Małe Pieniny
 Małe Pieniny od południowej strony | |
| Megaregion | |
|---|---|
| Prowincja | |
| Podprowincja | |
| Makroregion | |
| Mezoregion | |
| Zajmowane jednostki administracyjne |
|
Małe Pieniny – wschodnia część pasma Pienin, ciągnąca się od Przełomu Dunajca do miejscowości Jarzębina na Słowacji. Nazwa pojawiła się dopiero w połowie XIX wieku, w dokumentach z XVIII w. występowała nazwa Szlachtowskie Góry[1].
Topografia
Małe Pieniny mają długość 14 km, szerokość 4 km, grzbietem biegnie granica między Polską a Słowacją. Przez wielu topografów do Małych Pienin włączana jest też położona całkowicie na Słowacji Grupa Golicy, niektórzy jednak uważają, że pod względem budowy, flory i krajobrazu należy ona do Pienin Właściwych, inni jeszcze wydzielają ją w odrębną grupę[1]. Granicę między Beskidem Sądeckim a Małymi Pieninami tworzy dolina Grajcarka i jego dopływu Białej Wody do Kociubylskiej Skały, dalej Przełęcz Rozdziela, a po słowackiej stronie potoki Rozdziel i Wielki Lipnik[2]. Wapienne skały znajdujące się po północnej stronie doliny Białej Wody, mimo że topograficznie przynależą do Beskidu Sądeckiego, strukturalnie i geologicznie są częścią Małych Pienin[1]. Od Grupy Golicy Małe Pieniny oddzielają dolina Leśnego Potoku i Przełęcz pod Tokarnią, od Magury Spiskiej dolina potoku Lipnik, Stráňanské sedlo i dolina potoku Kamienka[2].
Fizjografia
Pasmo to charakteryzują duże wysokości względne, średnio wynoszą one 300 m, ale dochodzą do 500 m. Najwyższym szczytem, będącym jednocześnie najwyższym w całych Pieninach, są Wysokie Skałki, zwane też Wysoką (1052 m). Występuje tu wiele wapiennych wzniesień o ostro zarysowanych kształtach i gołych ścianach: (Bystrzyk, Łaźne Skały, Rabsztyn i in.), we wschodniej części ten skalisty charakter stopniowo się zatraca i szczyty zaczynają swoim wyglądem przypominać typowe wzniesienia Beskidów. Stoki południowe są bardziej strome od północnych, te zaś porozcinane są dolinami, które są szerokie w swoim obszarze źródliskowym, wąskie natomiast u wylotu. Cieki wodne tworzą gęstą sieć (3,15 km/km²)[1]. Głównymi rzekami i potokami odwadniającymi to pasmo po zachodniej stronie są: Grajcarek, Leśny Potok i Lipnik, wszystkie uchodzą do Dunajca. Wschodnią, słowacką część odwadniają potoki Kamienka i Wielki Lipnik znajdujące się w zlewni Popradu[3].
Przyroda
Szata roślinna jest wyraźnie uboższa niż w innych częściach Pienin, została bowiem silnie przekształcona w wyniku działalności człowieka. Występują tutaj liczne łąki i pastwiska, we wschodniej części rosną lasy, głównie świerkowe, powstałe również w wyniku działalności człowieka. Największą domieszkę tworzy w nich buk. Jedyny naturalny fragment lasu świerkowego występuje na północnych stokach Wysokiej. Najciekawsza flora zachowała się w trudno dostępnych stokach Bystrzyka i skałach Przełomu Leśnickiego Potoku oraz Wąwozu Homole. Nigdzie jednak w Małych Pieninach nie występuje chryzantema Zawadzkiego (w Polsce znana tylko z Pienin), natomiast na niedostępnej północnej ścianie Smolegowej Skały odkryto reliktowe stanowisko 4 gatunków roślin, z których trzy poza Tatrami i Smolegową Skałą nigdzie w Polsce nie występują. Słowacka strona Małych Pienin należy do słowackiego Pienińskiego Parku Narodowego, natomiast w Polsce utworzono kilka rezerwatów przyrody:
- rezerwat przyrody Biała Woda
- rezerwat przyrody Wąwóz Homole
- rezerwat przyrody Wysokie Skałki
- rezerwat przyrody Zaskalskie-Bodnarówka[1]
Historia
Ślady osadnictwa z epoki brązu odkryto na Jarmucie i w Wąwozie Homole. Istnieją przesłanki wskazujące, że Leśnica istniała już w 1297, Czerwony Klasztor założony został w 1319, istnienie Szczawnicy potwierdzają dokumenty z 1413, jeszcze później powstały Szlachtowa i Jaworki. Te dwie ostatnie miejscowości wraz z Białą Wodą i Czarną Wodą tworzyły enklawę łemkowskiej ludności nazywanej Rusią Szlachtowską, wchodzącą w skład klucza Nawojowej. Jej mieszkańcy zajmowali się głównie rolnictwem i pasterstwem, po zakończeniu prac polowych zaś wędrownym drutowaniem garnków. Po wojnie ludność tych miejscowości w ramach Akcji Wisła została wysiedlona, a osiedlili się tutaj polscy osadnicy, głównie z Podhala. Łemkowie po słowackiej stronie pozostali na swojej ojcowiźnie[1].
Turystyka
Małe Pieniny są atrakcyjnym terenem dla uprawiania turystyki pieszej, rowerowej i narciarskiej (miejscowości Szczawnica i Jaworki). Praktycznie całą granią Małych Pienin prowadzi niebieski szlak turystyczny, przedłużenie szlaku wiodącego Pieninami Właściwymi. Trasa jest bardzo atrakcyjna krajobrazowo, w większości poprowadzona terenami odkrytymi z rozległymi widokami na Tatry, Gorce, Beskid Sądecki, Beskid Wyspowy oraz góry na Słowacji: Góry Lewockie (Levočské Vrchy), Magurę Spiską (Spišská Magura), Góry Czerchowskie (Čergov) i zaliczane według Jerzego Kondrackiego do Beskidu Sądeckiego Góry Lubowelskie (Ľubovnianska vrchovina)[1].
Na grzbiet Małych Pienin dotrzeć można kilkoma szlakami pieszymi:
- z północy
- znakowane
– ze Szczawnicy na Szafranówkę (742 m n.p.m.)- – ze Szlachtowej pod Wysoki Wierch (898 m n.p.m.)
– z Jaworek pod Wysoką (przez rezerwat Wąwóz Homole)- – z Jaworek na przełęcz Rozdziela (przez rezerwat Biała Woda)
- nieznakowane
- ze Szczawnicy przez Jarmutę (795 m n.p.m.)
- z Jaworek na Durbaszkę (934 m n.p.m.)
- z Jaworek doliną Skalskiego Potoku na Smerekową (1013 m n.p.m.) (przez rezerwat Zaskalskie-Bodnarówka – po uzgodnieniu z leśnictwem!)
- znakowane
- z południa
- – z Leśnicy na Szafranówkę
- – z Przełęczy pod Tokarnią (Lesnicke sedlo) pod Wysoki Wierch
- – ze Stranian (Stráňany) pod Wysoką
- – z Litmanowej (Litmanova) na Przełęcz Rozdziela[2].
Po grani wiedzie też szlak rowerowy: Szczawnica – dol. Klimontowskiego Potoku – grań Małych Pienin – Schronisko pod Durbaszką – Jaworki. Na Palenicę (719 m) ze Szczawnicy wjechać można koleją krzesełkową, natomiast z doliny Zaskalskiego w Jaworkach kursuje kolej krzesełkowa na Bukowinki, oddana do użytku w 2009[1]
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i Józef Nyka, Pieniny, wyd. IX, Latchorzew: Wyd. Trawers, 2006, ISBN 83-915859-4-8.
- ↑ a b c Pieniny polskie i słowackie. Mapa turystyczna 1:25 000, Piwniczna: Agencja Wydawnicza „WiT” s.c., 2008.
- ↑ Stefan Michalik, Pieniny – park dwu narodów: przewodnik przyrodniczy, Krościenko n/D: Pieniński Park Narodowy, 2005, ISBN 83-913898-1-2.
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.