Maria Mazurkiewicz

Maria Anna Mazurkiewicz z d. Bohdan, I v. Zienkiewicz ps. Irma (ur. 5 grudnia 1903 w Słucku, zm. 1 grudnia 1985) – szef łączności wewnętrznej KG TOW w Warszawie, od 1944 kierowniczka sieci alarmowej i osobista łączniczka Szefa Kedywu Komendy Głównej Armii Krajowej; w powstaniu warszawskim dowódczyni zespołu kobiecego Łączności Bojowej Zgrupowania „Radosław”, więźniarka Urzędu Bezpieczeństwa.

Urodziła się 5 grudnia 1903 w Słucku w kresowej patriotycznej rodzinie inteligenckiej Mitrofana Bohdana i Marii z Biryczów^[1][2]. Podczas rewolucji październikowej rodzina przeprowadziła się w okolice Grodna. W 1932 poślubiła Stanisława Zienkiewicza, sędziego w Grodnie. W latach 30. wraz z mężem przystąpiła do Pogotowia Obywatelskiego, tajnej organizacji organizowanej przez ówczesnego kpt. Jana Mazurkiewicza, której zadaniem było przygotowanie działań wywiadowczo-dywersyjnych na tyłach frontu w przypadku wybuchu wojny z ZSRR^[1].

Po wybuchu wojny Maria Mazurkiewicz przedostała się do Warszawy, gdzie znajdował się jej mąż. Zamieszkała przy ul. Smulikowskiego. W lutym 1940 przystąpiła do Tajnej Organizacji Wojskowej (TOW; powstałej na bazie Pogotowia Obywatelskiego), którą dowodził mjr. Jan Mazurkiewicz. Przyjęła pseudonim „Irma”. W TOW odpowiadała za kierowanie łącznością wewnętrzną Komendy Głównej; drukowaniu i kolportowaniu tajnej prasy, odbijaniu więźniów i produkcji broni. W jej mieszkaniu znajdowała się wytwórnia termitów i butelek zapalających, które później rozwożono do podwarszawskich miejscowości, Krakowa, Lublina, Siedlec. W marcu 1943, kiedy scalono TOW z AK, Maria przeszła do pracy w Kedywie KG AK. W lutym 1944 objęła funkcję kierowniczki sieci alarmowej Szefa Kedywu KG AK, ppłk. Jana Mazurkiewicza ps. „Radosław”^[1].

Podczas powstania warszawskiego, najpierw na Woli, później na Starówce pełniła funkcję szefa łączności Zgrupowania „Radosław” jako dowódczyni Kobiecego Oddziału Łączności Bojowej. Oprócz tego organizowała łączność podczas walk na Czerniakowie. W nocy 18 września przedostała się kanałami na Mokotów^[1].

Rozkazem Dowódcy AK nr 512 z 2 października 1944 została odznaczona Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wyróżniające się męstwo w służbie bojowej i walkach Powstania warszawskiego. Trzykrotnie została odznaczona Krzyżem Walecznych (po raz pierwszy w 1942, następnie dwukrotnie w 1944)^[1].

3 października po kapitulacji powstania razem z Janem Mazurkiewiczem i towarzyszącym mu oficerom wyszła z Warszawy w kolumnie jeńców cywilnych, z której zdołali zbiec w Pruszkowie^[1][3]. W następnych miesiącach współpracowała z Mazurkiewiczem. 1 sierpnia 1945 roku oboje zostali aresztowani przez Urząd Bezpieczeństwa i i uwięzieni w więzieniu mokotowskim przy ul. Rakowieckiej. Wkrótce po aresztowaniu została zwolniona. W ramach akcji ujawniania sprawowała funkcję sekretarki Centralnej Komisji Likwidacyjnej AK. W tym samym czasie opiekowała się sierotami, inwalidami wojennymi i rodzinami poległych żołnierzy oraz uczestniczyła w pracach nad urządzeniem Cmentarza Wojskowego na Powązkach. W 1948 rozwiodła się ze Stanisławem Zienkiewiczem, w tym samym roku wyszła za Jana Mazurkiewicza^[1].

13 stycznia 1949 została ponownie aresztowana i osadzona w więzieniu mokotowskim, jej mąż został aresztowany 4 lutego tego samego roku^[1][4]. Podczas śledztwa w latach 1949–1950 była torturowana przez Józefa Różańskiego, Adama Humera, Ludwika Serkowskiego i Trutkowskiego. Próbowała popełnić samobójstwo. Po udaremnieniu próby przez służbę więzienną rozpoczęła głodówkę^[1]. W liście skierowanym do Prokuratora Generalnego dnia 29 kwietnia 1956 roku, Mazurkiewicz skarżyła się, że była bitwa po twarzy, kopana w różne części ciała, przetrzymywana w karcerze, zanieczyszczonym odchodami ludzkimi, oblewana zimną wodą^[4].

19 maja 1952 wojskowy sąd rejonowy skazał Mazurkiewicz na 15 lat więzienia. Wyrok odbywała w więzieniu na Rakowieckiej w Warszawie, następnie została przeniesiona do Fordonu. 4 kwietnia 1956 uzyskała urlop zdrowotny, w następnych latach nie kontynuowała odbywania wyroku. 17 listopada 1957 roku decyzją Sądu Najwyższego została uniewinniona. Zdaniem Sądu czyn przestępczy Marii Mazurkiewicz w ogóle nie miał miejsca. W 1957 roku przyznano jej rentę inwalidzką. Pomimo problemów zdrowotnych wraz z mężem prowadzili zakład produkujący kapturki przeciwdeszczowe, ponadto udzielała pomocy żołnierzom zwalnianym z więzień. W 1958 roku małżeństwo stało się właścicielem baru kawowego „Wiklina” przy ul. Marszałkowskiej w Warszawie^[1].

W 1947 roku przystąpiła do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację^[1].

Zmarła 1 grudnia 1985 w Warszawie^[1][2]. Została pochowana na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w kwaterze batalionu „Miotła”^[1].