Massonia

Massonia
Ilustracja
Massonia pustulata
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

liliopodobne (≡ jednoliścienne)

Rząd

szparagowce

Rodzina

szparagowate

Rodzaj

massonia

Nazwa systematyczna
Massonia Thunb. ex Houtt.
Nat. Hist. 2(12): 424 (1780)[3]
Typ nomenklatoryczny

Massonia depressa Thunb. ex Houtt[4].

Synonimy
  • Desertia Mart.-Azorín, M.Pinter & Wetschnig
  • Podocallis Salisb.
  • Whiteheadia Harv.[3]
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Massonia (Massonia Thunb. ex Houtt.) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych. Obejmuje 31 gatunków występujących w Południowej Afryce, Lesotho i Namibii[3].

Morfologia

Massonia depressa
Pokrój
Wieloletnie, rośliny zielne[5].
Pęd
Podziemna, kulistawa cebula pokryta brązową i papierzastą lub cienką skórzastą okrywą, często lekko pręgowaną w górnej części[5].
Liście
Rośliny tworzą razem z kwiatami dwa naprzeciwległe liście, rozesłane lub rozłożyste, podługowate do półkolistych, obejmujące pęd kwiatostanowy u nasady, nagie albo krostkowato-owłosione lub szczeciniaste, nieco gruboszowate lub skórzaste, jednolicie zielone albo fioletowo nakrapiane lub pręgowane[5].
Kwiaty
Zebrane w grono, bądź cylindryczne, kłosokształtne i wyrastające znacznie ponad ulistnienie, bądź skupione, baldachogroniaste lub główkowate i pozostające na poziomie gruntu. W kwiatostanach kłosokształtnych obecne są lancetowate do poprzecznie jajowatych, błoniaste lub niemal gruboszowate, gładkie lub brodawkowate i orzęsione na brzegach przysadki, które często skupione są wierzchołkowo na kwiatostanie tworząc pióropusz. W kwiatostanach główkowatych dolne przysadki tworzą nibyokrywę. Szypułki kwiatowe niemal wzniesione, wydłużają się w czasie owocowania, u niektórych gatunków bardzo krótkie. Kwiaty w kwiatostanie rozpostarte lub niemal wzniesione. Okwiat zielonkawy, biały, kremowy, żółtawy lub różowy, dzwonkowaty do rurkowatego. Listki okwiatu równowąskie do jajowatych, ostre, zrośnięte w rurkę, rozpostarte lub odgięte łukowato do zewnątrz, u nasady niekiedy ostro wgięte łukowato do wewnątrz, tworząc poprzeczną esowatą fałdę. Pręciki niemal wzniesione do wzniesionych. Nitki osadzone u gardzieli rurki okwiatu, zespolone u nasady w płytką miseczkę, szydłowate do nitkowatych. Pylniki obrotne. Zalążnia jajowata lub odwrotnie trójgraniasta, wierzchołkowo zwężona w szyjkę słupka albo stożkowata i łagodnie przechodząca w szyjkę słupka. Zalążki liczne w każdej komorze. Szyjka słupka okrągła na przekroju, twarda, wzniesiona lub nieco pochylona, zakończona pędzelkowatym znamieniem[5].
Owoce
Papierzasta, nabrzmiała, odwrotnie trójgraniasta i trójklapowana lub trójskrzydlona torebka, zawierająca liczne, kulistawe, matowo czarne, gładkie lub pomarszczone nasiona[5].

Biologia

Afrosawannik namibijski żerujący na nektarze Massonia bifolia
Rozwój
Geofity cebulowe, przechodzące okres spoczynku[5]. Rośliny z gatunku Massonia depressa o kwiatach wyrastających na poziomie gruntu tworzą bardzo lepki, galaretowaty nektar (400 razy bardziej lepki niż równoważny roztwór cukru), który przyciąga gryzonie (w tym sawanniki, kolcomysze i myszoskocznika malutkiego), będące zapylaczami tych roślin[6]. Podobny rodzaj zapylania zaobserwowano u M. echinata, której kwiaty zapyla ryjoskoczek przylądkowy[7].
Siedlisko
Rozpowszechniona na półsuchych lub subalpejskich obszarach południowej Afryki, głównie w zakresie zimowych opadów deszczu[5].
Cechy fitochemiczne
W cebulach roślin z gatunków M. bifolia i M. pustulata obecne są izoflawonoidy (pochodne kromanonu i kromonu) oraz spirocykliczne triterpeny (eukosterol), wykazujące aktywność antyangiogenną wobec ludzkich komórek śródbłonka mikronaczyniowego siatkówki[8].
Genetyka
Liczba chromosomów 2n = 18, 22, 26?, 40[5].

Systematyka

Massonia bifolia
Massonia pygmaea
Massonia longipes
Massonia echinata
Pozycja systematyczna
Rodzaj z podplemienia Massoniinae, plemienia Hyacintheae, podrodziny Scilloideae z rodziny szparagowatych Asparagaceae[9]. W systemie Kubitzkiego zaliczony do podrodziny Hyacinthoideae w rodzinie Hyacinthaceae[10].
Podział rodzaju[5] i wykaz gatunków[3]

Nazewnictwo

Etymologia nazwy naukowej
Nazwa naukowa rodzaju została nadana przez Thunberga na cześć Francisa Massona, szkockiego botanika żyjącego w latach 1741-1805, pierwszego kolekcjonera roślin dla Królewskich Ogrodów Botanicznych w Kew, z którym Thunerg podróżował po południkowej Afryce i który towarzyszył mu przy odkryciu tych roślin[11].
Nazwy zwyczajowe w języku polskim
Polska nazwa rodzaju Massonia: massonia, obok nazwy gadownik, wskazana została w Słowniku nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich... Erazma Majewskiego wydanym w roku 1894[12] i w Słowniku polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin z roku 1900 Józefa Rostafińskiego[13]. W Słowniku języka polskiego Zdanowicza i Orgelbranda z 1861 r. wskazana została wyłącznie nazwa gadownik[14].
Synonimy taksonomiczne[3]
  • Podocallis Salisb., Gen. Pl.: 17 (1866)
  • Whiteheadia Harv., Gen. S. Afr. Pl., ed. 2: 396 (1868)
  • Desertia Mart.-Azorín, M.Pinter & Wetschnig, Phytotaxa 221: 206 (2015)

Przypisy

  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-05] (ang.).
  2. ↑ Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-05] (ang.).
  3. ↑ a b c d e Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2021-03-07]. (ang.).
  4. ↑ Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2021-03-07]. (ang.).
  5. ↑ a b c d e f g h i J.C. Manning. The genus Massonia Thunb. ex Houtt (Hyacinthaceae: Scilloideeae) in the Core Cape Floristic Region. „South African Journal of Botany”. 121, s. 329-354, 2019. 
  6. ↑ Steven D. Johnson, Anton Pauw, Jeremy Midgley. Rodent pollination in the African lily Massonia depressa (Hyacinthaceae). „American Journal of Botany”. 88 (10), s. 1768–1773, 2001-10. DOI: 10.2307/3558351. 
  7. ↑ Leopold Flasch, Natalie von Elm, Petra Wester. Nectar-drinking Elephantulus edwardii as a potential pollinator of Massonia echinata, endemic to the Bokkeveld plateau in South Africa. „African Journal of Ecology”. 55 (3), s. 376–379, 2017-09. DOI: 10.1111/aje.12352. 
  8. ↑ Sianne Schwikkard, Hannah Whitmore, Timothy Corson, Kamakshi Sishtla i inni. Antiangiogenic Activity and Cytotoxicity of Triterpenoids and Homoisoflavonoids from Massonia pustulata and Massonia bifolia. „Planta Medica”. 84 (09/10), s. 638–644, 2018-07. DOI: 10.1055/a-0577-5322. 
  9. ↑ USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. 2020. Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy). National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. [dostęp 2021-03-07]. (ang.).
  10. ↑ P. Speta: Hyacinthaceae. W: Klaus Kubitzki: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons: Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 283. DOI: 10.1007/978-3-662-03533-7. ISBN 978-3-662-03533-7. (ang.).
  11. ↑ Anna C. Saltmarsh. Francis Masson: collecting plants for king and country. „Curtis's Botanical Magazine”. 20 (4), s. 225-244, 2003-11. Wiley. 
  12. ↑ Erazm Majewski: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich.... T. 2: T. 1.: Słownik łacińsko – polski. Warszawa: Druk Noskowskiego, 1894, s. 353. (pol.).
  13. ↑ Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin, poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach. Kraków: Akademia Umiejętności, 1900, s. 353. (pol.).
  14. ↑ Aleksander Zdanowicz: Słownik języka polskiego: A-O. T. 1. Wilno: Maurycy Orgelbrand, 1861.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya