Litr

Litr

Litr, oznaczenie l (mała litera) – pozaukładowa jednostka objętości. W przeliczeniu na jednostki SI 1 l = 1/1000 m³ = 1 dm³.

W USA, Kanadzie, Australii do oznaczania tej jednostki stosuje się oficjalnie wielką literę L, w pozostałych krajach świata, w tym w Polsce, normą jest stosowanie małej litery l, choć stosowanie wielkiej litery jest również dopuszczalne[1].

Stosowane przedrostki i ich powiązanie z układem SI

Z jednostką tą stosowane są przedrostki wielokrotności, zwykle zgodne z przedrostkami SI:

Wielokrotność Nazwa Symbole Równoważna objętość Podwielokrotność Nazwa Symbole Równoważna objętość
100 l litr l L dm³ decymetr sześcienny 100 l litr l L dm³ decymetr sześcienny
101 l dekalitr dal daL   10−1 l decylitr dl dL  
10² l hektolitr hl hL   10−2 l centylitr cl cL  
10³ l kilolitr kl kL m³ metr sześcienny 10−3 l mililitr ml mL cm³ centymetr sześcienny
106 l megalitr Ml ML dam³ dekametr sześcienny 10−6 l mikrolitr µl µL mm³ milimetr sześcienny
109 l gigalitr Gl GL hm³ hektometr sześcienny 10−9 l nanolitr nl nL 106 µm³
1012 l teralitr Tl TL km³ kilometr sześcienny 10−12 l pikolitr pl pL 10³ µm³
1015 l petalitr Pl PL 10³ km³ 10−15 l femtolitr fl fL µm³ mikrometr sześcienny
1018 l eksalitr El EL 106 km³ 10−18 l attolitr al aL 106 nm³
1021 l zettalitr Zl ZL Mm³ megametr sześcienny 10−21 l zeptolitr zl zL 10³ nm³
1024 l jottalitr Yl YL 10³ Mm³ 10−24 l joktolitr yl yL nm³ nanometr sześcienny

Historia

Nazwa jednostki pochodzi od starofrancuskiej miary objętości o nazwie litron[2], która w Polsce została zaadaptowana pod nazwą kwarty. Odtąd jej definicja i status ewoluowały:

  • 1793: litr zdefiniowano we Francji jako 1 decymetr sześcienny, w ramach tworzenia nowego „Republikańskiego Układu Miar”, po zwycięstwie Wielkiej Rewolucji Francuskiej.
  • 1879: Międzynarodowy Komitet Miar i Wag (Comité International des Poids et Mesures, CIPM) włączył tę jednostkę do swojego układu miar i oznaczył ją symbolem „l” (mała litera el).
  • 1901: 3. Generalna Konferencja Miar (Conférence Générale des Poids et Mesures, CGPM) zmieniła definicję litra na:
Jest to objętość jaką zajmuje 1 kg wody destylowanej w temperaturze 3,98 °C przy ciśnieniu 1 atm = 760 mm Hg (1013,25 hPa)
  • 1964: na 12. Konferencji ponownie przywrócono definicję litra jako 1 dm³[3], po to aby uzgodnić tę jednostkę z układem SI. Okazało się bowiem, że ze ścisłej definicji metra w układzie SI i dokładnych pomiarów gęstości wody, wynika że 1 kg tej cieczy w 3,98 °C zajmuje 1,000028 dm³, a nie 1 dm³.

Uwagi praktyczne

1 l wody pitnej (wodociągowej) nie ma masy wynoszącej dokładnie 1 kg. Zawiera ona pewne zmienne ilości soli mineralnych (jonów nieorganicznych), substancji dodawanych w procesie uzdatniania i inne śladowe zanieczyszczenia. W efekcie ma nieco inną gęstość niż woda czysta chemicznie. Różnice w gęstości między wodą czystą i wodociągową mogą dochodzić do ok. 2%. Ponadto gęstość wody destylowanej zmienia się znacząco z temperaturą, w granicach do 10%. Np. woda destylowana w temperaturze 4 °C ma gęstość 0,999719 kg/l, zaś w temperaturze 40 °C już tylko 0,9922175 kg/l[a]. Sumując oba efekty, 1 l wody wodociągowej w temperaturze pokojowej ma masę zwykle w zakresie od ok. 0,989 do ok. 0,993 kg[potrzebny przypis].

Uwagi

  1. ↑ Zależność ta wykorzystywana jest w tzw. termometrze Galileusza, pozwalającym ocenić temperaturę otoczenia.

Przypisy

  1. ↑ Tabela 4. Jednostki miar o specjalnych nazwach i oznaczeniach w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie legalnych jednostek miar (Dz. U. z 2020 r. poz. 1024).
  2. ↑ Z gr. λίτρα, nazwa srebrnej monety, por. libra.
  3. ↑ litr, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-09-30].

Linki zewnętrzne

Jednostki objętości
metryczne
imperialne
inne

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya