Marek Nowakowski

Ten artykuł dotyczy pisarza, publicysty, przedstawiciela małego realizmu oraz scenarzysty. Zobacz też: Marek Nowakowski – aktor, reżyser.
Marek Nowakowski
Ilustracja
Marek Nowakowski (2012)
Data i miejsce urodzenia

2 kwietnia 1935
Warszawa

Data i miejsce śmierci

16 maja 2014
Warszawa

Narodowość

polska

Język

polski

Dziedzina sztuki

literatura piękna

Ważne dzieła
  • Benek Kwiaciarz
  • Książę Nocy
  • Raport o stanie wojennym
  • Powidoki
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Wolności i Solidarności Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Nagrody

Nagroda Fundacji im. Kościelskich
1968

Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Marek Krzysztof Nowakowski (ur. 2 kwietnia 1935[1] w Warszawie, zm. 16 maja 2014[2] tamże) – polski pisarz, przedstawiciel małego realizmu, publicysta, scenarzysta.

Życiorys

Wychowywał się w podwarszawskich Włochach (od 1951 dzielnica Warszawy). Uczęszczał do Szkoły Powszechnej nr 1 im. I Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego przy ulicy Parkowej 22 (obecnie SP nr 94 przy ul. Cietrzewia 22), której kierownikiem był jego ojciec, Antoni Nowakowski. Przerwał naukę w szkole średniej, po czym pracował na lotnisku Okęcie, w strukturach Związku Młodzieży Polskiej, a następnie jako górnik dołowy w kopalni Rybnickiego Zjednoczenia Węglowego[3]. W młodości dwukrotnie skazany został na karę więzienia, w którym spędził kilkanaście miesięcy[3]. Wyrok odbywał m.in. w obozie pracy przy ul. Anielewicza w Warszawie („Gęsiówka”)[4]. W latach 1953–1958 studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim, lecz nie uzyskał tytułu magistra[5].

Marek Nowakowski, lata 60.
Marek Nowakowski (w środku), Wojciech Soporek (z lewej) i Kazimierz Górski w „Zielonym barku”, opisanym w opowiadaniu Victoria w tomie Nekropolis 2, Hotel „Victoria”, Warszawa 1985
Grób Marka Nowakowskiego w Alei Zasłużonych cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie w dniu pogrzebu, 23 maja 2014

Debiutował w 1957 ogłoszonym na łamach „Nowej Kultury” opowiadaniem Kwadratowy[3]. Jako literat jest zaliczany do tzw. pokolenia „Współczesności”. W swojej twórczości zajmował się oficjalnie przemilczanymi obszarami życia, ludźmi z tzw. marginesu społecznego i z peryferii wielkomiejskich. Bohaterowie wielu jego utworów to ludzie skłóceni z prawem. W latach osiemdziesiątych publikował w drugim obiegu wydawniczym; najbardziej znane są impresje z okresu stanu wojennego. W latach 90. wydał kilka książek w satyryczny sposób ukazujących rzeczywistość społeczną Polski z okresu transformacji ustrojowej. Jest również autorem zbiorów wspomnień o życiu w dawnej Warszawie oraz krótkich opowiadań ukazujących absurdy PRL[6]. Współzakładał podziemne pismo literackie „Zapis” (1977), był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Był publicystą „Gazety Polskiej”[7].

W styczniu 1976 podpisał list protestacyjny do Komisji Nadzwyczajnej Sejmu PRL przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej[8]. Aresztowany w 1984[9]. W 2005 wchodził w skład honorowego komitetu wyborczego kandydata na Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego, a w 2010 Jarosława Kaczyńskiego[10].

23 maja 2014 został pochowany w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach[11] (kwatera BII30-tuje-17)[12].

Życie prywatne

Mieszkał w Warszawie. Był żonaty z Jolantą Nowakowską[13] z domu Zabarnik, adwokatką[14]. Ojciec aktorki i tancerki Idy Nowakowskiej[15], której matką jest Joanna Maria Żamojdo (ur. 1956), siostrzenica malarza Jana Lebensteina (1930–1999).

Twórczość

Zbiory opowiadań

  • Ten stary złodziej; Czytelnik, Warszawa 1958
  • Benek Kwiaciarz; Czytelnik, Warszawa 1961
  • Silna gorączka; Czytelnik, Warszawa 1963, 1972; Wielka Litera, Warszawa 2012
  • Zapis; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1965
  • Gonitwa; Czytelnik, Warszawa 1967
  • Przystań; Czytelnik, Warszawa 1969; Instytut Wydawniczy CRZZ, Warszawa 1972
  • Mizerykordia; Czytelnik, Warszawa 1971
  • Śmierć żółwia; Czytelnik, Warszawa 1973
  • Gdzie jest droga na Walne?; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974, 1979, 2007
  • Książę Nocy; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1978; Zakłady Wydawnicze Versus, Białystok 1990
  • Lepszy; Nasza Księgarnia, Warszawa 1979, 1983
  • Tutaj całować nie wolno; Polonia, Chicago 1979, 1985
  • Chłopak z gołębiem na głowie; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1979; Czytelnik, Warszawa 2006
  • Raport o stanie wojennym; Instytut Literacki, Paryż 1982; Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, Warszawa 1982; Biblioteka Wolnej Myśli, Kraków 1984; Biblioteka Obserwatora Wojennego, Kraków 1984
  • Zakon kawalerów mazowieckich; Krąg, Warszawa 1982
  • Raport o stanie wojennym II; Instytut Literacki, Paryż 1983 / Raport o stanie wojennym. Ciąg dalszy; Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, Warszawa 1983
  • Notatki z codzienności; Instytut Literacki, Paryż 1983; Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, Warszawa 1983 / Notatki z codzienności. (Grudzień 1982 – lipiec 1983); Czytelnik, Warszawa 1993
  • Dwa dni z Aniołem; Instytut Literacki, Paryż 1984; [b.w.], [b.m.] 1985; Wydawnictwo PoMOST, Warszawa 1988; Kantor Wydawniczy SAWW, Poznań 1990
  • Rachunek; Przedświt: Warszawska Niezależna Oficyna Poetów i Malarzy, Warszawa 1984
  • Wilki podchodzą ze wszystkich stron; Polonia Bookstore and Publishers Co, Chicago 1985; Solidarność Walcząca, Łódź 1987; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1990 (pełne wydanie)
  • Grisza, ja tiebie skażu…; Instytut Literacki, Paryż 1986; Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, Warszawa 1986; „Kos”, Gliwice 1988; Kantor Wydawniczy SAWW, Poznań 1990
  • Portret artysty z czasu dojrzałości; Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, Warszawa 1987; Iskry, Warszawa 1989
  • Grecki bożek; Alfa, Warszawa 1993
  • Prawo prerii; ABC Future, Warszawa 1999
  • Opowiadania uliczne; Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warszawa 2002
  • Nul; Alfa, Warszawa 2003
  • Stygmatycy; Prószyński i S-ka, Warszawa 2005

Powieści, minipowieści

  • Trampolina; Czytelnik, Warszawa 1964; Alfa-Wero, Warszawa 2004
  • Marynarska ballada; Czytelnik, Warszawa 1966
  • Robaki; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1968
  • Wesele raz jeszcze; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974; NZS, Wrocław 1981
  • Kto to zrobił?; Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, Warszawa 1981; „Recontra”, Warszawa 1985
  • Wesele raz jeszcze! Zdarzenie w Miasteczku; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1982; Alfa, Warszawa 2000
  • Opowieść o kocie Gacku; Nasza Księgarnia, Warszawa 1982, 1990; Studio Graficzne Joligraf, Legionowo 2001
  • Życie hordy; Społeczne Wydawnictwo Niezależne, Warszawa 1984
  • Homo Polonicus; Wydawnictwo Pomost, Warszawa 1992
  • Honolulu; Iskry, Warszawa 1994
  • Strzały w motelu «George», czyli Skarb Krwawego Barona; Oficyna Wydawnicza Most, Warszawa 1997; Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warszawa 2003
  • Reda; ABC Future, Warszawa 1998
  • Hades; Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 1998
  • Empire; Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warszawa 2001
  • Psie Głowy; Prószyński i Ska, Warszawa 2008
  • Domek trzech kotów; Świat Książki, Warszawa 2011

Utwory dramatyczne

  • Ratusz (monolog telewizyjny); Dialog 1973 nr 3 s. 53-61
  • Wrotek (współautor Jarosław Abramow-Newerly); Dialog 1973 nr 1 s. 5-14
  • Raz Czabak z rana… (słuchowisko); Dialog 1974 nr 8 s. 39-47
  • Grzybobranie; niepublikowane, 1974
  • Zaproszenie (monolog radiowy); Dialog 1975 nr 9 s. 62-66
  • Głos z tego świata (słuchowisko); Dialog 1979 nr 11 s. 24-34
  • Skąd ten krzyk? (słuchowisko); Dialog 1979 nr 1 s. 58-63
  • Swojacy (współautor Jarosław Abramow-Newerly); Dialog 1981 nr 10 s. 5-13
  • Życiorys Tadeusza Nawalanego, czyli „Solidarność” ma głos (słuchowisko radiowe); Kultura, Paryż 1982 nr 3 s. 35-53; [b.w.], Warszawa 1981 [właśc. 1982] (anonimowo); Oficyna W.E. [Wydawnictwo „Enklawa”], Warszawa 1983

Wspomnienia, autobiografia

  • Nekropolis; Świat Książki, Warszawa 2005
  • Kryptonim «Nowy». Tajemnice mojej esbeckiej teczki; Axel Springer, Warszawa 2007
  • Nekropolis 2; Świat Książki, Warszawa 2008
  • Pióro. Autobiografia literacka; Iskry, Warszawa 2012
  • Dziennik podróży w przeszłość; Iskry, Warszawa 2012
  • Okopy Świętej Trójcy. Rozmowy o życiu i ludziach. Z Markiem Nowakowskim rozmawia Krzysztof Świątek; Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań 2014
  • Tak zapamiętałem; Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań 2016

Felietony, eseje, szkice

  • Karnawał i post; Instytut Literacki, Paryż 1988; Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, Warszawa 1989; Iskry, Warszawa 1990
  • Powidoki. Chłopcy z tamtych lat; Alfa-Wero, Warszawa 1995
  • Powidoki 2. Wspomnij ten domek na Gęsiówce…; Alfa-Wero, Warszawa 1996
  • Powidoki 3. Warszawiak pilnie poszukiwany; Alfa-Wero, Warszawa 1998
  • Trzy teksty o Czeczenii; Polska Agencja Informacyjna, Warszawa 2000
  • Mój słownik PRL-u; Alfa-Wero, Warszawa 2002
  • To wolny kraj!; Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warszawa 2004
  • Syjoniści do Syjamu. Zapiski z lat 1967–1968; Świat Książki, Warszawa 2009
  • Moja Warszawa: Powidoki drugie; Iskry, Warszawa 2010

Wybory, kompilacje

  • Opowiadania wybrane; Czytelnik, Warszawa 1969
  • Układ zamknięty; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1972
  • Sielanka. Wybór opowiadań; Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974
  • Zapiski na gorąco; Wydawnictwo „Czarciego Licha”, Warszawa 1983; Wydawnictwo Grup Politycznych, Warszawa 1986
  • Ten stary złodziej. Benek Kwiaciarz; Czytelnik, Warszawa 1983; Iskry, Warszawa 2012
  • Kto to zrobił?; Alfa, Warszawa 1990
  • Raport o stanie wojennym; Zakłady Wydawnicze Versus, Białystok 1990
  • Od Benka Kwiaciarza do Księcia Nocy; Wydawnictwo Literackie, Kraków 1995
  • Tapeta i inne opowiadania; Świat Książki, Warszawa 1996
  • Judasz na placu Defilad; Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 1997
  • Fortuna liliputa; Alfa-Wero, Warszawa 1997
  • Rajski ptak i inne opowiadania; Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warszawa 2000
  • Sierota Europy; Alfa, Warszawa 2006
  • Raport o stanie wojennym. Notatki z codzienności; Bellona / Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2009
  • Czarna i Mała; Świat Książki, 2010
  • Moja Warszawa: Powidoki; Iskry, Warszawa 2010
  • Homo Polonicus; Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań 2013
  • Nekropolis; Świat Książki, Warszawa 2014
  • Książę nocy. Najlepsze opowiadania; Iskry, Warszawa 2018

Uwaga: Niektóre bibliografie[16] zawierają pozycję Osiem dni w Ojczyźnie; [b.w.], Kraków 1985. Jest to błędne przypisanie Markowi Nowakowskiemu reportażu Tadeusza Nowakowskiego, spowodowane umieszczeniem na stronie tytułowej wydawnictwa omyłkowo imienia Marek[17].

Ekranizacje

 Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Marka Nowakowskiego.

Był autorem scenariuszy do filmów: Meta (1971), Przystań (1970) i Siedem czerwonych róż, czyli Benek Kwiaciarz o sobie i o innych (1973). Na podstawie jego opowiadania powstał film: Gonitwa (1971).

Ordery i odznaczenia

Nagrody i wyróżnienia literackie

Upamiętnienie

9 listopada 2017 ulica nazwana wcześniej imieniem Bolesława Gidzińskiego, na terenie obecnej dzielnicy Włochy w Warszawie, zyskała nazwę ulicy Marka Nowakowskiego[25].

W 2017 Biblioteka Narodowa ustanowiła Nagrodę Literacką jego imienia[26].

W Barze Kawowym Piotruś na Nowym Świecie w Warszawie, gdzie Nowakowski często bywał, znajduje się gablota poświęcona jego pamięci[27].

16 maja 2014 roku w Międzynarodowym Rejestrze Gwiazd została zarejestrowana gwiazda im. Marka Nowakowskiego. Koordynaty gwiazdy: RA 16h 11m 2.10s D 79° 39' 18.22"[28].

Przypisy

  1. ↑ Odwiedzamy groby znanych polskich pisarzy – Booklips (pol.) [dostęp 2016-03-02].
  2. ↑ Zmarł Marek Nowakowski – publicysta „Gazety Polskiej Codziennie”. niezalezna.pl, 2014-05-16. [dostęp 2014-05-16].
  3. ↑ a b c Biogram Marka Nowakowskiego autorstwa Bartosza Kaliskiego zamieszczony w zbiorze: Raport o stanie wojennym. Notatki z codzienności, Bellona, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2009, seria: „Kanon literatury podziemnej” ISBN 978-83-7233-199-1, s. 399.
  4. ↑ Bogusław Kopka: Gułag nad Wisłą. Komunistyczne obozy pracy w Polsce 1944–1956 [e-book/epub]. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2019, s. 439. ISBN 978-83-08-06753-6.
  5. ↑ Marek Nowakowski, Dziennik podróży w przeszłość, Iskry, Warszawa 2012 ISBN 978-83-244-0366-0, s. 145.
  6. ↑ Janusz Drzewucki, Życzliwość mistrza, „„Rzeczpospolita” z 19 maja 2014”.
  7. ↑ Marek Nowakowski. gazetapolska.pl. [dostęp 2014-05-16].
  8. ↑ Kultura 1976/03/342 Paryż 1976, s. 30.
  9. ↑ Łukasz Kamiński, Grzegorz Waligóra (wybór, wstęp i opracowanie), Kryptonim „Gracze” • Służba Bezpieczeństwa wobec Komitetu Obrony robotników i Komitetu Samoobrony społecznej „Kor” 1976–1981, Warszawa 2010, s. 105.
  10. ↑ Marek Nowakowski, Krzysztof Świątek, Okopy Świętej Trójcy. Rozmowy o życiu i ludziach. Z Markiem Nowakowskim rozmawia Krzysztof Świątek, Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo, 2014, s. 52, ISBN 978-83-7785-479-2, OCLC 883550341.
  11. ↑ Dziś pogrzeb pisarza Marka Nowakowskiego, miał 79 lat [online], Onet.pl, 23 maja 2014 [dostęp 2014-05-23] [zarchiwizowane z adresu 2014-07-14].
  12. ↑ Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze.
  13. ↑ Katarzyna Wójcik, „Potrafił z drobnostki stworzyć całą historię”. Jolanta Nowakowska opowiada o Marku Nowakowskim [online], Instytut Książki, 3 kwietnia 2019 [dostęp 2020-07-17].
  14. ↑ Karolina Zychowicz, Ola Semenowicz, Śmieszyły go rzeczy, które nie wszystkich śmieszyły [online], Magazyn Zachęta Online, 22 września 2021 [dostęp 2024-03-14].
  15. ↑ Ojciec Idy Nowakowskiej z You can dance to sławny pisarz [online], se.pl [dostęp 2016-04-08].
  16. ↑ np. Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, Tom 6, N-P; Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1999.
  17. ↑ Ewelina Szadkowska – Przeciw dziennikarskiej „pańszczyźnie”. Proza Tadeusza Nowakowskiego; Acta Universitatis Lodziensis; Folia Litteraria Polonica 13, 2010; s. 307, w przypisie 18.
  18. ↑ M.P. z 2006 r. Nr 84, poz. 848
  19. ↑ Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / Archiwum Lecha Kaczyńskiego / Aktualności / Rok 2006 / „Spotkanie po latach” – uroczystości z okazji 30-lecia KOR w Pałacu Prezydenckim [online], prezydent.pl [dostęp 2018-10-04] (pol.).
  20. ↑ M.P. z 2021 r. poz. 459
  21. ↑ Medale Gloria Artis dla pisarzy opozycyjnych [online], iap.pl, 14 grudnia 2006 [dostęp 2026-04-07].
  22. ↑ Laureaci Nagród ZAiKS-u [online], www.zaiks.org.pl [dostęp 2025-05-16].
  23. ↑ Związek Rzemiosła Polskiego: Laureaci Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta w latach 1994–2009. [dostęp 2014-09-12].
  24. ↑ Nagroda Nike 2002. nike.org.pl. [dostęp 2015-08-08].
  25. ↑ Zarządzenie Zastępcze Wojewody Mazowieckiego z dnia 9 listopada 2017 r. w sprawie nadania nazwy ulicy, „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego”, Warszawa, 10 listopada 2017 r., poz. 10143.
  26. ↑ Ustanowiono nową Nagrodę Literacką im. Marka Nowakowskiego. Pierwszym laureatem został Wojciech Chmielewski. booklips.pl, 2017-06-15. [dostęp 2018-04-03].
  27. ↑ Legendarne lokale PRL- u, czyli kawa w szklance, wuzetka i śledzik – Blog Strefa LifeStyle, „Blog Strefa LifeStyle”, 11 stycznia 2018 [dostęp 2018-10-04] (pol.).
  28. ↑ Star Details [online], www.starregistry.net [dostęp 2024-02-07].

Linki zewnętrzne

Laureaci Nagrody im. Lecha Kaczyńskiego

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya