Lucjan Orkisz

Lucjan Orkisz
Ilustracja
Pełne imię i nazwisko

Lucjan Józef Orkisz

Data i miejsce urodzenia

grudzień 1899
Kraków

Data i miejsce śmierci

17 sierpnia 1973
Kraków

Zawód, zajęcie

astronom

Multimedia w Wikimedia Commons

Lucjan Orkisz (ur. w grudniu 1899 w Krakowie, zm. 17 sierpnia 1973 tamże)[1] – polski astronom, pierwszy polski odkrywca komety, którą później nazwano jego imieniem (C/1925 G1 (Orkisz)).

Życiorys

Urodził się w końcu grudnia 1899 (w oficjalnych dokumentach jako data urodzenia figuruje 1 stycznia 1900, którą rodzice zgłosili ze względu na przyszłą służbę wojskową syna) jako czwarte dziecko w rodzinie Michała (1860–1940), pracownika Połączonych Zbiorów Sztuki i Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, i Marii z Tomaszewskich (zm. 1921)[1][2]. Ukończył w 1918 Gimnazjum św. Anny w Krakowie[3]. Następnie studiował na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1920 ochotniczo służył w Wojsku Polskim[3]. W trakcie studiów, pod koniec 1920, rozpoczął pracę w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu, które znajdowało się wówczas w Collegium Śniadeckiego przy ul. Kopernika 27. Tam początkowo prowadził obserwacje meteorologiczne. Studia ukończył w 1923, a w roku następnym powierzono mu obowiązki kierownika stacji astronomicznej na Łysinie (Stacji Obserwacyjnej na Lubomirze), gdzie dokonał odkrycia komety[4]. Poświęcił się badaniom tej komety, która stała się podstawą jego pracy doktorskiej. Swojego odkrycia dokonał 3 kwietnia 1925 podczas przeglądu nieba przy użyciu lunety Merza. Był to obiekt ósmej wielkości gwiazdowej (czyli około 6 razy ciemniejszy od najsłabszych gwiazd widocznych gołym okiem) w gwiazdozbiorze Pegaza i początkowo uznał go za mgławicę. Za swoje odkrycie został uhonorowany medalem Astronomical Society of the Pacific (1926)[3]. W latach 1928–1938 pracował w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego[5]. W tym czasie brał udział w pracach Polskiego Towarzystwa Przyjaciół Astronomii, a w latach 1930–1934 redagował „Uranię”[6][7]. W 1931 obronił doktorat na UJ. W 1938 powrócił do Krakowa, gdzie przez rok pracował jako nauczyciel fizyki i astronomii w VII Państwowym Liceum i Gimnazjum im. Augusta Witkowskiego[6].

W okresie okupacji nauczał w tajnych kompletach w Gimnazjum im. H. Kaplińskiej[6].

Od 1946 pracował w Państwowym Instytucie Hydrologiczno-Meteorologicznym w Krakowie. Był członkiem założycielem reaktywowanego w Krakowie na przełomie 1947/1948 Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii, wydającego czasopismo „Urania”[8].

Z powodu złego stanu zdrowia w 1957 przeszedł na rentę inwalidzką. Od 1959 do 1973 współpracował z krakowskim obserwatorium przy wykonywaniu obliczeń efemeryd zakryć gwiazd przez Księżyc do „Rocznika Astronomicznego Obserwatorium Krakowskiego”[6].

Dwukrotnie żonaty. Pierwszą żoną, od 4 lutego 1933, była Jadwiga z Ostolskich[3] (zm. 1966)[2][9], w 1968 ożenił się ponownie, z Marią Czech (zm. 1990)[1][10].

Zmarł w Krakowie, pochowany obok rodziców i pierwszej żony na cmentarzu Rakowickim (kwatera PAS 48-5-10)[2][10].

Grób Lucjana Orkisza na cmentarzu Rakowickim w Krakowie

Przypisy

  1. ↑ a b c Lucjan Orkisz (1899–1973). urania.edu.pl. [dostęp 2022-11-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-11-14)].
  2. ↑ a b c Nagrobek na cmentarzu Rakowickim [dostęp 2024-02-26].
  3. ↑ a b c d Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 537–538. [dostęp 2024-02-26].
  4. ↑ Kazimierz Schilling: Kosmiczny gość. Kometa Halleya. Warszawa: Książka i Wiedza, 1985, s. 63. ISBN 83-05-11515-1.
  5. ↑ Ireneusz Włodarczyk, Astronomia, [w:] Andrzej Kajetan Wróblewski (red.), Nauki ścisłe i przyrodnicze na Uniwersytecie Warszawskim, Warszawa 2016, ISBN 978-83-235-1791-7.
  6. ↑ a b c d Magda Siuda-Bochenek, Orkisz Lucjan [online], Giganci Nauki [dostęp 2024-02-26] (pol.).
  7. ↑ Eugeniusz Rybka, Lucjan Orkisz (1900—1973), „Urania”, Rok XLV czerwiec 1974 Nr 6, urania.edu.pl, s. 185-186.
  8. ↑ Rejestr Stowarzyszeń. Urząd Wojewódzki krakowski, „Monitor Polski”, Rok XXVI nr 32, monitorpolski.gov.pl, 27 marca 1948, s. 2 [dostęp 2025-01-27].
  9. ↑ Lucjan Józef Orkisz M.J. Minakowski, Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2024-02-26].
  10. ↑ a b Lokalizator Grobów - Zarząd Cmentarzy Komunalnych [online], zck-krakow.pl [dostęp 2024-02-26].

Bibliografia

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya