Margarete Zuelzer

Margarete Zuelzer

Margarete Zuelzer jako studentka w Heidelbergu, semestr letni 1902
Państwo działania	Niemcy, Holandia
Data i miejsce urodzenia	1877-02-07 Chojnów
Data i miejsce śmierci	1943-08-23 Kamp Westerbork
Doktor
Specjalność: zoologia, protozoologia
Alma Mater	Uniwersytet Humboldtów w Berlinie, Uniwersytet w Heidelbergu
Doktorat	1904-03-05 – zoologia (praca o Difflugia urceolata Carter)
Praca zawodowa

Margarete Hedwig Zuelzer (ur. 7 lutego 1877 w Chojnowie, zm. 23 sierpnia 1943 w obozie przejściowym Westerbork) – niemiecka zoolog i biolog żydowskiego pochodzenia, specjalistka w zakresie pierwotniaków (protozoologii). Należała do pierwszego pokolenia kobiet naukowców w Niemczech i była jedną z nielicznych kobiet sprawujących stanowiska kierownicze w administracji państwowej okresu Republiki Weimarskiej^[1].

Margarete Zuelzer urodziła się 7 lutego 1877 roku w Chojnowie (ówcześnie Haynau) na Dolnym Śląsku jako córka żydowskiego fabrykanta tekstyliów Juliusa Zuelzera (1838–1889) i Henriette z domu Friedlaender (1852–1931)^[2]. Wraz z siostrami Anneliese (1872-1948, żonę posła SPD Alberta Südekuma) i Gertrud (ur. 1873-1968, późniejszą malarką z którą mieszkała do emigracji) spędziła dzieciństwo w Haynau, gdzie rodzina prowadziła działalność przemysłową^[2]. W 1916 roku Margarete odstąpiła od judaizmu i postanowiła przyjąć chrześcijaństwo, została ochrzczona w kościele jerozolimskim w Berlinie^[2].

Studiowała nauki przyrodnicze na Uniwersytecie w Berlinie oraz Uniwersytecie w Heidelbergu. Jako jedna z pierwszych kobiet w Niemczech formalnie uczęszczających na uniwersytet, musiała uzyskiwać specjalne zezwolenia od każdego profesora na udział w wykładach. 5 marca 1904 roku obroniła doktorat na Uniwersytecie w Heidelbergu na podstawie pracy "Beiträge zur Kenntnis von Difflugia urceolata Carter" (niem. O pierwotniaku Difflugia urceolata), stając się 37. kobietą doktoryzowaną na tej uczelni i szóstą na Wydziale Nauk Przyrodniczych^[3].

W 1907 roku rozpoczęła pracę jako asystentka w Królewskim Instytucie Badawczym i Kontrolnym zaopatrzenia w wodę w Berlinie. W lutym 1916 roku wstąpiła do Cesarskiego Urzędu Zdrowia^[2]. Po 1919 roku kierowała Laboratorium Protozoologicznym w Berlinie-Dahlem, będąc jedną z nielicznych kobiet w randze radcy rządowego (Regierungsrat). W latach 1926-1929 na zaproszenie rządu holenderskiego prowadziła badania nad chorobą Weila (leptospirozę) w Holenderskich Indiach Wschodnich (Bali, Sumatra, Jawa), gdzie nawiązała przyjaźń z niemiecko-holenderskim biologiem Wilhelmem Schüffnerem. Po powrocie pracowała m.in. jako gość w Instytucie Cesarza Wilhelma chemii fizycznej i elektrochemii.

19 maja 1933 roku, na mocy ustawy o przywróceniu zawodowej służby cywilnej, została przeniesiona w stan spoczynku ze względu na „niearyjskie pochodzenie”. Bezskutecznie odwoływała się, wskazując na patriotyczną działalność przodków. Po nocy kryształowej (9/10 listopada 1938) nasiliła starania o emigrację. 7 października 1939 roku wyjechała do Holandii, gdzie znalazła zatrudnienie w Instytucie Higieny Tropikalnej w Amsterdamie kierowanym przez Schüffnera.

W kwietniu 1943 roku zmuszona została do przeprowadzki do żydowskiej dzielnicy w Amsterdamie (Merwedeplein). 21 maja 1943 roku (według niektórych źródeł 20 maja) deportowano ją do obozu przejściowego Westerbork. Schüffner bezskutecznie próbował wyjednać dla niej specjalny status. Margarete Zuelzer zmarła z głodu 23 sierpnia 1943 roku w Westerbork w wieku 66 lat^[4][5].

Jej siostra Gertrud, aresztowana we wrześniu 1942 roku po nieudanej próbie ucieczki do Szwajcarii i deportowana do Theresienstadtu, otrzymała od Margarete paczki z odzieżą i kredkami, dzięki którym rysowała portrety współwięźniów w zamian za żywność; Gertrud przypisywała później swoje ocalenie właśnie tym przesyłkom.

W 2012 roku przy Eichkampstraße 108 w Berlinie-Westend (ostatnim berlińskim miejscu zamieszkania) ułożono Stolperstein upamiętniający Margarete Zuelzer.

• Beiträge zur Kenntnis von Difflugia urceolata Carter (praca doktorska, 1904)
• Zur Kenntnis der Ökologie einiger Saprobien bei Helgoland, „Die Naturwissenschaften” 12 (1924), s. 113–116
• Zur Hydrobiologie der Weilschen Spirochaeten, w: Comptes Rendus du XIIe Congrès International de Zoologie, Lizbona 1935, t. III, s. 1871–1883

• Max Bloch: Gertrud und Margarete Zuelzer. Zwei Schwestern im Holocaust, „Aschkenas” 24 (2014), z. 1, s. 195–214.
• Franziska Bogdanov: Das Leben wird anders schauen nach dieser Schreckenszeit. Der Nachlass von Gertrud und Margarete Zuelzer im Jüdischen Museum Berlin, „JMB Journal” 13 (2015), s. 40–41.