Maria Hempel

Maria Hempel
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

6 maja 1834
Brzeziny

Data i miejsce śmierci

3 lutego 1904
Węglin

Zawód, zajęcie

etnobotanik

Multimedia w Wikimedia Commons

Maria Hempel, Maria Hemplówna (ur. 6 maja 1834 w Brzezinach[1][2], zm. 3 lutego 1904 w Węglinie)[3] – polska etnografka, botanik (florystka), etnobotanik[1].

Życiorys

Córka Aleksandra Klemensa Hempla[1] i Marii z Bogdanowiczów[3]. Mimo braku odpowiedniego wykształcenia przejawiała żywe zainteresowania i wytrwałość w samodzielnym zdobywaniu wiedzy[4]. W 1857 r. zaręczyła się ze swoim ciotecznym bratem, inżynierem budowlanym[5] Kazimierzem Łapczyńskim, zajmującym się także botaniką[6]; do małżeństwa jednak nie doszło[4]. W tym samym roku umarła matka Marii, co wymusiło na niej opiekę nad młodszym rodzeństwem[5].

Zaangażowana w działalność patriotyczną. Przed 1863 r. współpracowała z Chełmskim Komitetem Niewiast[1]. W czasie powstania styczniowego była kurierką i wywiadowczynią[7], pomagała w ukrywaniu i zaopatrzeniu powstańców[8].

Do 1875 roku mieszkała w majątku w Tarnowie[9]. Po licytacji dóbr przebywała we dworach u krewnych i przyjaciół, zajmując się prowadzeniem gospodarstwa kobiecego[3]: w Słupi Nadbrzeżnej, Skorczycach, Nadrybiu, Samoklęskach i Węglinie[10].

Nagrobek Marii Hempel po renowacji

Pod wpływem Oskara Kolberga zajęła się intensywnie etnografią i najpierw pod jego kierunkiem, potem samodzielnie, zbierała dla niego w latach 1867–1876 materiały etnograficzne, folklorystyczne i lingwistyczne z Chełmskiego, stając się jedną z najbardziej zasłużonych współpracownic autora Ludu.[4]

Zmarła w 1904 w Węglinie w pow. janowskim, w domu bratanka Antoniego Hempla[4]. Pochowana została na cmentarzu w Rzeczycy Ziemiańskiej[1].

Pod koniec maja 2023 roku Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Lublinie wykonał remont nagrobka Marii Hempel. Jej grób został wpisany do prowadzonej przez IPN ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski[11].

Dokonania

Botanika

Maria Hempel gromadziła zbiory botaniczne i dokumentowała stanowiska wielu cennych gatunków roślin wschodniej Lubelszczyzny i lewego brzegu Wisły[1]. W 1881 r. odkryła na Stawskiej Górze jedyne ówcześnie znane stanowisko dziewięćsiłu popłocholistnego (obecnie w tym miejscu jest rezerwat przyrody Stawska Góra)[6].

Jej artykuły drukowane były w Pamiętniku Fizjograficznym w 1885 r.[3] Po śmierci Kazimierza Łapczyńskiego wydała jego pracę Flora Litwy w Panu Tadeuszu (1894)[1].

Zebrane przez Marię Hempel arkusze zielnikowe znajdują się w zielniku roślin naczyniowych Lubelszczyzny Katedry Botaniki, Mykologii i Ekologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej[12][2].

Etnografia i folklorystyka

Zbierała materiały etnograficzne z Chełmskiego, współpracując z Oskarem Kolbergiem w opracowaniu monografii tego regionu[10].

Etnobotanika

Szczególnie istotnym obszarem działalności Marii Hempel były badania w zakresie etnobotaniki[9]. Zaangażowała się w uzupełnienie ankiety Józefa Rostafińskiego z 1883 roku dotyczącej ludowego nazewnictwa i użytkowania roślin w Polsce[9].

Twórczość

  • Dzieje Starego Testamentu w skróceniu (1884)[3]
  • Dalcia (1892)[6]

Przypisy

  1. ↑ a b c d e f g Bożenna Czarnecka. Maria Hempel. Botanik i etnobotanik. Portret odkurzony. „KOSMOS. Problemy nauk biologicznych”. T.67 NR 3 (320), s. 461–473, 2018. Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika. DOI: 10.36921/kos.2018_2430. ISSN 2658-1132, ISSN 0023-4249. [dostęp 2022-07-21]. (pol.). 
  2. ↑ a b Wiesław Mułenko, Bernard Staniec, Joanna Czarnecka. Zbiory naukowe Wydziału Biologii i Biotechnologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. „KOSMOS. Problemy nauk biologicznych”. T.70 NR 2 (331), s. 305–314, 2021. Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika. DOI: 10.36921/kos.2021_2782. ISSN 2658-1132, ISSN 0023-4249. [dostęp 2022-07-22]. (pol.). 
  3. ↑ a b c d e Anna Kutrzeba Pojnarowa: Hemplówna Maria. W: Polski słownik biograficzny. T. IX: Gross Adolf-Horoch Kalikst. Wrocław, Warszawa, Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1960-1961, s. 387, kol. 2. (pol.).
  4. ↑ a b c d Maria Hempel (Hemplówna) - ETNOznawcy [online], etnoznawcy.pl [dostęp 2026-02-07].
  5. ↑ a b Bożenna Czarnecka. Śladami Marii Hempel (1834-1904) – czyli botanik w roli detektywa. „Wiadomości Uniwersyteckie / Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej”. 8(268), s. 33–40, wrzesień 2020. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. ISSN 1233-216X. [dostęp 2022-07-25]. (pol.). 
  6. ↑ a b c Konstanty Prożogo. Regionalny słownik biograficzny. „Kamena. Kwartalnik kresowy”. 1(926), s. 45, 1990. Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Chełmskiej. [dostęp 2022-07-22]. 
  7. ↑ Elżbieta Millerowa: Wstęp. W: Oskar Kolberg: Chełmskie. Suplement do tomu 33 i 34. Aneks do tomu 82.. Poznań: Instytut im. Oskara Kolberga, 2020. ISBN 978-83-945557-9-5.
  8. ↑ Maria Bruchnalska: Ciche bohaterki. Udział kobiet w Powstaniu Styczniowem (materiały). T. I. Miejsce Piastowe: Towarzystwo św. Michała Archanioła, 1933, s. 264-265. [dostęp 2022-07-22]. (pol.).
  9. ↑ a b c Piotr Köhler. Odpowiedź Marii Hempel (1834-1904) na ankietę etnobotaniczną Józefa Rostafińskiego (1850- 1928) ogłoszoną w 1883 r.. „Etnobiologia Polska”. 9, s. 17–26, 2019. Wydział Biotechnologii Uniwersytetu Rzeszowskiego. ISSN 2083-6228. [dostęp 2022-07-21]. 
  10. ↑ a b Elżbieta Millerowa, ''Chełmskie'' Oskara Kolberga, [w:] Oskar Kolberg, Chełmskie. Suplement do tomu 33 i 34., Poznań: Instytut im. Oskara Kolberga, 2004, ISBN 83-910110-7-0, ISBN 83-86621-19-3.
  11. ↑ Maria Hempel na ziemi trzydnickiej. Trzydnik duży. [dostęp 2024-08-31]. (pol.).
  12. ↑ Piotr Köhler. Zarys historii Zielnika Roślin Naczyniowych Lubelszczyzny Zakładu Systematyki Roślin Instytutu Biologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej (LBL) w Lublinie (do 2003 r.). „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”. T52(1), s. 191-216, 2007. Instytut Historii Nauki im. L. i A. Birkenmajerów PAN. ISSN 0023-589X. [dostęp 2022-07-21]. (pol.). 

Linki zewnętrzne

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya