Maria Kann

Maria Kann
Kamilla, Halina, Murka
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

11 maja 1906
Łochwica k. Połtawy

Data i miejsce śmierci

30 grudnia 1995
Warszawa

Narodowość

Polka

Język

polski

Alma Mater

Uniwersytet Warszawski

Dziedzina sztuki

literatura dziecięca, literatura faktu

Epoka

Polska literatura współczesna

Ważne dzieła

Na oczach świata
Błękitna planeta

Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi Krzyż Armii Krajowej Medal 40-lecia Polski Ludowej Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Złoty Medal Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej (1976–2016) Medal Komisji Edukacji Narodowej
Sprawiedliwy wśród Narodów Świata
Nagrody
  • nagroda Prezesa Rady Ministrów (1957)
  • nagroda miasta Warszawy (1987)
Multimedia w Wikimedia Commons

Maria Kann, ps. Kamilla, Halina, Murka (ur. 11 maja 1906[1] w Łochwicy lub 11 września 1906 w Połtawie[2], zm. 30 grudnia 1995 w Warszawie[2]) – polska polonistka, pisarka, propagatorka szybownictwa, sanitariuszka, działaczka społeczna w zakresie harcerstwa, działaczka niepodległościowa, autorka publikacji dokumentalnej Na oczach świata o walkach w getcie warszawskim z 1943, reporterka, autorka książek dla dzieci i młodzieży, Sprawiedliwa wśród Narodów Świata.

Życiorys

Wykształcenie

Urodzona w rodzinie Bolesława Kanna i Marii z Siewruków – farmaceutów i właścicieli apteki w Łochwicy. Ojciec zmarł przed wybuchem I wojny światowej[3]. Po ucieczce z Połtawy przed Sowietami zamieszkała w 1922 z matką, siostrą i dwoma braćmi w Warszawie[4]. Tam ukończyła w 1926 Gimnazjum im. Królowej Jadwigi i zdała maturę oraz w 1931 polonistykę i Studium Pedagogiczne na Uniwersytecie Warszawskim[4][5].

Działalność przed okupacją niemiecką oraz harcerstwo

Od 1928 należała do Związku Harcerstwa Polskiego. Po ukończeniu studiów pracowała w dwóch warszawskich szkołach powszechnych. Od 1932 pracowała w prywatnej harcerskiej Szkole Powszechnej im. Andrzeja Małkowskiego w Warszawie, którą opisała w późniejszej książce Koniec i początek świata. W 1932 debiutowała też na łamach prasy harcerskiej jako publicystka. W 1934 ogłosiła opowieść Leśne czary. W tym czasie Kann była również aktywną działaczką harcerską i członkinią Zarządu Harcerskiego Klubu Lotniczego. Między 1936 a 1938 Kann kierowała referatem szybowcowym ZHP. Współdziałała z pismami harcerskimi od 1930, a w latach 1932–1939 współredagowała pismo „Skrzydła” prowadzone przez instruktorki harcerskie. Angażowała się w Żywy Teatr, współpracując z Aleksandrem Kamińskim. We współpracy z Natalią Hiszpańską, ówczesną kierowniczką kręgu harcerskiego Wilcze Gniazdo, Kann uruchomiła chór harcerski. Razem ze Stefanem Waciórskim była autorką scenariusza szopki lotniczej wystawionej w 1938 w Domu Harcerskim[4].

Zaangażowanie w wojnie obronnej września 1939

Po wybuchu II wojny światowej Kann zgłosiła się do Polskiego Czerwonego Krzyża. Tamże przeszkolona pracowała później jako sanitariuszka, pomagając w roznoszeniu lekarstw do szpitali i punktów sanitarnych. Irena Lewandowska powierzyła Marii Kann organizację jednej z filii Szpitala Ujazdowskiego. Kann została kierowniczką Szpitala Wojskowego przy ulicy Siennej, za co została później odznaczona Srebrnym Krzyżem Zasługi. Kann współpracowała z Harcerskim Sanitariatem Warszawy od początku okupacji niemieckiej[4].

Działalność w czasie okupacji

W latach 1940–1944 była działaczką podziemia kulturalnego oraz redaktorką konspiracyjnego czasopisma młodzieży lotniczej „Wzlot” oraz jednym z założycieli konspiracyjnego wydawnictwa „Załoga”. 3 listopada 1942 jako matka chrzestna, wraz z Zofią Kossak, uczestniczyła w Kościele Panien Kanoniczek w Warszawie przy ul. Bielańskiej w uroczystości poświęcenia sztandaru dla 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej. Poczet sztandarowy stanowili Cichociemni: mjr Maciej Kalenkiewicz ps. Kotwicz, por Jan Marek ps. Walka oraz ppor. Mieczysław Eckhardt ps. Bocian[6].

Kann mieszkała w sąsiedztwie getta w latach 1942–1943. Podczas okupacji hitlerowskiej udzielała pomocy ludności żydowskiej, współpracując m.in. z Zofią Kossak-Szczucką oraz Władysławem Bartoszewskim. Z biegiem czasu ta działalność ewoluowała do zorganizowanej formy: Kann była członkinią Rady Pomocy Żydom „Żegota”. Jej działalność obejmowała umieszczanie dzieci z getta w sierocińcach lub prywatnych domach. W reakcji na toczące się walki w getcie warszawskim wiosną 1943 w porozumieniu z Aleksandrem Kamińskim rozpoczęła pisanie publikacji dokumentalnej Na oczach świata, która została wydana w październiku 1943[4]. Kann założyła razem ze Stanisławem Tomaszewskim i Józefem Zarembą konspiracyjne wydawnictwo „Załoga”, którego nakładem ukazały się takie publikacje jak Dywizjon 303, pamiętniki Churchilla Krok po kroku, Droga wiodła przez Narwik autorstwa Ksawerego Pruszyńskiego oraz Skąd i dokąd idziemy Bogdana Suchodolskiego. Była członkinią oddziału Bakcyl Sanitariatu okręgu warszawskiego Armii Krajowej pomagając w transporcie rannych podczas powstania warszawskiego oraz na Lesznie i na terenie Punktu Opatrunkowego przy Arsenale przy ul. Długiej. Podczas udzielania pomocy uszkodziła sobie kręgosłup. Kann była zaangażowana w powstanie sztandaru 1 Polskiej Brygady Spadochronowej w Wielkiej Brytanii, co opisała na łamach „Przekroju” w 1957[4]. Warszawę opuściła z ludnością cywilną i trafiła do obozu Dulag 121 w Pruszkowie. Tam została umieszczona w szpitalu i oczekiwała na transport do Piotrkowa, co pokrzyżował nalot lotniczy na to miasto, zatrzymując więźniów w Sochaczewie. Kann była przeznaczona do kopania rowów ochronnych pod ostrzałem artylerii, jednak została wykupiona przez Juliana Milczarka i znalazła się w Halinowie, a później w szpitalu w Sochaczewie. Pod koniec II wojny światowej na ziemiach polskich pracowała w Delegaturze Rządu RP na kraj[4].

Losy powojenne

Po wejściu na ziemie polskie Armii Czerwonej podjęła pracę w Krakowie w punkcie repatriacyjnym PCK[7]. W 1945, działała jako członkini Wolności i Niezawisłości[2]. Oskarżana o współpracę z tą organizacją, była więziona i przesłuchiwana przez UB od listopada 1945 do lutego 1946. Przesłuchiwał ją m.in. Józef Różański. Po uwolnieniu przez kilka miesięcy pracowała w Polskim Radiu jako kierownik redakcji w dziale dziecięco-młodzieżowym. W 1947 objęła dział literatury dziecięco-młodzieżowej w Wydawnictwie „Czytelnik”[5]. Między 1948 a 1949 prowadziła w piśmie „Odrodzenie” dział literatury dziecięcej, zajmując się również tematami teatralnymi. W 1952 została zwolniona z pracy w „Czytelniku” i otrzymała zakaz wyjazdu z Polski, który obowiązywał do 1963. Po otrzymaniu pracy w „Naszej Księgarni” redagowała w tym wydawnictwie od 1952 roku serię broszur dla dzieci „Poczytaj mi, mamo”[7]. Zajmowała się pracą twórczą, pisząc powieści i sztuki teatralne, głównie dla dzieci i młodzieży[3]. W latach 1960–1966 była członkiem Rady Repertuarowej przy Centrali Wynajmu Filmów. Od 1950 do 1983 była członkinią ZLP i ZAiKS[7].

22 października 1963 została odznaczona przez Jad Waszem medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Następnie 28 października 1963 posadziła wspólnie z Władysławem Bartoszewskim drzewko w imieniu „Żegoty” w Alei Sprawiedliwych w Jad Waszem[5][8]. Specjalnie na ten wyjazd uchylono wobec niej zakaz wyjazdu za granicę[3]. Do wsi Wilga w powiecie garwolińskim wyjeżdżała do domku letniskowego[7].

Rodziny nie założyła. Zmarła w Warszawie, pochowana na cmentarzu Wawrzyszewskim (kwatera 5 D-10-11)[4].

Upamiętnienie

11 maja 1996, w 90. rocznicę urodzin nadano imię Marii Kann Szkole Podstawowej nr 319 w Warszawie[4][9].

Niektóre ulice w miejscowości Wilga n. Wisłą otrzymały nazwy od tytułów książek Marii Kann[7].

Publikacje

  • Leśne czary (1934)
  • Jutro będzie słońce (1938)
  • Pilot gotów? (1938)
  • Na oczach świata (1943)
  • Góra Czterech Wiatrów (1948) Spółdzielnia Wydawniczo-Oświatowa „Czytelnik” (wznawiana w wydawnictwie Nasza Księgarnia)
  • Trylogia
    • Wantule (1953)[10]
    • Dujawica (1956)[10]
    • Owcze ścieżki (1960)[10]
  • Baśń o srebrnorogim jeleniu (1956)
  • Baśń o zaklętym kaczorze (1957)
  • Koniec i początek świata (1961)
  • Błękitna planeta (1964) „Nasza Księgarnia”
  • Niebo nieznane (1964)
  • Sprawa honoru (1969)
  • Nieopisanie świata (1970)
  • Podróż w czasie i przestrzeni (1972)
  • Prawdziwe życie (1972)
  • Wierna puszcza (1972)
  • Literackie wyprawy w kosmos (wyd. łączne 1988) Krajowa Agencja Wydawnicza, Wrocław ISBN 83-03-02594-5
    • Niebo herosów i bogów (1975)
    • Kiedy lot był grzechem (1975
    • Droga księżycowa (1976)
  • Pięciu z „Mary and Margaret” (1978)
  • O godność ludzką: rzecz o księciu Józefie Poniatowskim (1981) Nasza Księgarnia ISBN 83-10-07884-6
  • Dziewięć bied i jedno szczęście (1985) Nasza Księgarnia ISBN 83-10-08695-4
  • Granice świata (autobiografia; wydanie pośmiertne w 2000 roku) Warszawa ISBN 83-913405-0-3

Źródło: [11]

Ordery i odznaczenia

Nagrody

  • nagroda Prezesa Rady Ministrów za całokształt twórczości dla dzieci i młodzieży (1957)[4]
  • nagroda Ministra Kultury i Sztuki dla teatrów amatorskich (1959)[4]
  • Nagroda Literacka im. Janusza Korczaka za książkę Dziewięć bied i jedno szczęście (1985)[7]
  • nagroda miasta Warszawy (1987)[3]

Przypisy

  1. ↑ Np.: Kalendarz historyczny. [dostęp 2013-02-13]. Niektóre źródła podają błędną datę urodzin: rok 1916.
  2. ↑ a b c d Marcin Urynowicz, Historia pomocy – Kann Maria. Polscy Sprawiedliwi [online], sprawiedliwi.org.pl, 23 września 2015 [dostęp 2020-12-07].
  3. ↑ a b c d e Maria Kann – ps. „Halina”, „Kamilla” – Związek Harcerstwa Polskiego [online], kpbc.umk.pl [dostęp 2020-12-10].
  4. ↑ a b c d e f g h i j k l m n Powstańcze Biogramy – Maria Kann [online], www.1944.pl [dostęp 2020-12-07] (pol.).
  5. ↑ a b c Biografia pełna paradoksów. tvn24, 2015-04-24. [dostęp 2017-09-16].
  6. ↑ Krzysztof Tochman, Słownik Biograficzny Cichociemnych, t. 2, Rzeszów: Abres, 1996, s. 110, ISBN 83-902499-5-2.
  7. ↑ a b c d e f g h i j k l Janusz Wojtycza (red.): Harcerski Słownik Biograficzny. T. III. Warszawa: Muzeum Harcerstwa, Marron Edition, 2012, s. 100–104. ISBN 978-83-932229-2-6. [dostęp 2023-10-23].
  8. ↑ Righteous Among the Nations Honored by Yad Vashem by 1 January 2020 [online], yadvashem.org, 1 stycznia 2020, s. 39 [dostęp 2020-12-07].
  9. ↑ Szkoła Podstawowa nr 319 im. Marii Kann [online], sp319waw.edupage.org [dostęp 2020-12-10].
  10. ↑ a b c Maria Jazowska-Gumulska. Historia i kultura ludowa w góralskiej trylogii Marii Kann. „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis, Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia”. IX (2011) Folia 104, s. 131, 2011. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie. ISSN 2081-1861. [dostęp 2018-06-12]. 
  11. ↑ Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny. T. 4: K. Jadwiga Czachowska, Alicja Szałagan (red.). 1996, s. 44-46.
  12. ↑ M.P. z 1955 r. Nr 91, poz. 1144 „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.

Bibliografia

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya