Mary Toft

Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.
Mary Toft
Rycina przedstawiająca młodą kobietę w ubogim stroju, siedzącą na krześle z królikiem na kolanach
Mary Toft na rycinie z 1726
Imię i nazwisko urodzenia

Mary Denyer

Data i miejsce urodzenia

ochrzczona 21 lutego 1703
Godalming

Data i miejsce śmierci

styczeń 1763
Godalming

Narodowość

angielska

Multimedia w Wikimedia Commons

Mary Toft (z domu Denyer; ochrzczona 21 lutego 1703, zm. w styczniu 1763), zapisywana też jako Tofts – Angielka z Godalming w hrabstwie Surrey, która w 1726 stała się bohaterką głośnego skandalu, gdy wmówiła lekarzom, że urodziła króliki[1].

W 1726 Toft zaszła w ciążę, lecz poroniła – według własnej relacji – po tym, jak zafascynował ją widok królika. Gdy zaczęła twierdzić, że urodziła różne części ciał zwierząt, sprawę zbadał miejscowy chirurg John Howard. Wydobył z jej ciała kilka kawałków zwierzęcego mięsa i powiadomił innych lekarzy. Sprawą zainteresował się wówczas Nathaniel St. André(inne języki), chirurg dworu króla Jerzego I. St. André uznał przypadek Toft za autentyczny, jednak król wysłał także chirurga Cyriacusa Ahlersa, który zachował sceptycyzm. Toft, która cieszyła się już sporym rozgłosem, została przewieziona do Londynu i poddana szczegółowym badaniom. Pod ścisłym nadzorem nie doszło już do kolejnego rzekomego porodu. Toft przyznała się wówczas do mistyfikacji, którą uknuła jej rodzina. Następnie została uwięziona pod zarzutem oszustwa[2].

Publiczne kpiny, jakie wywołała afera, zaszkodziły karierom kilku znanych chirurgów zaangażowanych w sprawę[3.1]. Mistyfikacja stała się tematem licznych satyr i dostarczyła pożywki ówczesnej krytyce wymierzonej w kompetencje oraz etykę środowiska lekarskiego[4.1]. Wyśmiewał ją między innymi satyryk i krytyk społeczny William Hogarth, który szczególnie piętnował łatwowierność lekarzy[5]. Toft została ostatecznie zwolniona bez postawienia zarzutów i wróciła do domu[4.2].

Początek mistyfikacji

Pierwsza znana wzmianka prasowa o sprawie ukazała się 10 października 1726 w „Weekly Journal or British Gazeteer”[6.1]. Obszerniejszą relację „Mist’s Weekly Journal” opublikował 19 listopada 1726:

Z Guildford nadeszła dziwna, lecz dobrze poświadczona wiadomość. Przed około miesiącem pewna biedna kobieta mieszkająca w Godalming niedaleko Guildford urodziła z pomocą Johna Howarda, znanego chirurga i akuszera, stworzenie przypominające królika, które miało serce i płuca poza jamą brzuszną. Przed około czternastoma dniami ta sama kobieta, również z jego pomocą, urodziła w pełni ukształtowanego królika, a kilka dni później jeszcze cztery. W piątek, sobotę i niedzielę, 4, 5 i 6 listopada, rodziła po jednym króliku dziennie. Łącznie było ich dziewięć i żaden nie przeżył porodu. Kobieta zeznała pod przysięgą, że dwa miesiące wcześniej pracowała w polu z innymi kobietami. Wspólnie spłoszyły królika, którego bezskutecznie ścigały. Obudziło to w niej tak silną ochotę na królika, że podczas ciąży rozchorowała się i poroniła, a odtąd nie mogła przestać myśleć o królikach. Opinie na temat tej sprawy są bardzo podzielone. Jedni uważają te króliki za wielkie osobliwości, godne przedstawienia Royal Society. Innych oburza sama relacja. Twierdzą, że jeśli to prawda, na całą sprawę należałoby spuścić zasłonę milczenia jako na przejaw niedoskonałości ludzkiej natury[7.1].

Mary Toft, określona w relacji jako „biedna kobieta”, miała dwadzieścia cztery lub dwadzieścia pięć lat. Ochrzczono ją 21 lutego 1703 jako Mary Denyer, córkę Johna i Jane Denyerów[8]. W 1720 poślubiła Joshuę Tofta, czeladnika sukienniczego[9]. Ich córka Ann urodziła się 27 marca 1723 i zmarła w lipcu tego samego roku. Syn James urodził się 8 lipca 1724. W chwili mistyfikacji Toft miała zatem za sobą dwa porody, lecz żyło tylko jedno z jej dzieci[6.2]. Kiedy w 1726 ponownie zaszła w ciążę, jako angielska chłopka nadal musiała pracować w polu[4.3]. Na początku ciąży skarżyła się na bolesne dolegliwości, a około połowy sierpnia wydaliła coś, co opisywała jako dużą bryłę tkanki. W zachowanych zeznaniach Toft opisała jeden z wydalonych fragmentów słowami „wielkości mojego ramienia”[6.3]. Przyczyną mogło być zaburzenie rozwoju łożyska, prowadzące do zatrzymania rozwoju zarodka oraz wydalenia skrzepów krwi i tkanki[10.1]. 27 września Toft poczuła się bardzo źle i zaczęły się u niej bóle porodowe. Wezwano jej teściową Ann Toft oraz sąsiadkę. Następnie Mary Toft wydaliła coś, co opisywała jako części ciała świni. W ówczesnych relacjach Ann nazywano miejscową położną, choć nie figurowała ani w rejestrze parafialnym, ani w wykazie kobiet, którym biskup wydał licencję[6.4]. Możliwe, że jako matka dwanaściorga dzieci nieoficjalnie pomagała biedniejszym kobietom przy porodach, opierając się na własnym doświadczeniu. Ann Toft wysłała szczątki do Johna Howarda, akuszera z Guildford, który praktykował od trzydziestu lat[4.4].

Początkowo Howard nie dawał wiary twierdzeniu, że Toft urodziła zwierzęce szczątki, lecz następnego dnia, mimo zastrzeżeń, pojechał do niej. Ann Toft pokazała mu kolejne szczątki, rzekomo wydalone poprzedniej nocy, lecz gdy sam zbadał Mary, niczego nie znalazł. Gdy Mary ponownie zaczęła odczuwać bóle porodowe i miała wydalić następne zwierzęce szczątki, Howard wrócił, by dalej badać sprawę. Jak podano w ówczesnej relacji z 9 listopada, przez kilka kolejnych dni odebrał „trzy nogi pręgowanego kota oraz jedną nogę królika; jelita przypominały kocie, a w nich znajdowały się trzy fragmenty kręgosłupa węgorza… Przypuszczano, że kocie łapy powstały pod wpływem jej wyobrażenia o kocie, którego lubiła i który sypiał nocą na jej łóżku”. Toft najwyraźniej ponownie zachorowała i w następnych dniach wydaliła dalsze fragmenty królika[7.2].

Gdy sprawa zyskała rozgłos, 4 listopada Henry Davenant, członek dworu króla Jerzego I, pojechał na miejsce, by osobiście sprawdzić doniesienia. Zbadał próbki zebrane przez Howarda, po czym wrócił do Londynu, najwyraźniej przekonany o autentyczności przypadku. Howard polecił przewieźć Toft do Guildford i zapowiedział, że odbierze kolejny poród na oczach każdego, kto wątpił w jej opowieść[11.1][7.3]. Niektóre z listów, w których informował Davenanta o rozwoju sprawy, trafiły do Nathaniela St. André – Szwajcara, który od 1723 był chirurgiem dworu królewskiego[10.2]. Jeden z tych listów St. André przytoczył później w broszurze A short narrative of an extraordinary delivery of rabbets (1727)[12.1]:

Od czasu mojego ostatniego listu odebrałem u tej biednej kobiety trzy kolejne króliki, wszystkie na wpół wyrośnięte; jeden był maści płowej. Ostatni skakał dwadzieścia trzy godziny w macicy, zanim zdechł. Gdy tylko zabrano jedenastego królika, zaczął skakać dwunasty i skacze właśnie teraz […] Pozostaję, Panie, Pańskim uniżonym sługą, John Howard[12.1].

Śledztwo

Nathaniel St. André, chirurg dworu królewskiego, na kolorowanej rycinie

W połowie listopada sprawa wzbudziła już duże zainteresowanie rodziny królewskiej. Do Guildford wysłano St. André i Samuela Molyneux(inne języki), sekretarza następcy tronu, by zbadali doniesienia. Gdy 15 listopada dotarli na miejsce, Howard zaprowadził ich do Toft, która w ciągu kilku godzin wydaliła tułów królika[3.2]. Aby sprawdzić, czy zwierzę oddychało, St. André zanurzył fragment jego płuca w wodzie. Tkanka wypłynęła na powierzchnię. Następnie zbadał Toft i doszedł do wniosku, że króliki rozwijały się w prawym jajowodzie[12.2].

Pod nieobecność St. André i Molyneux pielęgniarka miała tego dnia odebrać dolną część ciała samca królika. Po powrocie obaj stwierdzili, że wydobyta część pasowała do wcześniejszego tułowia[7.3][12.2]. Wieczorem przyszli ponownie i zastali Toft z gwałtownymi skurczami. Podczas kolejnego badania St. André odebrał fragment króliczej skóry, a kilka minut później – głowę zwierzęcia. Obaj zbadali wydalone fragmenty i zauważyli, że niektóre przypominały części ciała kota[12.3].

Król, nadal zainteresowany sprawą, wysłał do Guildford chirurga Cyriacusa Ahlersa. Ahlers przybył 20 listopada i stwierdził, że Toft nie wykazywała żadnych oznak ciąży. Być może już wcześniej podejrzewał oszustwo. Zauważył, że Toft przyciskała do siebie kolana i uda, jakby chciała nie dopuścić, by coś z niej „wypadło”. Za podejrzane uznał również zachowanie Howarda, który dopuścił go wprawdzie do wydobycia części królika z ciała Toft, lecz nie pozwolił mu przeprowadzić kolejnego badania, twierdząc, że Ahlers – chirurg niedoświadczony w położnictwie – przysporzył jej wcześniej znacznego bólu. Przekonany, że ma do czynienia z oszustwem, Ahlers udawał przed pozostałymi, że wierzy Toft. Następnie pod pretekstem bólu głowy wrócił do Londynu, zabierając ze sobą fragmenty ciał królików[11.2]. Po dokładniejszym zbadaniu miał stwierdzić, że króliki rozcięto na części ostrym narzędziem, a w ich odchodach znajdowały się fragmenty słomy i ziarna[10.3].

21 listopada Ahlers przedstawił swoje ustalenia królowi, a później „kilku znamienitym osobom”[10.4]. Następnego dnia Howard poprosił go listownie o zwrot okazów[10.3]. Podejrzenia Ahlersa zaniepokoiły Howarda i St. André, a najwyraźniej także króla: dwa dni później St. André i jego kolega otrzymali rozkaz powrotu do Guildford[3.3]. Na miejscu zastali Howarda, który poinformował St. André, że Toft wydaliła kolejne dwa króliki. Później wydaliła także dwa fragmenty, które St. André uznał za błony łożyska. Była już wtedy w złym stanie i stale odczuwała ból po prawej stronie brzucha[12.4].

St. André zamieścił w broszurze zeznania świadków, z których miało wynikać, że podczas pobytu w Guildford Ahlers uznawał relację Toft za prawdziwą[12.5]. 26 listopada przeprowadził w obecności króla demonstrację anatomiczną na poparcie twierdzeń Toft[12.6]. W broszurze utrzymywał, że sam również nie podejrzewał oszustwa, natomiast Molyneux oświadczył, że podczas pobytu w Guildford nie zauważył niczego, co wskazywałoby na oszustwo[12.7].

Król polecił St. André wrócić do Guildford i przywieźć Toft do Londynu, aby poddać ją dalszym badaniom. Towarzyszył mu Richard Manningham(inne języki), znany położnik, którego w 1721 pasowano na rycerza. Był drugim synem Thomasa Manninghama, biskupa Chichester[11.3]. Manningham zbadał Toft i stwierdził, że jej brzuch nie był powiększony, lecz prawa strona była pełniejsza i twardsza od lewej oraz bolesna przy ucisku. Następnie wydobył z pochwy fragment błony, który uznał za kawałek świńskiego pęcherza. St. André i Howard początkowo nie zgodzili się z tą oceną. Podejrzenia Manninghama wzrosły, gdy porównał fragment z przyniesionym na jego prośbę świńskim pęcherzem: oba wyglądały podobnie i silnie pachniały moczem. Mimo to pozostali przekonali Manninghama, by na razie nie ujawniał publicznie swoich podejrzeń. 29 listopada Toft przewieziono do Londynu, gdzie zakwaterowano ją w łaźni Laceya przy Leicester Fields[3.3][11.4][4.5].

Badania w Londynie

Prasa brytyjska miała wówczas ponadstuletnią historię: pierwsza gazeta ukazała się w Londynie w 1621[13], a pierwszy dziennik – w 1702[14]. Sprawa Toft stała się ogólnokrajową sensacją, choć część gazet podchodziła do doniesień sceptycznie. „Norwich Gazette” sprowadziła sprawę do plotki rozpowszechnianej przez kobiety[4.6]. Ze stołów zniknęły gulasz z królika i duszony zając. Mimo że doniesienia wydawały się nieprawdopodobne, wielu lekarzy uznało, że Toft należy osobiście zbadać. Pisarz polityczny John Hervey opisywał później sytuację w liście do swojego przyjaciela, Henry’ego Foksa[9]:

Wszyscy w mieście, zarówno mężczyźni, jak i kobiety, byli już u niej, by ją zobaczyć i dotknąć. Nieustanne ruchy, odgłosy i burczenie w jej brzuchu są czymś niezwykłym. Wszyscy wybitni londyńscy lekarze, chirurdzy i akuszerzy czuwają tam dzień i noc, czekając na jej kolejny „poród”[4.7].

St. André ściśle nadzorował Toft, którą badało wielu uznanych lekarzy i chirurgów. Wśród nich był John Maubray(inne języki). W dziele The Female Physician Maubray twierdził, że podczas poronienia kobiety mogą wydawać na świat niewielkie twory, które nazywał sooterkin. Uważał też, zgodnie z rozpowszechnionym wówczas poglądem, że to, co matka widzi lub o czym śni, może wpływać na poczęcie i przebieg ciąży. Ostrzegał ciężarne, że zbyt bliski kontakt ze zwierzętami domowymi może sprawić, iż urodzą dzieci podobne do tych zwierząt. Według relacji chętnie podjął się badania Toft, ponieważ jej przypadek zdawał się potwierdzać jego poglądy[15.1]. Jednak akuszer James Douglas(inne języki), podobnie jak Manningham, od początku podejrzewał oszustwo. Mimo ponawianych zaproszeń ze strony St. André początkowo nie brał udziału w badaniach[10.5].

Douglas należał do najbardziej cenionych anatomów w kraju i był znanym akuszerem. Pozycję St. André na dworze często przypisywano natomiast wyłącznie jego znajomości niemieckiego, ojczystego języka króla[10.5]. Z tego powodu St. André bardzo zależało na udziale Manninghama i Douglasa w badaniach Toft. Po objęciu tronu przez Jerzego I dominującą siłą polityczną stali się wigowie, a związki Manninghama i Douglasa z tym stronnictwem oraz ich wiedza medyczna mogły wzmocnić pozycję St. André jako lekarza i filozofa[4.5]. Douglas uważał urodzenie królików przez kobietę za równie prawdopodobne jak urodzenie człowieka przez królika. Mimo to ostatecznie odwiedził Toft. Manningham powiedział mu wówczas, że uważa wydobyty fragment za część świńskiego pęcherza. Po zbadaniu Toft Douglas odmówił rozmowy ze St. André na ten temat[15.2]. Swoje stanowisko uzasadniał tym, że większość ludzi nie potrafiła ocenić argumentów medycznych, do przekonania ogółu potrzebne były więc dowody inne niż te, których mogły dostarczyć anatomia i pozostałe dziedziny medycyny. Dlatego prosił o wstrzymanie się z osądem do czasu przedstawienia dowodów wystarczających do wykazania oszustwa[10.6].

Toft pozostawała pod stałym nadzorem. Kilkakrotnie wystąpiły u niej bóle porodowe, lecz nie doszło do kolejnego rzekomego porodu[3.4].

Ujawnienie oszustwa i zeznania

Oszustwo wykryto 4 grudnia, niecały tydzień po przewiezieniu Toft do Londynu. Thomas Onslow (2. baron Onslow)(inne języki) prowadził własne śledztwo i odkrył, że mąż Mary, Joshua Toft, od miesiąca kupował młode króliki. Przekonany, że zgromadził wystarczające dowody, Onslow napisał w liście do lekarza sir Hansa Sloane’a, że sprawa „omal nie wzbudziła niepokoju w Anglii” i że wkrótce opublikuje swoje ustalenia[9][16]. Tego samego dnia Thomas Howard, tragarz w łaźni, zeznał przed sędzią pokoju sir Thomasem Clargesem(inne języki), że Margaret Toft, szwagierka Mary, przekupiła go, by przemycił królika do pokoju Mary Toft. Po aresztowaniu i przesłuchaniu Mary zaprzeczyła twierdzeniom tragarza. Podczas przesłuchania przez Douglasa Margaret utrzymywała natomiast, że zdobyła królika wyłącznie po to, by go zjeść[11.5][3.5].

Manningham zbadał Toft i uznał, że w jamie macicy nadal coś się znajdowało. Zdołał więc przekonać Clargesa, by pozwolił jej pozostać w łaźni[11.5]. Douglas przesłuchiwał Toft trzy lub cztery razy, za każdym razem przez kilka godzin. Po kilku dniach przesłuchań Manningham zagroził, że podda ją „bardzo bolesnemu eksperymentowi”. 7 grudnia, w obecności Manninghama, Douglasa, Johna Montagu i Charlesa Calverta, lorda Baltimore, Toft przyznała się do udziału w oszustwie[9][11.6]. Zeznała, że po poronieniu, gdy ujście szyjki macicy było jeszcze rozwarte, jedna ze wspólniczek wprowadziła do jej macicy pazury i ciało kota oraz głowę królika. Wymyślono też opowieść, według której podczas ciąży Toft przestraszyła się królika, gdy pracowała w polu, i odtąd nie mogła przestać myśleć o królikach. Podczas kolejnych „porodów” części zwierząt wprowadzano już tylko do jej pochwy[10.7][7.4].

Drugie zeznanie Toft złożyła 8 grudnia. Następnie na podstawie statutu Edwarda III oskarżono ją o oszustwo, określając ją jako „nikczemną oszustkę i szalbierkę”, po czym osadzono w więzieniu Tothill Fields Bridewell(inne języki)[3.4][11.6]. Tam 12 grudnia złożyła trzecie zeznanie, również spisane przez Douglasa. Wszystkie trzy stanowiły część postępowania karnego[6.5][17.1]. W poszczególnych zeznaniach podawała sprzeczne wersje wydarzeń. Początkowo obwiniała nieznajomą żonę wędrownego szlifierza noży, utrzymując, że jej rodzina i John Howard nie wiedzieli o oszustwie. W drugim zeznaniu wskazywała na teściową i Howarda, a w trzecim – na teściową. Według pierwszej wersji nieznajoma nauczyła ją, jak umieszczać króliki we własnym ciele, i zapewniała, że podstęp uchroni ją przed niedostatkiem. Toft oddała tę obietnicę słowami: „Póki żyję, nigdy nie zaznam niedostatku”[17.1]. „Mist’s Weekly Journal” z 24 grudnia informował, że przesłuchanie Margaret Toft nie przyniosło żadnych dalszych informacji[18]. „British Journal” doniósł, że 7 stycznia 1727 Mary Toft stanęła w Westminster przed sądem kwartalnym(inne języki) (lokalnym sądem zbierającym się cztery razy w roku)[19], oskarżona o to, że „jako odrażająca oszustka i szalbierka udawała, iż wydała na świat kilka potwornych płodów”[20].

Następstwa

„Cunicularii, or The Wise Men of Godliman in Consultation” (1726) Williama Hogartha
Satyryczny druk z epoki, przedstawiający St. André jako błazna dworskiego
Satyryczne przedstawienia środowiska medycznego zaangażowanego w sprawę Toft

Dalsze losy Mary Toft

7 stycznia 1727 John Howard i Mary Toft stanęli przed sądem. Howarda zobowiązano wówczas do złożenia kolejnego poręczenia (ang. recognizance), które według prasy opiewało na 800 funtów[20]. Zachowany dokument dotyczący późniejszego zobowiązania do stawienia się przed sądem Ławy Królewskiej(inne języki) wymienia natomiast kwotę 400 funtów[21.1][a]. Howard wrócił do Surrey, gdzie nadal prowadził praktykę. Zmarł w 1755[7.5].

Według ówczesnych relacji przez wiele miesięcy tłumy oblegały więzienie Tothill Fields Bridewell, licząc, że zobaczą osławioną już Toft. Podczas pobytu w więzieniu Toft poważnie zachorowała. Jej portret z tego okresu wykonał John Laguerre. Zwolniono ją 8 kwietnia 1727, ponieważ nie było jasne, jaki zarzut można jej postawić[4.2]. Rodzina Toftów nie odniosła żadnych korzyści finansowych ze sprawy, a Mary Toft wróciła do Surrey. W lutym 1728 urodziła trzecie i ostatnie dziecko, córkę Elizabeth. Ponieważ w ówczesnej Anglii rok urzędowy zaczynał się dopiero 25 marca, w księgach parafialnych Godalming narodziny zapisano jeszcze pod rokiem 1727, a przy wpisie odnotowano: „pierwsze dziecko po rzekomym rodzeniu królików”[6.2][15.3]. O dalszym życiu Toft niewiele wiadomo. W 1740 uwięziono ją za paserstwo. Zmarła w 1763, a jej nekrolog ukazał się w londyńskich gazetach wśród nekrologów arystokratów[7.5][15.3]. Została pochowana w Godalming 13 stycznia 1763[8].

Wpływ na środowisko medyczne

Po ujawnieniu oszustwa łatwowierność środowiska medycznego stała się celem powszechnych kpin. William Hogarth opublikował rycinę Cunicularii, or The Wise Men of Godliman in Consultation (1726), ukazującą Toft podczas porodu w otoczeniu głównych uczestników sprawy. Postać oznaczona literą „F” przedstawia Toft, „E” – jej męża, „A” – St. André, a „D” – Howarda[5][7.6]. Według analizy Dennisa Todda postać oznaczona literą „G” przedstawia szwagierkę Toft, Margaret. Sama Toft w zeznaniu z 7 grudnia utrzymywała, że Margaret nie miała żadnego udziału w oszustwie, jednak dziennik Manninghama z 1726 przytacza relację naocznego świadka wskazującą na współudział Margaret[3.5]. Rycina Hogartha nie była jedynym satyrycznym przedstawieniem sprawy: George Vertue(inne języki) opublikował The Surrey-Wonder, a popularny wówczas druk satyryczny The Doctors in Labour; or a New Whim Wham from Guildford, złożony z dwunastu scen, wyśmiewał St. André[7.7].

Przyznanie się Toft do udziału w oszustwie było szczególnie kłopotliwe dla St. André, który zaledwie cztery dni wcześniej, 3 grudnia, opublikował czterdziestostronicową broszurę A Short Narrative of an Extraordinary Delivery of Rabbets[3.1]. Publikując ją, chirurg postawił na szali własną reputację. Choć broszura przedstawiała sprawę w sposób bardziej empiryczny niż wcześniejsze, fantastyczne publikacje poświęcone rozrodczości, ostatecznie sama stała się przedmiotem kpin[4.8]. Ahlers, którego sceptycyzm okazał się uzasadniony, opublikował pracę Some observations concerning the woman of Godlyman in Surrey, w której przedstawił własną relację z wydarzeń oraz podejrzenia, że w oszustwie uczestniczyli zarówno St. André, jak i Howard[22].

9 grudnia 1726 St. André odwołał głoszone wcześniej twierdzenia. W 1729, po śmierci Samuela Molyneux, poślubił jego wdowę, Elizabeth. Małżeństwo nie przysporzyło mu uznania wśród kolegów po fachu. Kuzyn zmarłego oskarżył St. André o otrucie Molyneux. Chirurg odpowiedział pozwem o zniesławienie, lecz kariery obojga małżonków trwale ucierpiały. Elizabeth straciła stanowisko na dworze królowej Karoliny z Ansbachu, a St. André został tam publicznie upokorzony. Małżonkowie przenieśli się na wieś, gdzie utrzymywali się z pokaźnego majątku Elizabeth. St. André zmarł w 1776 w wieku 96 lat[15.4][10.8].

Manningham, chcąc się usprawiedliwić, opublikował 12 grudnia 1726 dziennik swoich obserwacji dotyczących Mary Toft oraz opis jej przyznania się do oszustwa. Sugerował, że Douglas początkowo dał się zwieść Toft. W trosce o własną reputację Douglas opublikował w odpowiedzi własną relację[23]. W 1726, pod pseudonimem „Miłośnik Prawdy i Nauki”, wydał także The Sooterkin Dissected – list do Maubraya, w którym surowo krytykował jego teorię o tworach nazywanych sooterkin, nazywając ją „zwykłym wytworem pańskiego umysłu”[24]. Afera tak zaszkodziła reputacji środowiska medycznego, że kilku niezwiązanych z nią lekarzy wydało drukiem oświadczenia, iż nigdy nie wierzyli w historię Toft[3.1].

Sprawę wykorzystywali przeciwnicy premiera Roberta Walpole’a, przedstawiając ją jako symbol epoki – w ich oczach chciwej, skorumpowanej i zakłamanej. W liście do kochanki następcy tronu jeden z autorów widział w tej historii polityczną zapowiedź rychłej śmierci króla, ojca księcia. 7 stycznia 1727 „Mist’s Weekly Journal” wyśmiewał sprawę, zamieszczając liczne aluzje do zmian politycznych. Porównywał przy tym aferę do narastającego w 1641 roku konfliktu parlamentu z Karolem I, poprzedzającego wybuch angielskiej wojny domowej w 1642 roku[4.9]. Skandal przez wiele miesięcy dostarczał autorom związanym z Grub Street(inne języki) materiału na broszury, paszkwile, druki ulotne i ballady[15.5]. W publikacjach takich jak St. André’s Miscarriage (1727) i The anatomist dissected: or the man-midwife finely brought to bed (1727) satyrycy podawali w wątpliwość bezstronność akuszerów. Krytycy lekarzy zajmujących się Toft kwestionowali ich uczciwość, a seksualnymi żartami i aluzjami podważali autorytet całej profesji[4.1]. Sprawa skłaniała też do pytań, czy Anglia zasługuje na miano narodu „oświeconego”. Voltaire wykorzystał ten przypadek w krótkim eseju Singularités de la nature, by pokazać, że protestanccy Anglicy wciąż pozostawali pod wpływem zacofanego Kościoła[25].

Dziedzictwo

Satyrycy nie oszczędzili także Toft, skupiając się głównie na aluzjach seksualnych. Jedną z dosadniejszych satyr na jej temat była broszura Much Ado about Nothing; or, A Plain Refutation of All that Has Been Written or Said Concerning the Rabbit-Woman of Godalming (1727). Stylizowano ją na zeznanie „Merry Tuft”, zapisane zgodnie z rzekomą wymową i pisownią Toft. Wyśmiewała jej niepiśmienność i sugerowała rozwiązłość[26][27]. Broszura ośmieszała też kilku zaangażowanych w sprawę lekarzy i odzwierciedlała rozpowszechniony wśród satyryków pogląd, że Toft, jako słaba kobieta, miała być spośród „sprawców” najmniej uwikłana w oszustwo – niezależnie od jej rzeczywistej winy. Obraz ten różnił się od sposobu przedstawiania Toft przed ujawnieniem oszustwa i, zdaniem historyka Dennisa Todda, mógł być elementem strategii całkowitego odebrania jej sprawczości. Przykładem tej strategii jest jedna z najbardziej znanych satyr na aferę, ballada Alexandra Pope’a i Williama Pulteneya The Discovery; or, The Squire Turn’d Ferret, wydana anonimowo w 1726 i wymierzona w Samuela Molyneux[10.9][28]. Balladę otwiera następująca strofa:

Prawda to, śmiem twierdzić:
Od czasów samej Ewy
Najsłabsza z kobiet czasem może
Najmędrszego męża zwieść.

Most true it is, I dare to say,
E’er since the Days of Eve,
The weakest Woman sometimes may
The wisest Man deceive.[29]

Nowsza historiografia przesunęła jednak akcent z samej mistyfikacji na społeczne tło wydarzeń. Karen Harvey analizowała sprawę na tle życia ubogiej społeczności Godalming, sieci krewnych i sąsiadek oraz napięć społecznych w południowo-wschodniej Anglii lat 20. XVIII wieku[21.2][30]. W osobnym studium skupiła się na zachowanych zeznaniach Toft, jej głosie oraz doświadczeniach bólu i zależności od innych kobiet[6.6].

W 2019 Dexter Palmer opublikował powieść Mary Toft; or the Rabbit Queen, w której Toft jest ofiarą przemocy ze strony męża[31]. W wydanej w 2024 powieści Mary and the Rabbit Dream Noémi Kiss-Deáki również przedstawiła fabularyzowaną wersję życia Toft, kreśląc pełen współczucia portret zdesperowanej kobiety w trudnym położeniu[32]. Autorka recenzji w „The Spectator” uznała te książki za dowód, że „groteskowa historia Toft wciąż nas fascynuje”[33].

Uwagi

  1. ↑ Według kalkulatora inflacji Banku Anglii siła nabywcza 800 funtów z 1727 odpowiadała w maju 2026 około 145 tys. funtów, a 400 funtów – około 72,5 tys. funtów. Kalkulator zastrzega, że porównania obejmujące tak długi okres są jedynie przybliżone. Źródło i metoda: Inflation calculator [online], Bank of England, 17 czerwca 2026 [dostęp 2026-07-16] [zarchiwizowane z adresu 2026-07-13] (ang.).

Przypisy

  1. ↑ Edward White, An Extraordinary Delivery of Rabbits [online], The Paris Review, 5 lipca 2016 [dostęp 2026-07-07] [zarchiwizowane z adresu 2025-12-16] (ang.).
  2. ↑ The woman who gave birth to rabbits (and other hoaxes) [online], BBC [dostęp 2026-07-07] [zarchiwizowane z adresu 2025-07-31] (ang.).
  3. ↑ Dennis Todd, Three Characters in Hogarth’s Cunicularii and Some Implications, „Eighteenth-Century Studies”, 16 (1), 1982, DOI: 10.2307/2737999, JSTOR: 2737999 (ang.).
    1. ↑ a b c s. 30
    2. ↑ s. 27
    3. ↑ a b s. 28
    4. ↑ a b s. 29
    5. ↑ a b s. 32
  4. ↑ Lisa Forman Cody, Birthing the nation: sex, science, and the conception of eighteenth-century Britons, wyd. ilustrowane, Oxford University Press, 2005, ISBN 0-19-926864-9 (ang.).
    1. ↑ a b s. 132–134
    2. ↑ a b s. 130
    3. ↑ s. 124
    4. ↑ s. 125
    5. ↑ a b s. 126
    6. ↑ s. 135
    7. ↑ s. 127–128
    8. ↑ s. 126–127
    9. ↑ s. 131
  5. ↑ a b Ronald Paulson, Hogarth: Art and Politics 1750–1764, wyd. ilustrowane, James Clarke & Co., 1993, s. 168, ISBN 0-7188-2875-5 (ang.).
  6. ↑ Karen Harvey, What Mary Toft Felt: Women’s Voices, Pain, Power and the Body, „History Workshop Journal”, 80 (1), 2015, DOI: 10.1093/hwj/dbv029, PMID: 27019607, PMCID: PMC4804233 (ang.).
    1. ↑ s. 33
    2. ↑ a b s. 36
    3. ↑ s. 34, 40
    4. ↑ s. 34, 45
    5. ↑ s. 37
    6. ↑ s. 35–47
  7. ↑ Fiona Haslam, From Hogarth to Rowlandson: medicine in art in eighteenth-century Britain, Liverpool University Press, 1996, ISBN 0-85323-630-5 (ang.).
    1. ↑ s. 30–31
    2. ↑ s. 30
    3. ↑ a b s. 31
    4. ↑ s. 34
    5. ↑ a b s. 43
    6. ↑ s. 28–29
    7. ↑ s. 45
  8. ↑ a b Philip K. Wilson, B. Harrison, Toft, Mary (bap. 1703, d. 1763), Oxford Dictionary of National Biography, 2004, DOI: 10.1093/ref:odnb/27494 (ang.).
  9. ↑ a b c d Jennifer S. Uglow, Hogarth: A Life and a World, Faber & Faber, 1997, s. 118–119, 121, ISBN 978-0-571-19376-9 (ang.).
  10. ↑ Dennis Todd, Imagining monsters: miscreations of the self in eighteenth-century England, wyd. ilustrowane, University of Chicago Press, 1995, ISBN 0-226-80555-7 (ang.).
    1. ↑ s. 6
    2. ↑ s. 9
    3. ↑ a b s. 18–19
    4. ↑ s. 19
    5. ↑ a b s. 26
    6. ↑ s. 27–28
    7. ↑ s. 7
    8. ↑ s. 11
    9. ↑ s. 69–72
  11. ↑ S.A. Seligman, Mary Toft—The Rabbit Breeder, „Medical History”, 5 (4), 1961, DOI: 10.1017/s0025727300026648, PMID: 13910428, PMCID: PMC1034653 (ang.).
    1. ↑ s. 350
    2. ↑ s. 352, 357–358
    3. ↑ s. 353
    4. ↑ s. 353–354
    5. ↑ a b s. 355
    6. ↑ a b s. 356
  12. ↑ Nathaniel St. André, John Howard, A short narrative of an extraordinary delivery of rabbets, perform’d by Mr John Howard, Surgeon at Guilford, Londyn: John Clarke, 1727 [dostęp 2026-07-15] (ang.).
    1. ↑ a b s. 5–6
    2. ↑ a b s. 7–12
    3. ↑ s. 12–15
    4. ↑ s. 28–30
    5. ↑ s. 31–40
    6. ↑ s. 20–21
    7. ↑ s. 20, 32
  13. ↑ Luke McKernan, 400 years of British newspapers [online], British Library, 20 września 2021 [dostęp 2026-07-14] [zarchiwizowane z adresu 2026-05-14], Cytat: The Corante, published in 1621 in London, was the first British newspaper. (ang.).
  14. ↑ Tim Clayton, Satire and Scandal: Media in 18th-Century England [online], English Heritage [dostęp 2026-07-14] [zarchiwizowane z adresu 2026-02-16], Cytat: This culminated with the first daily paper in 1702, The Daily Courant, which was a single sheet, printed only on one side and news focussed. (ang.).
  15. ↑ Jan Bondeson, A Cabinet of Medical Curiosities, I. B. Tauris, 1997, ISBN 1-86064-228-4 (ang.).
    1. ↑ s. 129–131
    2. ↑ s. 132
    3. ↑ a b s. 141
    4. ↑ s. 142–143
    5. ↑ s. 134
  16. ↑ James Caulfield, Portraits, memoirs, and characters, of remarkable persons, from the revolution in 1688 to the end of the reign of George II, wyd. ilustrowane, t. 2, Londyn: H. R. Young i T. H. Whiteley, 1819, s. 199–200 (ang.).
  17. ↑ Mary Toft, The Three Confessions of Mary Toft, Dennis Todd (red.), Mary Toft’s Three Confessions, grudzień 1726 [dostęp 2026-07-15] (ang.).
    1. ↑ a b MS Hunter D324, D327 i D328
  18. ↑ Report on Margaret Toft, „Mist’s Weekly Journal”, 24 grudnia 1726 (ang.).
  19. ↑ Local criminal justice [online], UK Parliament [dostęp 2026-07-16] [zarchiwizowane z adresu 2025-07-14] (ang.).
  20. ↑ a b Report on Margaret Toft, „British Journal”, 14 stycznia 1727 (ang.).
  21. ↑ Karen Harvey, Rabbits, Whigs and Hunters: Women and Protest in Mary Toft’s Monstrous Births of 1726, „Past & Present”, 238 (1), 2018, DOI: 10.1093/pastj/gtx063 [dostęp 2026-07-15] [zarchiwizowane z adresu 2024-12-06] (ang.).
    1. ↑ wersja autorska, s. 32–33
    2. ↑ wersja autorska, s. 3–5, 15–24, 30–31
  22. ↑ Cyriacus Ahlers, Some observations concerning the woman of Godlyman in Surrey, J. Jackson and J. Roberts, 1726, s. 1–23 (ang.).
  23. ↑ H. Brock, James Douglas of the Pouch, „Medical History”, 18 (2), 1974, s. 168, DOI: 10.1017/s0025727300019402, PMID: 4606702, PMCID: PMC1081542 (ang.).
  24. ↑ Lover of Truth and Learning, The Sooterkin Dissected, James Douglas (red.), 1726, s. 13 (ang.).
  25. ↑ Voltaire, Singularités de la nature, Paryż 1785, s. 428 (fr.).
  26. ↑ Jack Lynch, Deception and detection in eighteenth-century Britain, Ashgate Publishing, 2008, s. 33–34, ISBN 978-0-7546-6528-1 (ang.).
  27. ↑ Merry Tuft, Much ado about nothing: or, a plain refutation of all that has been written or said concerning the rabbit-woman of Godalming, Printed for A. Moore, 1727, s. 12–17 (ang.).
  28. ↑ Michael Cox, The Concise Oxford Chronology of English Literature, Michael Cox (red.), Oxford University Press, 2004, s. 195, ISBN 0-19-860634-6 (ang.).
  29. ↑ Alexander Pope, John Butt, The Poems of Alexander Pope, wyd. reprint, Routledge, 1966, s. 478, ISBN 0-415-04000-0 (ang.).
  30. ↑ Karen Harvey, The Imposteress Rabbit Breeder: Mary Toft and Eighteenth-Century England, Oxford: Oxford University Press, 2020, ISBN 978-0-19-873488-8 (ang.).
  31. ↑ Katherine Grant, Birthing Bunnies: An 18th-Century Woman’s Bizarre Medical Hoax [online], The New York Times, 19 listopada 2019 [dostęp 2026-07-07] [zarchiwizowane z adresu 2025-07-22] (ang.).
  32. ↑ Melissa Harrison, Mary and the Rabbit Dream by Noémi Kiss-Deáki review – an 18th-century hoax [online], The Guardian, 11 lipca 2024 [dostęp 2026-07-07] [zarchiwizowane z adresu 2026-07-07] (ang.).
  33. ↑ Francesca Peacock, Making the fur fly: Mary and the Rabbit Dream, by Noémi Kiss-Deáki [online], The Spectator, 2024 [dostęp 2026-07-07] [zarchiwizowane z adresu 2025-09-05] (ang.).

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya