uznały, że osobom uczącym się angielskiego łatwiej za nim podążać niż za linią ciągłą[84.7].

Handbook of English Intonation wywierał trwały wpływ przez całe dziesięciolecia, zwłaszcza w zakresie nauczania języka angielskiego[12.12]. Pike pisał, że praca ta była „wpływowym wkładem w tę dziedzinę”[89.1]. W 1948 roku określił ją jako zawierającą „najszerzej przyjmowaną analizę intonacji brytyjskiej”[91]. Książka Armstrong i Ward pozostawała w druku i w użyciu co najmniej do lat 70. XX wieku[2]. Mimo popularności zawartą w niej analizę krytykowano za nadmierne uproszczenie[92]. Brytyjski fonetyk Jack Windsor Lewis(inne języki) pisał, że ich podręcznik wniósł „niewiele albo nic do analizy struktury intonacji angielskiej”, i krytykował ich system zapisu intonacji za „tak wiele zbędnych szczegółów”[2]. Pike pisał, że ich oparte na melodiach ujęcie intonacji „okazuje się niewystarczające, by adekwatnie (tj. strukturalnie) zasymbolizować zawiły system leżących u jej podstaw konturów przeciwstawionych jeden drugiemu”[89.3]. Same Armstrong i Ward pisały, że są świadome istnienia „większego bogactwa szczegółów, niż [zostało] tu zapisane”, ale że „uwagę skupiono na najprostszych formach intonacji używanych w rozmowie oraz przy czytaniu prozy narracyjnej i opisowej”, ponieważ zamierzonym odbiorcą książki był obcokrajowiec uczący się angielskiego[84.8]. Opracowana przez Armstrong i Ward metoda zapisu prozodii cieszyła się dużą popularnością. W książkach o prozodii angielskiej często sięgano po ich metodę graficzną, aby podać wprowadzające przykłady wzorców intonacyjnych, nawet jeśli korzystano w nich z innych metod transkrypcji[93].

Fonetyka i intonacja francuska

W 1932 roku napisała The Phonetics of French: A Practical Handbook[94]. Jako jej cel podano „pomoc angielskim studentom wymowy francuskiej, a zwłaszcza nauczycielom wymowy francuskiej”[94.1]. Służą temu rozmaite ćwiczenia praktyczne i wskazówki dydaktyczne[95]. W pierwszym rozdziale omawia, jak nauczyciele francuskiego mogą prowadzić ćwiczenia kształcenia słuchu, które stanowiły tak istotną część jej własnego nauczania fonetyki[94.2]. Wpływ wykładów Daniela Jonesa o fonetyce francuskiej widać w tym, co Armstrong pisze na temat francuskich spółgłosek rotycznych i zwartych[12.13]. Wydanie tej dobrze przyjętej książki „poszerzyło krąg jej oddziaływania”[96.1]. W 1998 roku szkocki fonetyk J. C. Catford napisał, że jego zdaniem książka ta pozostaje wciąż „najlepszym praktycznym wprowadzeniem do fonetyki francuskiej”[42].

Rozdział XVII The Phonetics of French poświęcony był intonacji[94.3], ale jej głównym dziełem na ten temat była wydana w 1934 roku książka Studies in French Intonation, napisana wspólnie z koleżanką Hélène Coustenoble[97]. Skupiły się w niej na mowie „wykształconych mówców z północnej Francji”[98]. Również ta książka powstała z myślą o Anglikach uczących się francuskiego. Zawierała pierwszy całościowy opis intonacji francuskiej[99.1]. Intonację francuską także analizowano w kategoriach melodii[100.1]. Było to podejście konfiguracyjne, w którym intonacja składa się z sekwencji odrębnych konturów wysokości dźwięku[99.2]. W ich analizie intonacja francuska składa się w istocie z trzech konturów, mianowicie: wznosząco-opadającego, opadającego i wznoszącego[99.3]. Armstrong i Coustenoble posługiwały się jednostką prozodyczną(inne języki) zwaną sense group, którą zdefiniowały jako „każdą z najmniejszych grup powiązanych gramatycznie wyrazów, na jakie można podzielić wiele zdań”[101]. Książka omawia też intonację angielską, aby pokazać, czym różni się od niej intonacja francuska[96.2]. W jednej z ówczesnych recenzji zauważono, że „wydaje się, iż spotkała się z przychylnym przyjęciem” w Anglii[102]. Książka zawierała liczne ćwiczenia, co skłoniło innego recenzenta do nazwania jej również „znakomitym podręcznikiem dydaktycznym”[103]. Oksfordzki językoznawca Alfred Ewert(inne języki) nazwał tę książkę w 1936 roku „bardzo użyteczną”[104], austriacka filolożka Elise Richter określiła ją w 1938 roku jako „znakomite osiągnięcie”[105], a amerykański językoznawca Robert A. Hall Jr. nazwał ją w 1946 roku „doskonałą”[106]. Później opisywano ją jako „silnie wyidealizowaną”, ponieważ opiera się na konwencjach głośnego czytania francuskiej prozy[100.2]. Uznaje się ją za „klasyczne dzieło o intonacji francuskiej”[12.14].

Somalijski

Poziomy układ trzech linii, na którym kreski umieszczono albo między dwiema górnymi liniami, albo na linii środkowej, albo między dwiema dolnymi. Każda kreska stoi nad sylabą tekstu somalijskiego, ten zaś znajduje się nad angielską glosą. Zarówno tekst somalijski, jak i angielski zapisano fonetycznie.
Początek dokonanej przez Armstrong transkrypcji „The North Wind and the Sun” w jej próbce z 1933 roku[107.1][e]

Armstrong rozpoczęła badania fonetyczne nad językiem somalijskim w 1931 roku[108.1]. W 1933 roku opublikowała somalijską próbkę w „Le Maître Phonétique”[107], a także przekład „Wiatru północnego i słońca” na potrzeby włoskiej wersji Principles of the International Phonetic Association z 1933 roku[109], jednak jej głównym dziełem poświęconym somalijskiemu była praca „The Phonetic Structure of Somali”, wydana w 1934 roku[110]. Badania opierała na dwóch Somalijczykach, których nazwiska podaje jako „pan Isman Dubet z Adadleh, około 25 mil na północny wschód od Hargejsy, oraz pan Haji Farah z Berbery”[110.1]. W ortografii somalijskiej(inne języki) nazwiska te miałyby postać Cismaan Dubad i Xaaji Faarax[111]. Mężczyźni ci byli najwyraźniej marynarzami mieszkającymi w londyńskim East Endzie, a Armstrong pracowała z nimi prawdopodobnie w latach 1931–1933[9.2]. Podstawą próbki Armstrong z 1933 roku była wymowa Faraha[107.2], a on sam był również obiektem radiograficznego badania fonetycznego przeprowadzonego przez Stephena Jonesa, fonetyka z UCL[112].

Analiza Armstrong wpłynęła na raport somalistów Bogumiła Andrzejewskiego i Musy Haji Ismaila Galala(inne języki), ten zaś wpłynął na przyjętą ostatecznie propozycję somalijskiego alfabetu łacińskiego autorstwa somalijskiego językoznawcy Shire Jamy Ahmeda(inne języki)[113.1]. W szczególności Andrzejewski uznał, że to jej należy zawdzięczać zwyczaj zapisywania somalijskich samogłosek długich przez podwojenie znaku samogłoski[9.2]. Andrzejewski wymienił pewne wady propozycji ortograficznej Armstrong w zakresie samogłosek, pisząc, że „system Armstrong jest zbyt wąski, by poradzić sobie z wahaniami zasięgu harmonii samogłoskowej, a zarazem tak sztywny, że jego symbole często implikują pauzy (lub ich brak) oraz określone tempo i styl wymowy”[114.1]. Twierdził też, że propozycja ortograficzna Armstrong dotycząca samogłosek somalijskich byłaby „zbyt trudna w obsłudze dla szerokiego odbiorcy (zarówno somalijskiego, jak i niesomalijskiego)”[114.2].

W 1981 roku amerykański fonolog Larry Hyman(inne języki) nazwał artykuł Armstrong „pionierskim”. To Armstrong jako pierwsza gruntownie zbadała ton, czyli wysokość dźwięku, w somalijskim[3]. Uznała somalijski za język tonalny o czterech tonach: wysokim równym, średnim równym, niskim równym i opadającym[110.2], a także podała listę par minimalnych różnicowanych tonem[110.3]. Niemiecki afrykanista August Klingenheben odniósł się do pracy Armstrong w artykule z 1949 roku[115]. Nazwał jej pracę „doskonałym studium fonetycznym”[116.1], dowodził jednak, że somalijski nie jest prawdziwym językiem tonalnym, lecz raczej językiem akcentowym[116.2]. Andrzejewski napisał w 1956 roku, że dane fonetyczne Armstrong są „dokładniejsze niż dane jakiegokolwiek innego autora piszącego o somalijskim”[117]. Sam uznał somalijski za „przypadek graniczny między językiem tonalnym a językiem akcentowym”[118], posługując się tym, co nazwał „cechami akcentowymi”[117]. Nadal trwa dyskusja, czy somalijski należy uznawać za język tonalny, czy za język o akcencie melodycznym[119].

Armstrong jako pierwsza opisała system samogłoskowy języka somalijskiego[120]. W bibliografii języka somalijskiego z 2014 roku nazwano artykuł Armstrong „przełomowym” i odnotowano, że zawiera on bardziej szczegółowy opis samogłosek somalijskich niż inne prace[121]. Jako pierwsza omówiła również harmonię samogłoskową w somalijskim[122]. Jej analizę harmonii samogłoskowej pochwalił włoski somalista Martino Mario Moreno[123]. Australijsko-brytyjski językoznawca Roy Clive Abraham(inne języki) napisał, że w większości kwestii dotyczących fonetyki somalijskiej zgadza się z Armstrong: „jest bardzo niewiele punktów, w których się z nią nie zgadzam”[124]. Austro-węgierski językoznawca Werner Vycichl(inne języki) napisał, że studium Armstrong „otwiera nowy rozdział w afrykanistyce”[125]. W 1992 roku John Ibrahim Saeed(inne języki), językoznawca z Trinity College w Dublinie, stwierdził, że artykuł Armstrong jest „nawet dziś najwybitniejszym studium fonetyki somalijskiej”[126.1], a w 1996 roku Martin Orwin(inne języki) napisał, że „pozostaje on lekturą obowiązkową dla każdego, kto chce zajmować się jakimkolwiek aspektem systemu dźwiękowego somalijskiego”[127].

Kikuju

Armstrong napisała krótki szkic fonetyki kikuju do książki Practical Phonetics for Students of African Languages Diedricha Westermanna(inne języki) i Idy C. Ward[128.1][129.1]. Jej informatorem językowym był mężczyzna, którego określa jako pana Mockiriego[128.2]. Do tej samej książki napisała też szkic fonetyki lugandy[128.3][130]. Jej głównym dziełem poświęconym kikuju była praca The Phonetic and Tonal Structure of Kikuyu, wydana pośmiertnie w 1940 roku[131]. Informatorem językowym Armstrong przy tej książce był Jomo Kenyatta, który później został pierwszym prezydentem Kenii. Zatrudniono go w Katedrze Fonetyki w latach 1935–1937 po to, by Armstrong mogła prowadzić swoje badania[131.1]. Działo się to w czasie, gdy Kenyatta studiował antropologię społeczną w London School of Economics pod kierunkiem Bronisława Malinowskiego[132]. W chwili śmierci Armstrong książka była w znacznej mierze ukończona. Do napisania pozostawał jedynie rozdział XXII „Tonal Forms of Adjectives”, choć i do niego Armstrong sporządziła już notatki. Napisanie brakującego rozdziału i dokończenie przygotowań do wydania książki w 1940 roku Daniel Jones powierzył Beatrice Honikman(inne języki), wykładowczyni SOAS, która wcześniej pracowała nad kikuju z Kenyattą, a niegdyś była też studentką Armstrong[131.1]. Rozdział IV „The Consonant Phonemes” zawiera dwanaście zapisów kimograficznych słów kikuju, ilustrujących szczegóły fonetyczne[131.2]. Kimograf fonetyczny był ważnym przyrządem w eksperymentalnych badaniach fonetycznych prowadzonych w University College pod kierunkiem Jonesa[133].

Książka zawiera aneks, w którym Armstrong proponuje ortografię dla kikuju[131.3]. Sugerowała w nim, by dźwięczną spółgłoskę szczelinową zębową [ð] zapisywać jako ⟨d⟩, a prenazalizowaną(inne języki) zwartą [ⁿd ][f] jako ⟨nd⟩. Analogicznie było z parami [β][g] ⟨b⟩ / [ᵐb ] ⟨mb⟩ oraz [ɣ] ⟨g⟩ / [ᵑg ] ⟨ŋg⟩[131.4]. Westermann i Ward również opowiadali się w swojej książce za użyciem ⟨d⟩ dla [ð][128.4]. Kenyatta uważał, że Kikuju nie zaakceptują użycia ⟨d⟩ dla [ð], ponieważ w pozostałych ortografiach, które są im znane, czyli angielskiej i suahili, ⟨d⟩ oznacza spółgłoskę zwartą, a nie szczelinową. Armstrong zauważyła, że nikt zdaje się nie mieć zastrzeżeń do użycia ⟨b⟩ i ⟨g⟩ na oznaczenie spółgłosek szczelinowych w ortografii kikuju, mimo że w angielskim oznaczają one zwarte[131.5]. Użycie ⟨d⟩ dla [ð] bywało też krytykowane, ponieważ w kikuju – inaczej niż w pozostałych dwóch parach – nie zachodzi alternacja między [ð] a [ⁿd ]. Ponadto dźwięczna spółgłoska szczelinowa zębowa kikuju zachowuje się fonologicznie jak spółgłoski szczelinowe bezdźwięczne, a nie jak pozostałe dźwięczne[134].

Armstrong zaproponowała również, by siedem samogłosek kikuju zapisywać symbolami IPA ⟨i, e, ɛ, a, ɔ, o, u⟩[131.6]. Było to zgodne z ortografią praktyczną, znaną dziś jako alfabet afrykański(inne języki), opracowaną przez International Institute of African Languages and Cultures[131.7]. System ten unikał znaków diakrytycznych, które Armstrong nazwała „męczącymi”[131.8], a które w piśmie i tak często pomijano[135]. Wadą tego systemu jest mniejsza wierność etymologii oraz zacieranie związków z językami pokrewnymi[136]. Przywódcom Kikuju nie odpowiadało też użycie specjalistycznych symboli fonetycznych ⟨ɛ⟩ i ⟨ɔ⟩, które uznawali za niepraktyczne, ponieważ nie dało się ich łatwo zapisać na maszynie do pisania[137]. Armstrong proponowała ponadto, by spółgłoskę nosową miękkopodniebienną zapisywać literą ⟨Ŋ, ŋ⟩, a nosową podniebienną dwuznakiem ⟨ny⟩ (choć pisała, że osobiście wolałaby literę ⟨Ɲ, ɲ⟩)[131.9]. Władze oświatowe w Kenii przez krótki czas zalecały szkołom stosowanie systemu Armstrong[138]. We współczesnej ortografii kikuju dźwięczną spółgłoskę szczelinową zębową zapisuje się jako ⟨th⟩, nosowe miękkopodniebienną i podniebienną odpowiednio jako ⟨ng'⟩ i ⟨ny⟩, a samogłoski [e, ɛ, o, ɔ ] odpowiednio jako ⟨ĩ, e, ũ, o⟩[139].

Każde słowo lub wyrażenie zajmuje osobny wiersz, a po nim w nawiasach następuje ciąg kresek oddających wysokość tonu: mbaraaði / ndi͜aniinirɛ / aaca, ndinaðɔɔma / tɛɛta wamboɣo / takehi͜ohɛ
Transkrypcja Armstrong słów kikuju o znaczeniach:
  • koń „średni, wysoki, dość niski – wszystkie tony równe”
  • Czy on nie skończył? „średni, opadający wysoki-średni, niski, opadający niski”
  • Nie, nie przeczytałem tego „wysoki, wznoszący niski-średni, średni, wysoki, opadający wysoki-średni, średni”
  • Zawołaj Wambogo „średni, wysoki, niski, opadający niski, opadający bardzo niski”
  • Pospiesz się, proszę „średni, średni, wysoki, opadający wysoki-niski”[131.10]

Książka Armstrong przyniosła pierwszy pogłębiony opis tonu w jakimkolwiek wschodnioafrykańskim języku bantu[140]. W całej książce Armstrong przedstawiała ton za pomocą systemu obrazkowego. Zaletą tej metody było to, że nie musiała dysponować analizą tonemiczną[141]. Każdemu słowu i każdemu zdaniu w książce towarzyszył ciąg kresek o różnej wysokości i różnym nachyleniu[131.10][4.2]. Opis tonu kikuju autorstwa Armstrong polegał na grupowaniu tematów w klasy tonalne. Każdą klasę tonalną definiowała jej allomorfia tonalna zależna od otaczającego kontekstu. Podklasy opierały się na właściwościach takich jak długość czy struktura tematu[142]. Armstrong omówiła pięć klas tonalnych czasowników, oznaczonych jako klasy I–V (ang. Tonal Class I–V), oraz niewielką grupę czasowników nienależących do żadnej z tych pięciu klas[131.11], siedem klas tonalnych rzeczowników, z których każdą nazwała od jednego ze słów danej klasy, np. klasa tonalna moondo (mũndũ „człowiek”)[131.12], oraz trzy klasy tonalne przymiotników, każdą nazwaną od jednego z tematów danej klasy, np. klasa tonalna ‑ɛɣa (‑ega „dobry”)[131.13].

Amerykańsko-kanadyjski językoznawca William J. Samarin(inne języki) zauważył, że Armstrong w przeważającej mierze zlewała ze sobą ton i intonację. Twierdził, że doprowadziło to w jej opisie do „przesadnych komplikacji”, zwłaszcza w odniesieniu do końcowego opadania intonacyjnego w zdaniach pytających[143]. Gdy Armstrong pisała swój maszynopis, analiza tonu była dziedziną dopiero raczkującą, a złożona relacja między fonologicznymi tonemami a fonetyczną wysokością dźwięku skłaniała fonetyków do przypisywania językom dużej liczby tonów[144]. W 1952 roku językoznawca z SOAS Lyndon Harries zdołał na podstawie danych Armstrong przeanalizować ton kikuju jako mający jedynie dwa poziomy tonalne w warstwie podstawowej[145]. Amerykańska językoznawczyni Mary Louise Pratt(inne języki) również przeanalizowała ponownie dane Armstrong dotyczące kikuju jako mające tylko dwa poziomy[146]. Pratt zwróciła też uwagę, że Armstrong nie odróżniała samogłosek długich allofonicznie od samogłosek długich fonologicznie[146]. Kevin C. Ford, językoznawca z Uniwersytetu w Nairobi, napisał, że gdyby Armstrong nie umarła przed ukończeniem tej książki, „nie ma wątpliwości, że mogłaby poszerzyć zakres swoich danych i prawdopodobnie przedstawić rygorystyczną analizę, której w opublikowanej pracy niestety brakuje”[147]. Południowoafrykański językoznawca Clement Doke(inne języki) uznał książkę Armstrong za „wzór skrupulatnego badania i zapisu”, pisząc w 1945 roku, że powinna ona „służyć za wzór” późniejszym pracom nad tonem w językach bantu[148], a amerykański fonolog Nick Clements opisał ją w artykule z 1984 roku jako „niezwykle cenne źródło informacji ze względu na wyczerpujący zakres oraz dokładność obserwacji fonetycznych autorki”[149]. Według wydanego w 2025 roku The Oxford Guide to the Bantu Languages praca Armstrong nad kikuju stanowiła „znaczący wkład w [te] pionierskie prace [nad fonetyką bantu]”[4.1].

Życie prywatne

Szeroka podmiejska ulica z zabudową bliźniaczą
Ulica w Church End w Finchley, gdzie mieszkali Armstrong i Boyanus

Armstrong wyszła za mąż za Simona Charlesa Boyanusa(inne języki) (Семён Карлович Боянус, Semjon Karłowicz Bojanus; 8 lipca 1871 – 19 lipca 1952[150]). Ślub odbył się 24 września 1926 roku[1], choć zawodowo Armstrong nadal posługiwała się formą „Miss Armstrong”[151.1]. Boyanus był profesorem filologii angielskiej na Uniwersytecie Leningradzkim, gdzie współpracował z rosyjskim językoznawcą Lwem Szczerbą(inne języki)[152]. W 1925 roku przyjechał do Katedry Fonetyki w University College, gdzie przez osiem miesięcy uczył się fonetyki angielskiej pod kierunkiem Armstrong[152].

Po ślubie Boyanus musiał na osiem lat wrócić do Związku Radzieckiego, a Armstrong musiała pozostać w Anglii[152]. W czasie tej rozłąki Boyanus pracował z Władimirem Müllerem(inne języki) nad słownikami angielsko-rosyjskim i rosyjsko-angielskim[152]. Armstrong pomagała przy transkrypcji fonetycznej haseł w tomie angielsko-rosyjskim[153]. Dwukrotnie udało jej się odwiedzić Boyanusa w Leningradzie, a jemu udało się na krótko wrócić do Londynu w 1928 roku. W styczniu 1934 roku Boyanus mógł wreszcie przenieść się na stałe do Anglii, po czym został wykładowcą języka rosyjskiego i fonetyki w Szkole Studiów Słowiańskich i Wschodnioeuropejskich na Uniwersytecie Londyńskim[151.1][152]. W okresie pracy w University College Armstrong mieszkała w Forest Gate(inne języki)[22] oraz w Church End w Finchley(inne języki)[154].

Śmierć

Ceglany krużganek zbudowany w zmodyfikowanym stylu lombardzko-romańskim
Krematorium Golders Green

W listopadzie 1937 roku Armstrong zachorowała na uporczywą grypę[12.15]. Jej stan się pogorszył i doznała udaru mózgu. Zmarła w Finchley Memorial Hospital(inne języki) w hrabstwie Middlesex 9 grudnia 1937 roku w wieku 55 lat[1]. Nabożeństwo żałobne odprawiono w krematorium Golders Green(inne języki) 13 grudnia w południe[155][156]. Wśród obecnych na pogrzebie byli rektor (ang. provost), sekretarz oraz opiekunka studentek University College[21.2]. Jej nekrolog ukazał się w „The Times”[157], „The New York Times”[158], „Nature”[159], „Le Maître Phonétique”[160], w „Annual Report” University College[21], a także w innych czasopismach[161][162]. O jej śmierci poinformowały również „Transactions of the Philological Society”(inne języki)[163] oraz „Speech”, czasopismo Brytyjskiego Towarzystwa Logopedów(inne języki)[164], a także inne publikacje[165][166][167].

Na początku 1938 roku, gdy owdowiały Simon Boyanus poruszył kwestię ewentualnego wydania rękopisu Armstrong o języku kikuju, Daniel Jones zadbał o to, by Beatrice Honikman doprowadziła go do publikacji[12.16]. Jones napisał jej nekrolog dla „Le Maître Phonétique”[12.17][5], a w przedmowie do The Phonetic and Tonal Structure of Kikuyu złożył hołd jej życiu[131.1]. Gdy trzeba było odtworzyć księgozbiór biblioteki fonetycznej University College, zbombardowanej w czasie II wojny światowej podczas bombardowań Londynu, Jones podarował egzemplarz wydanej pośmiertnie książki Armstrong „jako stosowny początek odbudowy biblioteki Katedry Fonetyki”[168].

Wybrane prace

  • L.E. Armstrong, An English Phonetic Reader, London: University of London Press, 1923 (ang.).
  • L.E. Armstrong, Pe Maung Tin, A Burmese Phonetic Reader: With English translation, London: University of London Press, 1925 (ang.).
  • L.E. Armstrong, I.C. Ward, Handbook of English Intonation, Cambridge: Heffer, 1926 (ang.). [Wydanie drugie ukazało się w 1931].
  • L.E. Armstrong, The Phonetics of French: A Practical Handbook, London: Bell, 1932 (ang.).
  • L.E. Armstrong, The Phonetic Structure of Somali, „Mitteilungen des Seminars für orientalische Sprachen zu Berlin”, 37 (Abt. III, Afrikanische Studien), 1934, s. 116–161 (ang.). [Przedruk. Farnborough: Gregg. 1964. hdl:2307/4698. Zarchiwizowane z oryginału 18 października 2017].
  • H.N. Coustenoble, L.E. Armstrong, Studies in French Intonation, Cambridge: Heffer, 1934 (ang.).
  • L.E. Armstrong, The Phonetic and Tonal Structure of Kikuyu, London: International African Institute(inne języki), 1940 (ang.). [Przedruk. Londyn: Routledge. 2018. doi:10.4324/9781315104478]

Uwagi

  1. ↑ Przed 1927 rokiem znakiem akcentu w międzynarodowym alfabecie fonetycznym był akut ˊ, a nie pionowa kreska ˈ.
  2. ↑ Czasopismo „Le Maître Phonétique” było w całości zapisywane transkrypcją fonetyczną w międzynarodowym alfabecie fonetycznym; jego językiem urzędowym był francuski, choć wiele artykułów pisano po angielsku. W odróżnieniu od dzisiejszej konwencji zapisów fonetycznych nie ujmowano wówczas regularnie w nawiasy.
  3. ↑ W stosowanej przez Armstrong transkrypcji IPA języka szwedzkiego akut ˊ i haczek ˇ są literami tonowymi(inne języki) stawianymi przed wyrazem i oznaczają szwedzki akcent toniczny. Akut odpowiada tonowi 1, czyli akcentowi ostremu; haczek – tonowi 2, czyli akcentowi ciężkiemu, który Armstrong nazywa tonem złożonym (Armstrong 1927, s. 20). Konwencję tę omawia §51 wydania The Principles of the IPA z 1912 roku oraz §36 wydania z 1949 roku.
  4. ↑ W transkrypcji IPA języka birmańskiego autorstwa Armstrong i Pe Maung Tina ˺ oznacza ton „lekko opadający”, a jego położenie w pionie wskazuje, czy jest to ton wysoki, czy niski (s. 21); ˍ oznacza ton niski równy (s. 22–23); ˋ – ton wysoki opadający (s. 24–25). Litery tonowe stawiano przed sylabą, której ton opisują. Symbol ˈ oznacza „słabe zwarcie krtaniowe” (s. 22), a ȷ – fonem realizowany zwykle jako półsamogłoska podniebienna (s. 18–19).
  5. ↑ Podobnego systemu oznaczania tonu i intonacji użyto w tekstach w pracach Armstrong 1934 i Armstrong 1940, choć pięciolinia w tej drugiej nie miała linii środkowej. Liczby na ilustracji odsyłają do przypisów.
  6. ↑ Do zapisu spółgłosek zwartych prenazalizowanych w kikuju Armstrong używa dwuznaków, np. ⟨nd⟩. Pisze: „Z fonetycznego punktu widzenia zasadne jest traktowanie mb, nd, ŋg i nj jako pojedynczej głoski spółgłoskowej z nosowym «rozbiegiem» i uznawanie ich za fonemy tego języka. Można by każdemu z tych fonemów przypisać osobny symbol i w ten sposób osiągnąć ideał jednej litery na fonem. W tej książce używa się jednak dwuznaków” (Armstrong 1940, s. 31).
  7. ↑ Na oznaczenie „słabej dwuwargowej spółgłoski szczelinowej dźwięcznej” w kikuju Armstrong używa symbolu ⟨ʋ⟩ zamiast ⟨β⟩ (Armstrong 1940, s. 36). Było to zgodne z Practical Orthography of African Languages (IIALC 1927, s. 4–5) i stanowiło konwencję IPA sprzed 1927 roku (Passy 1927, s. 14).

Przypisy

  1. ↑ a b c d e f g h R.E. Asher, Armstrong, Lilias Eveline (1882–1937), Oxford University Press, 2015, DOI: 10.1093/ref:odnb/69787 (ang.).
  2. ↑ a b c Jack Windsor Lewis, English Intonation Studies, „Phonetics Department Report”, 4, University of Leeds, 1973, s. 75 [zarchiwizowane z adresu 2017-02-25] (ang.).
  3. ↑ a b Larry M. Hyman, Tonal Accent in Somali, „Studies in African Linguistics”, 12 (2), 1981, s. 170 [zarchiwizowane z adresu 2017-10-17] (ang.).
  4. ↑ Phonetics, [w:] Didier Demolin, Cédric Patin, The Oxford Guide to the Bantu Languages, New York: Oxford University Press, 2025, s. 568–588, DOI: 10.1093/oso/9780198808343.003.0046 (ang.).
    1. ↑ a b s. 568
    2. ↑ s. 586
  5. ↑ Daniel Jones, Lilias Armstrong†, „Le Maître Phonétique”, 16 (61), 1938, s. 2, JSTOR: 44704866 (ang.).
    1. ↑ s. 2
  6. ↑ Armstrong 1923, s. vii; Daniel Jones, Everyman’s English Pronouncing Dictionary, London: Dent, 1963, xxix (ang.). Jack Windsor Lewis, British Non-Dialect Accents, „Zeitschrift für Anglistik und Amerikanistik”, 33 (3), 1985, s. 248 [zarchiwizowane z adresu 2017-07-01] (ang.).
  7. ↑ Beverly Collins, Inger M. Mees, Armstrong, Lilias Eveline (1882–1937), wyd. 2nd, t. 1, Amsterdam: Elsevier, 2006, s. 478–479, DOI: 10.1016/B0-08-044854-2/02428-7, ISBN 978-0-08-044854-1 (ang.).
    1. ↑ s. 478
  8. ↑ Bachelor of Arts, „The University of Leeds Calendar”, 1906–1907, 1906, s. 375 [zarchiwizowane z adresu 2017-10-21] (ang.). Andrzejewski 1993–1994, s. 47; Gimson 1977, s. 4. Por. Asher 2015, gdzie jako rok uzyskania stopnia B.A. podano 1908.
  9. ↑ B.W. Andrzejewski, Lilias Eveline Armstrong: The Founder of Somali Language Studies at The University of London, „Hal-Abuur: Journal of Somali Literature and Culture/Wargeys-xilliyeedka Suugaanta & Dhaqanka Soomaalida”, 1 (2–3), 1993–1994, s. 47–49 (ang.).
    1. ↑ a b c s. 47
    2. ↑ a b c d s. 48
    3. ↑ s. 47–48
  10. ↑ Andrzejewski 1993–1994, s. 47; Collins i Mees 1999, s. 194.
  11. ↑ „The Times”, 11 grudnia 1937, s. 19; Asher 2015.
  12. ↑ Beverly Collins, Inger M. Mees, The Real Professor Higgins: The Life and Career of Daniel Jones, Berlin: Mouton de Gruyter, 1999, DOI: 10.1515/9783110812367, ISBN 978-3-11-081236-7 (ang.).
    1. ↑ s. 287
    2. ↑ s. 183, 194
    3. ↑ s. 194–195
    4. ↑ s. 195
    5. ↑ s. 281–282
    6. ↑ s. 334
    7. ↑ s. 287–288
    8. ↑ s. 333
    9. ↑ a b s. 311
    10. ↑ s. 113–114
    11. ↑ s. 273
    12. ↑ s. 319
    13. ↑ s. 280–281
    14. ↑ s. 335
    15. ↑ s. 346
    16. ↑ s. 345–347
    17. ↑ s. 195, 503
  13. ↑ University College, London WC1: Daniel Jones and English phonetics, [w:] David Crystal, Hilary Crystal, Wordsmiths and Warriors: The English-Language Tourist’s Guide to Britain, Oxford University Press, 2015, s. 391–396, ISBN 978-0-19-872913-6 (ang.).
  14. ↑ Daniel Jones, The London School of Phonetics, „Zeitschrift für Phonetik und allgemeine Sprachwissenschaft”, 2 (3/4), 1948, s. 127–135, DOI: 10.1524/stuf.1948.12.jg.391 (ang.).
    1. ↑ s. 128
  15. ↑ Andrzejewski 1993–1994, s. 47; Asher 2015; Collins i Mees 1999, s. 283–284, 319. Por. Collins i Mees 1999, s. 195 oraz Gimson 1977, s. 3, gdzie podano, że została wykładowczynią wyższego stopnia w 1920.
  16. ↑ „Nature” 1938; Gimson 1977, s. 4; Andrzejewski 1993–1994, s. 47. Por. Asher 2015, gdzie jako rok objęcia rangi readera podano 1936.
  17. ↑ London, May 19, „The Times” (47 689), 20 maja 1937, s. 11 (ang.).
  18. ↑ R.E. G., University of London–University College, „The Universities Review”, 10 (1), listopad 1937, s. 73 (ang.).
  19. ↑ School of Oriental Studies, Former Teachers of the School, „The Calendar of the School of Oriental Studies (University of London)”, For the Twenty-Second Session 1937–8, 1937, s. 242 (ang.). Andrzejewski 1993–1994, s. 47.
  20. ↑ Michael G. Ashby, Patricia Ashby, The London Phonetics Training of Masao Kanehiro (1883–1978), „Journal of the English Phonetic Society of Japan”, 13, 2009, s. 24 [zarchiwizowane z adresu 2017-09-27] (ang.).
  21. ↑ Miss Lilias E. Armstrong, [w:] University of London, University College, Annual Report, February 1937 – February 1938, London: Taylor and Francis, 1938, s. 33–34 (ang.).
    1. ↑ s. 33–34
    2. ↑ s. 34
  22. ↑ a b Liste des membres de l’Association Phonétique Internationale. Janvier, 1925, „Le Maître Phonétique”, 3 (9, Suppl.), 1925, s. 2 (fr.).
  23. ↑ Modern Language Association, „Modern Language Teaching”, 15 (1), luty 1919, s. 30 (ang.).
  24. ↑ List of Members, [w:] Daniel Jones, D.B. Fry (red.), Proceedings of the Second International Congress of Phonetic Sciences, Cambridge: Cambridge University Press, 1936, s. 319 (ang.).
  25. ↑ Plug 2004, s. 473–474; McLeod 2005, s. 80.
  26. ↑ University College London, Phonetics, „Calendar, 1935–36”, 1935, s. 60 (ang.).
  27. ↑ University of London, Phonetics, „Regulations and Courses for Internal Students, 1935–36”, 1935, s. 139 (ang.).
  28. ↑ S.K. Chatterji, A Personal Tribute to Professor Daniel Jones, „Bulletin of the Phonetic Society of Japan”, 127, 1968, s. 19–22 (ang.).
    1. ↑ a b s. 20
  29. ↑ Ward 1928, s. 48–50; Jones 1948, s. 129–131; Collins i Mees 1999, s. 421–424.
  30. ↑ Ida C. Ward, The Phonetics Department: University College, London, „Revue de Phonétique”, 5, 1928, s. 47–54 (ang.).
    1. ↑ s. 51
  31. ↑ From Here and There, „Modern Language Teaching”, 15 (3), czerwiec 1919, s. 83 (ang.).
  32. ↑ London Holiday Courses, „English Studies”, 1 (6), 1919, s. 179, DOI: 10.1080/00138381908596384 (ang.).
  33. ↑ a b Engelsche vacantieleergangen, „Leuvensche Bijdragen”, 13 (1–2), 1921, s. 134 [zarchiwizowane z adresu 2017-10-10] (niderl.).
  34. ↑ Collins i Mees cytują: J.P. Prins, Vacantie-cursus te Londen, „De School met den Bijbel”, 19 (10), 8 września 1921, s. 139–140 [zarchiwizowane z adresu 2023-01-02] (niderl.).
  35. ↑ Cours de Vacances à Londres, „Revue de l’Enseignement des Langues Vivantes”, 38 (5), maj 1921, s. 225 (fr.).
  36. ↑ sa e la, „Le Maître Phonétique”, 8 (30), 1930, s. 41, JSTOR: 44704355 (fr.).
  37. ↑ Diary of Societies, „Nature”, 110 (2762), 1922, s. 500, DOI: 10.1038/110500b0 (ang.). Arrangements for To-day, „The Times” (43 159), 11 października 1922, s. 13 (ang.).
  38. ↑ L.E. Armstrong, The Technique of Speech, „Good Speech”, 3, London: Verse Speaking Fellowship, wrzesień 1933, s. 2–5 (ang.).
  39. ↑ sa e la, „Le Maître Phonétique”, 3 (12), 1925, s. 30, JSTOR: 44748064 (fr.).
  40. ↑ Åke Furuhjelm, Protokolle des Neuphilologischen Vereins, „Neuphilologische Mitteilungen”, 30 (1/2), 1929, s. 94, JSTOR: 43345640 (niem.).
  41. ↑ Leendert Plug, The Early Career of J. R. Firth: Comments on Rebori (2002), „Historiographia Linguistica”, 31 (2/3), 2004, s. 469–477, DOI: 10.1075/hl.31.2.15plu (ang.).
    1. ↑ s. 473–474
  42. ↑ a b Sixty Years in Linguistics, [w:] John C. Catford, First Person Singular III: Autobiographies by North American Scholars in the Language Sciences, Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins, 1998, s. 7, DOI: 10.1075/sihols.88.02cat, ISBN 978-90-272-4576-2 (ang.).
  43. ↑ Margaret Wade-Lewis, The Contribution of Lorenzo Dow Turner to African Linguistics, „Studies in Linguistic Sciences”, 20 (1), wiosna 1990, s. 192 (ang.).
    • Cytuje: Turner. 1940. Proposals by Lorenzo Turner for a study of Negro speech in Brazil. January. Evanston: Northwestern University Library, Turner Collection.
  44. ↑ Margaret Wade-Lewis, Lorenzo Dow Turner: Father of Gullah Studies, Columbia, SC: University of South Carolina Press, 2007, s. 106, ISBN 978-1-57003-628-6 (ang.).
    • Cytuje: list Turnera do Jonesa, 15 listopada 1936, Jones Collection, Box 42, Folder 10.
  45. ↑ The University after the War, [w:] A.L. McLeod, R. G. Howarth: Australian Man of Letters, Elgin, IL: New Dawn Press, 2005, s. 58–81, ISBN 978-1-932705-53-9 (ang.).
    1. ↑ s. 80
  46. ↑ Passy 1927, s. 14; John Wells, Phonetic incunabula, „John Wells’s phonetic blog archive 1–14 February 2008”, 13 lutego 2008 [zarchiwizowane z adresu 2016-10-11] (ang.).
  47. ↑ L.E. Armstrong, ɪŋglɪʃ (sʌðən): ə ˊpæsɪdʒ frəm ðə ˊmɪl ɒn ðə ˊflɒs, „Textes pour nos Élèves”, 1, 1921, s. 3–4 (ang.).
  48. ↑ a b Collins i Mees 1999, s. 309.
  49. ↑ Richard Paget, Vowel Resonances, [London]: International Phonetic Association, 1922, Inside back cover (ang.).
  50. ↑ People – A, „Analytical Index to the Publications of the International Phonetic Association 1886–2006”, University of Glasgow School of Critical Studies, 2007, s. 32–33 [zarchiwizowane z adresu 2017-04-22] (ang.).
  51. ↑ Daniel Hirst, Sample Articles from Le Maître Phonétique, „Journal of the International Phonetic Association”, 40 (3), 2010, s. 285–286, DOI: 10.1017/S0025100310000150 (ang.).
  52. ↑ International Phonetic Association, Report on the 1989 Kiel Convention, „Journal of the International Phonetic Association”, 19 (2), 1989, s. 68, DOI: 10.1017/S0025100300003868 (ang.).
  53. ↑ tablə de matjɛːr, „Le Maître Phonétique”, 3 (9), 1925, JSTOR: 44749141 (fr.).
  54. ↑ The Principles of the International Phonetic Association, „Le Maître Phonétique”, 27 (9–10, Suppl.), 1912, s. 13, JSTOR: 44707964 (ang.).
  55. ↑ International Phonetic Association, The Principles of the International Phonetic Association (1949), „Journal of the International Phonetic Association”, 40 (3), 2010, 319 [19], DOI: 10.1017/S0025100311000089 (ang.).
  56. ↑ L.E. Armstrong, swiˑdɪʃ, „Le Maître Phonétique”, 5 (18), 1927, s. 20–21, JSTOR: 44704204 (ang.).
  57. ↑ Immanuel Björkhagen, Modern Swedish Grammar, Stockholm: Norstedts, 1923, s. 5 (ang.).
  58. ↑ L.E. Armstrong, rʌʃn, „Le Maître Phonétique”, 7 (28), 1929, s. 47–48, JSTOR: 44748106 (ang.).
  59. ↑ M.V. Trofimov, Daniel Jones, The Pronunciation of Russian, Cambridge: Cambridge University Press, 1923, vi (ang.).
  60. ↑ L.E. Armstrong, [Review of Gairdner, W. H. T. (1925). The Phonetics of Arabic. Oxford University Press.], „Le Maître Phonétique”, 4 (15), 1926, s. 28–29, JSTOR: 44704145 (ang.).
  61. ↑ L.E. Armstrong, An English Phonetic Reader, London: University of London Press, 1923 (ang.).
    1. ↑ s. x
    2. ↑ s. vii–viii
    3. ↑ s. vii–xii
  62. ↑ L.E. Armstrong, Pe Maung Tin, A Burmese Phonetic Reader: With English translation, London: University of London Press, 1925 (ang.).
  63. ↑ British Women’s Roles in the Standardization and Study of English, [w:] Carol Percy, Women in the History of Linguistics, Oxford University Press, 2020, s. 279–302, DOI: 10.1093/oso/9780198754954.003.0011, ISBN 978-0-19-875495-4 (ang.).
    1. ↑ s. 302
  64. ↑ Jones 1972, s. 345; Collins i Mees 1999, s. 204.
  65. ↑ Introductory, [w:] H.E. Palmer, J. Victor Martin, F.G. Blandford, A Dictionary of English Pronunciation with American Variants (In Phonetic Transcription), Cambridge: Heffer, 1926, ix (ang.).
  66. ↑ Jones 1950, s. 166–168; Jones 1972, s. 341–342; Collins i Mees 1999, s. 451.
  67. ↑ Daniel Jones, An Outline of English Phonetics, wyd. 2nd, New York: G. E. Stechert, 1922 (ang.).
    1. ↑ s. V–VI, VIII
  68. ↑ L.E. Armstrong, ə næroʊə trænskrɪpʃn fər ɪŋglɪʃ, „Le Maître Phonétique”, 1 (3), 1923, s. 19, JSTOR: 44704049 (ang.).
  69. ↑ J. Windsor Lewis, The Notation of the General British English Segments, „Journal of the International Phonetic Association”, 2 (2), 1972, s. 60, DOI: 10.1017/S0025100300000505, JSTOR: 44526714 [zarchiwizowane z adresu 2017-01-07] (ang.).
  70. ↑ H. Joachim Neuhaus, A Phonetic Concordance to Daniel Jones "Phonetic Readings in English", Hildesheim: Olms–Weidmann, 1995, xviii–ix, ISBN 3-487-10052-5 (ang.).
  71. ↑ Armstrong i Pe Maung Tin 1925, s. 37; Firth 1933, s. 140; Watkins 2001, s. 294. Tekst jest birmańskim tłumaczeniem słów „the north wind and the sun”, w postaci zapisanej w tytułach ich transkrypcji tej bajki.
  72. ↑ Anna Allott, Professor U Pe Maung Tin (1888–1973): The Life and Work of an Outstanding Burmese Scholar, „Journal of Burma Studies”, 9, 2004, s. 15, DOI: 10.1353/jbs.2004.0001 [zarchiwizowane z adresu 2017-10-16] (ang.).
  73. ↑ Pe Maung Tin, bɜˑmiːz, „Le Maître Phonétique”, 2 (5), 1924, s. 4–5, JSTOR: 44704085 (ang.).
  74. ↑ William Cornyn, Outline of Burmese Grammar, „Language”, 20 (4, Suppl.), 1944, s. 6, DOI: 10.2307/522027, JSTOR: 522027 (ang.).
  75. ↑ John Okell, A Guide to the Romanization of Burmese, London: Royal Asiatic Society, 1971, s. 11 (ang.). Armstrong i Pe Maung Tin 1925, s. 19–26; Pe Maung Tin 1924.
  76. ↑ a b H.O. Reynolds, Some Notes on 'A Burmese Phonetic Reader' (L. E. Armstrong and Pe Maung Tin), „Journal of the Burma Research Society”, 17 (2), 1927, s. 122 (ang.).
  77. ↑ Pe Maung Tin, A Burmese Phonetic Reader, „Journal of the Burma Research Society”, 20 (1), 1930, s. 49–51 (ang.).
    1. ↑ s. 50
  78. ↑ Pe Maung Tin 1930, s. 49–50; Armstrong i Pe Maung Tin 1925, s. 17.
  79. ↑ R. Grant Brown, Books on Burma and Siam, „Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland”, 57 (4), 1925, s. 737, DOI: 10.1017/S0035869X00169060, JSTOR: 25220835 (ang.).
  80. ↑ R. Grant Brown, Burma As I Saw It: 1889–1917, New York: Frederick A. Stokes, 1925, s. 24 (ang.).
  81. ↑ J.R. Firth, Notes on the Transcription of Burmese, „Bulletin of the School of Oriental Studies, University of London”, 7 (1), 1933, s. 137–140, DOI: 10.1017/S0041977X00105488, JSTOR: 607612 (ang.).
    1. ↑ s. 137
  82. ↑ Minn Latt, The Prague Method Romanization of Burmese, „Archiv Orientální”, 26, 1958, s. 146 (ang.).
  83. ↑ Justin W. Watkins, Burmese, „Journal of the International Phonetic Association”, 31 (2), 2001, s. 291–295, DOI: 10.1017/S0025100301002122 (ang.).
    1. ↑ s. 291
  84. ↑ L.E. Armstrong, I.C. Ward, Handbook of English Intonation, wyd. 2nd, Cambridge: Heffer, 1931 (ang.).
    1. ↑ s. 13
    2. ↑ s. 24
    3. ↑ s. VIII
    4. ↑ s. 4, 20
    5. ↑ s. IV, 2
    6. ↑ s. IV
    7. ↑ s. 2
    8. ↑ s. 1
  85. ↑ Pasch 2020, s. 496–497. Na przykład:
    • Bibliography of Speech Education, New York: H. W. Wilson, 1939, s. 469, 503 (ang.).
    • Lillian W. Voorhees, Jacob F. Foster, Recordings for Use in Teaching Theatre, „Educational Theatre Journal”, 1 (1), 1949, s. 70, JSTOR: 3204109 (ang.).
    • Savin Cohen, Speech Improvement for Adults: A Review of Literature and Audio-visual Materials, „The Speech Teacher”, 13 (3), 1964, s. 213, DOI: 10.1080/03634526409377372 (ang.).
  86. ↑ Garmeister 1940, s. 7, 9–11
    • L. Grootaers, [Review of Garmeister (1940)], „Leuvense Bijdragen”, 35, 1943, s. 14–15 (niderl.).
    • Walter Hensel, Intonation und Lautgebung psychologisch verschiedenartiger Vortragsstücke bei Lloyd James, Berlin: Walter de Gruyter, 1940, s. 14–15, 20, DOI: 10.1515/9783111668673 (niem.).
  87. ↑ Martin Lehnert, Wilhelm Horn, „Zeitschrift für Phonetik und allgemeine Sprachwissenschaft”, 6 (1–2), 1952, s. 360–361, 367–368, DOI: 10.1524/stuf.1952.6.12.357 (niem.).
    • Martin Lehnert, Stand, Methoden und Aufgaben der Berliner Anglistischen Sprachwissenschaft, Berlin: Akademie-Verlag, 1966, 15–16, 16n34, DOI: 10.1515/9783112317266 (niem.).
  88. ↑ Daniel Hirst, Speech Prosody: From Acoustics to Interpretation, Berlin: Springer, 2024, DOI: 10.1007/978-3-642-40772-7, ISBN 978-3-642-40771-0 (ang.).
    1. ↑ s. 72
    2. ↑ a b s. 70
  89. ↑ Kenneth L. Pike, The Intonation of American English, Ann Arbor: University of Michigan Press, 1945 (ang.).
    1. ↑ a b s. 7
    2. ↑ s. 175
    3. ↑ s. 8
  90. ↑ C.A. Bodelsen, The Two English Intonation Tunes, „English Studies”, 25, 1943, s. 129, DOI: 10.1080/00138384308596744 (ang.).
  91. ↑ Kenneth L. Pike, Tone Languages, Ann Arbor: University of Michigan Press, 1948, 15 (ang.).
  92. ↑ Asher 1994, s. 221; Collins i Mees 1999, s. 432, cytując list F. G. Blandforda do H. Palmera z 23 sierpnia 1933.
  93. ↑ Hirst 2024, s. 70.
  94. ↑ L.E. Armstrong, The Phonetics of French: A Practical Handbook, London: Bell, 1932 (ang.).
    1. ↑ s. 1
    2. ↑ s. 3–5
    3. ↑ s. 131–149
  95. ↑ The Centre for Information on Language Teaching, The English-Teaching Information Centre of the British Council, A Language-Teaching Bibliography, Cambridge: Cambridge University Press, 1968, s. 160–161 (ang.).
  96. ↑ F.A. Hedgecock, [Review of Coustenoble & Armstrong (1934)], „Modern Languages”, 16 (5), 1935, s. 163–165 (ang.).
    1. ↑ s. 163
    2. ↑ s. 164
  97. ↑ H.N. Coustenoble, L.E. Armstrong, Studies in French Intonation, Cambridge: Heffer, 1934 (ang.).
  98. ↑ Coustenoble i Armstrong 1934, s. 1; John E. Pemberton, How to Find Out About France: A Guide to Sources of Information, Oxford: Pergamon, 1966, s. 64 (ang.).
  99. ↑ Theoretical background: modeling, [w:] Brechtje Post, Tonal and Phrasal Structures in French Intonation, t. 34, The Hague: Thesus, 2000, s. 17–31, ISBN 978-90-5569-117-3 [zarchiwizowane z adresu 2017-10-16] (ang.).
    1. ↑ s. 18
    2. ↑ s. 17
    3. ↑ s. 18–19
  100. ↑ Patrick Leach, French Intonation: Tone or Tune?, „Journal of the International Phonetic Association”, 18 (2), 1988, s. 125–139, DOI: 10.1017/S002510030000373X (ang.).
    1. ↑ s. 125
    2. ↑ s. 126
  101. ↑ Coustenoble i Armstrong 1934, s. 3, cytowane w: Post 2000, s. 8.
  102. ↑ W. Simpson, [Review of Coustenoble & Armstrong (1934)], „Revue des Langues Romanes”, 67, 1933–1936, s. 243–247 (fr.).
  103. ↑ Arthur Lloyd James, [Review of Coustenoble & Armstrong (1934)], „Le Maître Phonétique”, 14 (54), 1936, s. 25, JSTOR: 44704787 (ang.).
  104. ↑ A. Ewert, Romance Philology, Provençal, French, „The Year’s Work in Modern Language Studies”, 6, 1936, s. 30, DOI: 10.1163/22224297-90000808, JSTOR: 25833357 (ang.).
  105. ↑ Elise Richter, Neuerscheinungen zur französischen Linguistik, „Neuphilologische Monatsschrift”, 9, 1938, s. 166 (niem.).
  106. ↑ Robert A. Jr. Hall, The Phonemic Approach: Its Uses and Value, „The Modern Language Journal”, 30 (8), 1946, s. 527, DOI: 10.1111/j.1540-4781.1946.tb04872.x, JSTOR: 318319 (ang.).
  107. ↑ L.E. Armstrong, soʊmɑlɪ, „Le Maître Phonétique”, 11 (44), 1933, s. 72–75, JSTOR: 44704656 (ang.).
    1. ↑ s. 74
    2. ↑ s. 72
  108. ↑ Daniel Jones, The Phoneme: Its Nature and Use, Cambridge: W. Heffer & Sons, 1950 (ang.).
    1. ↑ s. 188
  109. ↑ D. Jones, A. Camilli, Fondamenti di grafia fonetica, Hertford, UK: Stephen Austin, 1933, s. 19–20, JSTOR: 44704558 (wł.).
    • nɔt, „Le Maître Phonétique”, 11 (43), 1933, s. 59, JSTOR: 44704617 (fr.). Pasch 2020, s. 497.
  110. ↑ L.E. Armstrong, The Phonetic Structure of Somali, „Mitteilungen des Seminars für orientalische Sprachen zu Berlin”, 37 (Abt. III, Afrikanische Studien), 1934, s. 116–161 (ang.).
    1. ↑ s. 116
    2. ↑ s. 130
    3. ↑ s. 143–147
  111. ↑ Andrzejewski 1978, s. 39; Ahmed Artan Hanghe, Research Into the Somali Language, „Transactions of the Somali Academy of Sciences and Arts/Wargeyska Akademiyada Cimilga & Fanka”, 1, Mogadishu 1987, s. 45 [zarchiwizowane z adresu 2017-10-18] (ang.).
  112. ↑ Stephen Jones, somɑːlɪ ħ ənd ʕ, „Le Maître Phonétique”, 12 (45), 1934, s. 8–9, JSTOR: 44748136 (ang.).
  113. ↑ B.W. Andrzejewski, The Development of a National Orthography in Somalia and the Modernization of the Somali Language, „Horn of Africa”, 1 (3), 1978, s. 39–45 [zarchiwizowane z adresu 2018-01-27] (ang.).
    1. ↑ s. 39–41
  114. ↑ B.W. Andrzejewski, The Problem of Vowel Representation in the Isaaq Dialect of Somali, „Bulletin of the School of Oriental and African Studies”, 17 (3), 1955, s. 567–580, DOI: 10.1017/S0041977X00112467, JSTOR: 609598 (ang.).
    1. ↑ s. 567
    2. ↑ s. 577
  115. ↑ Klingenheben 1949; Carl Hoffmann, 133. KLINGENHEBEN, August. Is Somali a tone language?, „African Abstracts”, 4 (1), 1953, s. 46 (ang.).
  116. ↑ August Klingenheben, Ist das Somali eine Tonsprache?, „Zeitschrift für Phonetik und Allgemeine Sprachwissenschaft”, 3 (5–6), 1949, s. 289–303, DOI: 10.1524/stuf.1949.3.16.289 (niem.).
    1. ↑ s. 289
    2. ↑ s. 303
  117. ↑ a b B.W. Andrzejewski, Accentual Patterns in Verbal Forms in the Isaaq Dialect of Somali, „Bulletin of the School of Oriental and African Studies”, 18 (1), 1956, s. 103, DOI: 10.1017/S0041977X00122232, JSTOR: 610131 (ang.).
  118. ↑ B.W. Andrzejewski, Proceedings of the Twenty-Third International Congress of Orientalists, London: Royal Asiatic Society, 1956, s. 368 (ang.).
  119. ↑ F. Serzisko, Somali, 2006, s. 505, DOI: 10.1016/B0-08-044854-2/02075-7, ISBN 978-0-08-044854-1 (ang.).
  120. ↑ Annarita Puglielli, Somali Phonology, [w:] Phonologies of Asia and Africa: (Including the Caucasus), t. 1, Winona Lake, IN: Eisenbrauns, 1997, s. 523, ISBN 978-1-57506-017-0 (ang.).
  121. ↑ Christopher Green, Michelle E. Morrison, Nikki B. Adams, Erin Smith Crabb, Reference and Pedagogical Resources for 'Standard' Somali, „Electronic Journal of Africana Bibliography”, 15, 2014, s. 2, 8–9, DOI: 10.17077/1092-9576.1017 [zarchiwizowane z adresu 2023-06-10] (ang.).
  122. ↑ Pasch 2020, s. 497; Andrzejewski 1955, s. 567; Muuse Ħa̧aji Ismaaʿiil Galaal, Ħikmad Soomaali, London: Oxford University Press, 1956, s. 5 [zarchiwizowane z adresu 2017-10-18] (ang.).
  123. ↑ Martino Mario Moreno, Il somalo della Somalia: Grammatica e testi del Benadir, Darod e Dighil, Roma: Istituto Poligrafico dello Stato, 1955, s. 5, 13 [zarchiwizowane z adresu 2017-10-18] (wł.).
  124. ↑ Saeed 1992, s. 112, cytując: Solomon Warsama, R.C. Abraham, The Principles of Somali, 1951, s. 2 (ang.).
  125. ↑ Werner Vycichl, Zur Tonologie des Somali: Zum Verhältnis zwischen musikalischem Ton und dynamischem Akzent in afrikanischen Sprachen und zur Bildung des Femininums im Somali, „Rivista degli studi orientali”, 31 (4), 1956, s. 227, JSTOR: 41864402 (niem.).
  126. ↑ R. C. Abraham and Somali Grammar: Tone, Derivational Morphology and Information Structure, [w:] John Ibrahim Saeed, Papers in Honour of R. C. Abraham (1890–1963), t. 1, London: SOAS, 1992, s. 111–123, DOI: 10.4324/9780203989975, ISBN 978-0-203-98997-5, JSTOR: 586681 (ang.).
    1. ↑ s. 112
  127. ↑ Martin Orwin, A Moraic Model of the Prosodic Phonology of Somali, [w:] R.J. Hayward, I.M. Lewis (red.), Voice and Power: The Culture of Language in North-East Africa. Essays in Honour of B. W. Andrzejewski, London: SOAS, 1996, s. 51, DOI: 10.4324/9780203985397, ISBN 978-0-203-98539-7, JSTOR: 586653 [zarchiwizowane z adresu 2017-10-18] (ang.).
  128. ↑ D. Westermann, Ida C. Ward, Practical Phonetics for Students of African Languages, London: International African Institute, 1933 (ang.).
    1. ↑ s. 213–216
    2. ↑ s. 214
    3. ↑ s. 188–197
    4. ↑ s. 80
  129. ↑ European Women and the Description and Teaching of African Languages, [w:] Helma Pasch, Women in the History of Linguistics, Oxford University Press, 2020, s. 487–508, DOI: 10.1093/oso/9780198754954.003.0020, ISBN 978-0-19-875495-4 (ang.).
    1. ↑ s. 497
  130. ↑ Pasch 2020, s. 497.
  131. ↑ L.E. Armstrong, The Phonetic and Tonal Structure of Kikuyu, London: International African Institute, 1940 (ang.).
    1. ↑ a b c s. v–vi
    2. ↑ s. xvi, 30–39
    3. ↑ s. 354–355
    4. ↑ s. 354
    5. ↑ s. 32
    6. ↑ s. 9, 38, 354
    7. ↑ s. 1
    8. ↑ s. 9
    9. ↑ s. 39, 354–355
    10. ↑ a b s. xviii
    11. ↑ s. 58
    12. ↑ s. 172
    13. ↑ s. 263
  132. ↑ Bruce Berman, Ethnography as Politics, Politics as Ethnography: Kenyatta, Malinowski, and the Making of Facing Mount Kenya, „Canadian Journal of African Studies”, 30 (3), 1996, s. 313–344, DOI: 10.1080/00083968.1996.10804424, JSTOR: 485804 (ang.).
  133. ↑ Daniel Jones, Analysis of the Mechanism of Speech, „Nature”, 99 (2484), 1917, s. 285–287, DOI: 10.1038/099285a0 (ang.). Collins i Mees 1999, s. 245–252, omawiając Jones 1922, s. 168–182.
  134. ↑ Patrick R. Bennett, Suggestions for the Transcription of Seven-Vowel Bantu Languages, „Anthropological Linguistics”, 28 (2), 1986, s. 133–134, JSTOR: 30028404 (ang.).
  135. ↑ Armstrong 1940, s. 1, cytując IIALC 1927, s. 5.
  136. ↑ A.N. Tucker, Sotho-Nguni Orthography and Tone-Marking, „Bulletin of the School of Oriental and African Studies”, 13 (1), 1949, s. 201–204, DOI: 10.1017/S0041977X00081957, JSTOR: 609073 (ang.).
  137. ↑ Gĩkũyũ Orthography: Past and Future Horizons, [w:] Chege Githiora, Kinyĩra Njĩra! Step Firmly on the Pathway!, Trenton, NJ: Africa World Press, 2004, s. 86–87, ISBN 978-1-59221-201-9 (ang.).
  138. ↑ Orthographic Systems and Conventions in Sub-Saharan Africa, [w:] A.N. Tucker, Linguistics in Sub-Saharan Africa, The Hague: Mouton, 1971, s. 631, DOI: 10.1515/9783111562520-024 (ang.).
  139. ↑ A Basic Sketch Grammar of Gĩkũyũ [online], 2015, xi [zarchiwizowane z adresu 2017-10-11] (ang.).
  140. ↑ Gérald Philippson, Ton et accent dans les langues bantu d’Afrique Orientale: Étude comparative typologique et diachronique, Université Paris V, 1991, s. 56 [zarchiwizowane z adresu 2021-05-13] (fr.).
  141. ↑ A.N. Tucker, Systems of Tone-Marking African Languages, „Bulletin of the School of Oriental and African Studies”, 27 (3), 1964, s. 600, DOI: 10.1017/S0041977X00118397, JSTOR: 611392 (ang.).
  142. ↑ Joseph H. Greenberg, The Tonal System of Proto-Bantu, „Word”, 4 (3), 1948, s. 200, DOI: 10.1080/00437956.1948.11659343 (ang.). G.N. Clements, John Goldsmith, Autosegmental Studies in Bantu Tone: Introduction, [w:] G.N. Clements, John Goldsmith (red.), Autosegmental Studies in Bantu Tone, Dordrecht: Foris, 1984, s. 1–2, DOI: 10.1515/9783110864465.1, ISBN 978-3-11-086446-5 (ang.).
  143. ↑ William J. Samarin, Intonation in Tone Languages, „African Studies”, 11 (2), 1952, s. 82, DOI: 10.1080/00020185208706870 (ang.).
  144. ↑ R.J. Hayward, On R. C. Abraham’s View of Amharic as a 'Tone Language', [w:] Philip J. Jaggar (red.), Papers in Honour of R. C. Abraham (1890–1963), London: SOAS, 1992, s. 51, JSTOR: 586673 (ang.).
  145. ↑ Lyndon Harries, Some Tonal Principles of the Kikuyu Language, „Word”, 8 (2), 1952, s. 140–144, DOI: 10.1080/00437956.1952.11659428 (ang.).
    • Joseph H. Greenberg, 424. HARRIES, Lyndon. Some tonal principles of the Kikuyu language, „African Abstracts”, 4 (3), 1953, s. 141 (ang.).
  146. ↑ a b Mary Pratt, Tone in Some Kikuyu Verb Forms, „Studies in African Linguistics”, 3 (3), 1972, s. 326 [zarchiwizowane z adresu 2018-01-04] (ang.).
  147. ↑ Muuthui Job Wachira, A Phonological Study of Derived Words in Kikuyu with Reference to Nouns and Adjectives [online], 2001, s. 6 [zarchiwizowane z adresu 2017-10-18] (ang.). cytując: K. Ford, Tone and Intonation in Kikuyu, University of Nairobi, 1974 (ang.).
  148. ↑ Gikuyu, [w:] Clement M. Doke, Bantu: Modern Grammatical, Phonetical, and Lexicographical Studies Since 1860, London: International African Institute, 1945, s. 14–15 (ang.).
  149. ↑ Principles of Tone Assignment in Kikuyu, [w:] George N. Clements, Autosegmental Studies in Bantu Tone, Dordrecht: Foris, 1984, s. 281, DOI: 10.1515/9783110864465.281, ISBN 978-3-11-086446-5 (ang.).
  150. ↑ Philippe Edel, Contribution à la généalogie de la famille Bojanus, „Bulletin du Cercle Généalogique d’Alsace”, 182, 2013, s. 98 [zarchiwizowane z adresu 2017-10-16] (fr.).
    • R.E. Asher, Boyanus, Simon Charles (1871–1952), Oxford: Pergamon, 1994, s. 395–396, ISBN 0-08-035943-4 (ang.).
  151. ↑ Daniel Jones, Simon Boyanus†, „Le Maître Phonétique”, 30 (98), 1952, s. 20–22, JSTOR: 44749279 (ang.).
    1. ↑ a b s. 21
  152. ↑ a b c d e Monica Partridge, Simon Boyanus: 1871–1952, „The Slavonic and East European Review”, 31 (77), 1953, s. 534–536, JSTOR: 4204470 (ang.).
  153. ↑ Ot sostaviteley, [w:] W.K. Müller, S.K. Boyanus (red.), Anglo-Russkiy Slovar, Москва [Moscow]: ОГИЗ [OGIZ], 1931 (ros.).
    • N.B. Jopson, [Review of Boyanus & Müller (1928 and 1930). English–Russian and Russian–English Dictionaries. Moscow.], „The Slavonic and East European Review”, 9 (27), 1931, s. 745, JSTOR: 4202590 (ang.).
  154. ↑ listə de mɑ̃ːbrə də l asɔsjɑsjɔ̃ fɔnetik, ʒɑ̃vje 1928, „Le Maître Phonétique”, 6 (21), 1928, s. 15, JSTOR: 44704338 (fr.).
    • listə de mɑ̃ːbr, „Le Maître Phonétique”, 8 (29), 1930, s. 11, JSTOR: 44704392 (fr.). listə de mɑ̃ːbr, „Le Maître Phonétique”, 10 (37), 1932, s. 14, JSTOR: 44749170 (fr.). listə de mɑ̃ːbr, „Le Maître Phonétique”, 12 (45), 1934, s. 29, JSTOR: 44748152 (fr.). listə de mɑ̃ːbr, „Le Maître Phonétique”, 14 (54), 1936, s. 35, JSTOR: 44704797 (fr.).
  155. ↑ Cremation, „The Times” (47 866), 13 grudnia 1937, s. 15 (ang.).
  156. ↑ Mrs. S. Boyanus, „The Times” (47 867), 14 grudnia 1937, s. 19 (ang.).
  157. ↑ „The Times”, 11 grudnia 1937, kol. B, s. 19; „Boyanus (Armstrong)”, dział Deaths, kol. A, s. 1, oraz „The ‘Hymn of Hate’”, dział Obituaries, kol. C, s. 14 tego samego numeru.
  158. ↑ Lilias Armstrong, Phonetics Expert: Leader in Field, on Faculty of University of London Since 1918, Is Dead, „The New York Times”, 11 grudnia 1937, s. 19 (ang.).
  159. ↑ Obituary Notices, „Nature”, 141 (3557), 1938, s. 17, DOI: 10.1038/141017b0 (ang.).
  160. ↑ Jones 1938; ʃɑ̃ːʒmɑ̃ d adrɛs, „Le Maître Phonétique”, 16 (61), 1938, s. 16, JSTOR: 44704880 (fr.).
  161. ↑ Eberhard Zwirner, Miss Lilias Armstrong†, „Archiv für vergleichende Phonetik”, 2, 1938, s. 62–63 (ang.).
  162. ↑ V. A–g, Miss Lilias Armstrong, „Moderna Språk”, 32 (1), 1938, s. 22 (szw.).
  163. ↑ G.E.K. Braunholtz, A. Woodward, Annual Report for 1937, „Transactions of the Philological Society”, 37 (1), 1938, s. 127, DOI: 10.1111/j.1467-968X.1938.tb00958.x (ang.).
  164. ↑ Lilias Armstrong, „Speech: The Journal of the British Society of Speech Therapists”, 3 (3), Amsterdam: Swets & Zeitlinger, 1969, s. 12 (ang.). (przedruk nekrologu ze stycznia 1938).
  165. ↑ R.E. G., University of London–University College, „The Universities Review”, 10 (2), maj 1938, s. 147 (ang.). „Obituary”, s. 166 tego samego numeru.
  166. ↑ University of London, University College, „The Yearbook of the Universities of the Empire”, 1939, s. 148 (ang.).
  167. ↑ Notes of the Month, „The Crown Colonist”, 8 (75), luty 1938, s. 122 (ang.).
  168. ↑ Collins i Mees 1999, s. 353, cytując list, który Jones napisał 28 listopada 1940 do Allena Mawera, rektora (ang. provost) UCL.

Bibliografia

  • Alfred Charles Gimson, Armstrong, Lilias Eveline, [w:] Arthur J. Bronstein, Lawrence J. Raphael, CJ Stevens (red.), A Biographical Dictionary of the Phonetic Sciences, New York: Lehman College, 1977, s. 4–5 (ang.).
  • International Institute of African Languages and Cultures, Practical Orthography of African Languages, London: Oxford University Press, 1927, JSTOR: 44704198 (ang.).
  • Appendix A: Types of Phonetic Transcription, [w:] Daniel Jones, An Outline of English Phonetics, wyd. 9th, Cambridge: W. Heffer & Sons, 1972, s. 331–349 (ang.).
  • Herbert Garmeister, Die phonetischen Mittel des lyrischen Vortrags bei Miss Armstrong: Verglichen mit den Mitteln des Prosavortrags, t. 10, Berlin: Walter de Gruyter, 1940 (niem.).
  • Paul Passy, desizjɔ̃ dy kɔ̃sɛːj rəlativmɑ̃ o prɔpozisjɔ̃ d la kɔ̃ferɑ̃ːs də *kɔpnag, „Le Maître Phonétique”, 5 (18), 1927, s. 13–19, JSTOR: 44704201 (fr.).
  • R.E. Asher, Armstrong, Lilias Eveline (1882–1937), wyd. 1st, t. 1, Oxford: Pergamon, 1994, s. 221–222, ISBN 978-0-08-035943-4 (ang.).
  • Miss Lilias Armstrong: Research in Phonetics, „The Times” (47 865), 11 grudnia 1937, s. 19 (ang.).

Linki zewnętrzne

  • Historic UCL Phonetics recordings pass to British Library [online], 2008 [zarchiwizowane z adresu 2017-04-16] (ang.). – Zawiera nagranie głosu Armstrong z płyt gramofonowych dołączonych do Handbook of English Intonation.
  • The Week@UCL – Celebrating SCEP 100 [online], 2019 [zarchiwizowane z adresu 2020-10-24] (ang.). – Zawiera fotografię Jonesa i Armstrong z kursu wakacyjnego fonetyki angielskiej na UCL w 1919 roku.
  • Cheryl Tipp, Recording of the Week: English Spoken Here, The British Library, 2019 [zarchiwizowane z adresu 2020-12-05] (ang.). – Zawiera nagranie dialogu Armstrong i Firtha „At the Chemist’s” z English Spoken Here.
  • Jack Windsor Lewis, Lilias Armstrong b 29 Sept 1882 [online], 2008 [zarchiwizowane z adresu 2017-04-16] (ang.). – Zawiera nagranie głosu Armstrong z płyt gramofonowych dołączonych do Handbook of English Intonation wraz z odpowiadającą mu stroną książki.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya