Ludwik Berger

Ludwik Berger

Data i miejsce urodzenia	13 stycznia 1911 Zakopane
Data i miejsce śmierci	22 listopada 1943 Warszawa
Zawód	aktor, reżyser
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Ludwik Berger ps. „Goliat”, „Michał”, „Hardy” (ur. 13 stycznia 1911 w Zakopanem, zm. 22 listopada 1943 w Warszawie) – aktor i reżyser związany ze środowiskiem „Reduty”, harcerz, współtwórca oddziału konspiracyjnego, który stał się zalążkiem batalionu, późniejszego pułku AK „Baszta”, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Urodził się w Zakopanem w rodzinie robotniczej. Ojciec Adolf Kazimierz Berger i matka Michalina z domu Solecka związani byli z Polską Partią Socjalistyczną. Był wychowywany w duchu niepodległościowo-socjalistycznym. Po ukończeniu szkoły średniej we Lwowie w 1928 roku, trafił pod opiekę zaprzyjaźnionego z rodziną Juliusza Osterwy. Związał się z Instytutem Reduty, w którym pełnił różne funkcje od gońca, poprzez inspicjenta po aktora i reżysera.

Prowadził pracę wychowawczą z młodzieżą. Jego pasją było harcerstwo, miał stopień podharcmistrza. Sympatyzował z lewicowym nurtem tej organizacji, skupionym w Kole Instruktorów imienia Mieczysława Bema^[1]. Był bardzo popularny wśród zuchów^[2.1], w tym chłopców z Czerwonego Harcerstwa Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego^[2.2]. Uczestniczył w pracach szkolnego teatru Reduty organizowanego przy niektórych warszawskich liceach. W 1937 został opiekunem i reżyserem kółka teatralnego przy Liceum im. Józefa Poniatowskiego. Był znany jako doskonały organizator.

Po kapitulacji Warszawy we wrześniu 1939 roku już w październiku 1939 roku zorganizował pierwsze komórki konspiracji na Żoliborzu w których skład weszli harcerze z 71 i 14 WDH. 8 listopada 1939 r. nawiązał kontakt z Komendą Główną Służby Zwycięstwu Polski. Oddział Bergera nabrał charakteru wojskowego i szybko się powiększał. Formalnie dowództwo objął Henryk Mitak – harcmistrz, przed wojną komendant hufca na Żoliborzu. Ostatniego dnia 1939 roku złożyli przysięgę na ręce Bergera wychowawcy i podopieczni Kazimierza Lisieckiego „Dziadka” z „Ogniska” przy ul. Długiej 13. Przewodził im ppor. rez. art. z 28 palu Jan Werda ps. „Fater”. Grupa liczyła 3 oficerów rezerwy i 20 chłopców, najmłodszy, Jerzy Kuziński ps. „Jeż”, miał 14 lat”^[3].

W czasie okupacji niemieckiej pracował dla Rady Głównej Opiekuńczej zakładając i przydzielając ogródki działkowe na Żoliborzu^[2.2].

22 listopada 1943 roku Berger wraz z Jerzym Ukleją ps. „Lenin” zostali zaskoczeni przez łapankę przy zjeździe tramwaju z wiaduktu przy Dworcu Gdańskim, przy ul. Zajączka. Został zastrzelony podczas ucieczki między ulicą Śmiałą a tyłami domów przy ul. Mickiewicza^[2.3]. Jego zwłoki zostały przewiezione do Zakładu Medycyny Sądowej przy ul. Oczki^[2.3]. Matka uzyskała od Niemców pozwolenie na pogrzeb i pochowanie syna na cmentarzu Powązkowskim^[2.3]. W 1958 roku jego szczątki ekshumowano i złożono w kwaterze „Baszty” na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera 26A-11-13)^[4].

Jednym z żołnierzy Ludwika Bergera był Julian Eugeniusz Kulski, który dla uczczenia swojego opiekuna, dowódcy i przyjaciela przejął po jego śmierci pseudonim „Goliat”.

W 1933 roku ożenił się z Ireną Rogowską. W roku 1935 urodził się ich syn Marek. Małżeństwo przetrwało kilka lat.

Pośmiertnie odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari oraz Krzyżem Walecznych.

W listopadzie 1983 na budynku przy ul. Śmiałej 5/7 odsłonięto tablicę upamiętniającą Ludwika Bergera^[5]. Od września 2011 jest on patronem skweru u zbiegu ulic gen. Zajączka, Śmiałej i Mickiewicza na Żoliborzu^[6].

• Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1945 T.1. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1987, s. 37–38. ISBN 83-211-0758-3.

• Publikacje Ludwika Bergera w bibliotece Polona