Marek Waldenberg

Marek Waldenberg

Data i miejsce urodzenia	8 stycznia 1926 Równe
Data i miejsce śmierci	25 lutego 2018 Kraków
Profesor nauk prawnych
Alma Mater	Uniwersytet Jagielloński
Doktorat	1962
Habilitacja	1969
Profesura	1975
Doktor honoris causa Akademia Pedagogiczna w Krakowie – 14 października 2005
Uczelnia	Uniwersytet Jagielloński
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Marek Waldenberg (ur. 8 stycznia 1926 w Równem na Wołyniu, zm. 25 lutego 2018 w Krakowie^[1][2]) – polski prawnik, nauczyciel akademicki, profesor nauk prawnych, historyk doktryn politycznych i prawnych, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Był synem Jana – taksówkarza i pracownika wodociągów miejskich w Równem, ochotnika z wojny polsko-bolszewickiej – i Rozalii. Pod okupacją radziecką od 1939 uczęszczał do polskiej szkoły średniej w Równem, a po aresztowaniu ojca w październiku 1941 przez niemieckie władze okupacyjne Komisariatu Rzeszy Ukraina wyjechał z matką do Łucka. Za sprawą barona Ungern-Sternberga i leśnika inż. Leszczyńskiego został zatrudniony przy przewozie dokumentów i części maszyn koleją pomiędzy tartakiem w Maniewiczach a dyrekcją przedsiębiorstwa leśnego w Łucku, trudniąc się ponadto handlem wymiennym i mieszkając w sąsiedztwie stacji w Maniewiczach^[3]. W styczniu 1944 ewakuował się przed zagrożeniem ze strony Ukraińskiej Powstańczej Armii do Kowla, a w maju 1944 wraz z wycofującymi się niemieckimi oddziałami do Brześcia, po kilku tygodniach do Skarżyska-Kamiennej (gdzie pozostawił matkę) i dalej do Forst (Lausitz) nad Nysą Łużycką, skąd powrócił do Lipowego Pola pod Skarżyskiem przed wkroczeniem tam Armii Czerwonej^[4]. Po zakończeniu II wojny światowej osiadł w Bytomiu, gdzie pracował jako sekretarz związku zawodowego kelnerów i ukończył szkołę średnią^[5].

Podjął studia na Wydziale Społeczno-Samorządowym Wyższej Szkoły Nauk Społecznych Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych w Krakowie, gdzie związał się ze środowiskiem Polskiej Partii Socjalistycznej i zaprzyjaźnił z Markiem Sobolewskim^[5]. Od drugiej połowy 1948 do października 1950 pracował na etacie kierownika wydziału kultury i propagandy w Zarządzie Okręgowym Związku Akademickiej Młodzieży Polskiej w Krakowie^[6]. W 1951 ukończył studia prawnicze na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego^[7]. W 1962 uzyskał tam stopień doktorski, a w 1969 – habilitację na podstawie wysoko ocenionej monumentalnej (liczącej 1336 stron) pracy pt. Wzlot i upadek Karola Kautsky’ego. Studium z historii myśli społecznej i politycznej, wydanej drukiem trzy lata później^[8]. W 1975 uzyskał tytuł naukowy profesora nauk prawnych^[7].

Został profesorem zwyczajnym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pracował w Instytucie Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych UJ. Był autorem publikacji naukowych z zakresu problematyki mniejszości narodowych i nacjonalizmów.

W latach 1946–1948 był członkiem PPS, od 1948 roku należał do PZPR. W latach 1956–1957 był członkiem Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Krakowie^[9]. W latach 50. i 60. XX w. organizował i prowadził wycieczki studenckie do Jugosławii, był zwolennikiem titoizmu^[10], chętnie podróżował także do Włoch^[11]. Był blisko związany z krakowskim kabaretem Piwnica pod Baranami, którego założyciel Piotr Skrzynecki był jego studentem^[11].

Należał do stowarzyszenia^[12] działającego przy klubie Muzyczna Owczarnia w Jaworkach.

• Rewolucja (seria Co to jest?), Iskry, Warszawa 1964.
• Myśl polityczna Karola Kautsky'ego w okresie sporu z rewizjonizmem 1898–1909, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1970.
• Wzlot i upadek Karola Kautsky’ego. Studium z historii myśli społecznej i politycznej, 2 t., Wydawnictwo Literackie, Kraków 1972.
• Kautsky (seria Myśli i Ludzie), Wiedza Powszechna, Warszawa 1976.
• Rewolucja i państwo w myśli politycznej W. Lenina, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1978.
• Prekursorzy Nowej Lewicy. Studia z myśli społecznej XIX i XX w., Wydawnictwo Literackie, Kraków 1985.
• Kwestie narodowe w Europie Środkowo-Wschodniej. Dzieje, idee, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992.
• Narody zależne i mniejszości narodowe w Europie Środkowo-Wschodniej. Dzieje konfliktów i idei, WN PWN, Warszawa 2000.
• Rozbicie Jugosławii. Jugosłowiańskie lustro międzynarodowej polityki, 2 t., wyd. II, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2005 (wyd. I jako Rozbicie Jugosławii. Od separacji Słowenii do wojny kosowskiej, 2003).

• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2003)^[13]
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
• Złoty Krzyż Zasługi
• Medal Komisji Edukacji Narodowej^[9]
• Doktorat honoris causa Akademii Pedagogicznej w Krakowie
• Kowadło Kuźnicy^[14]

• Myśl polityczna. Od historii do współczesności. Księga dedykowana profesorowi Markowi Waldenbergowi, red. Barbara Stoczewska, Kraków 2000.
• BarbaraB. Stoczewska BarbaraB., Marek Waldenberg – uczony niepokorny, „Politeja”, 53 (2), 2018, s. 5–17, DOI: 10.12797/Politeja.15.2018.53.01 .
• Prof. zw. dr hab. Marek Waldenberg, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2008-02-17] .
• Informacja o nadaniu 14 X 2005 tytułu doktorat honoris causa prof. Markowi Waldenbergowi. [dostęp 2021-07-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-09-30)].