Mes Aynak

Mes Aynak

Ruiny klasztoru buddyjskiego na terenie Mes Aynak (2011)
Państwo	Afganistan
Miejscowość	prowincja Logar
Dane historyczne
Okres	I w. p.n.e.–X w.
Funkcja	miejscowość
Badania
Data odkrycia	XX w.
Położenie na mapie Afganistanu Mes Aynak
34°24′N 69°22′E/34,400000 69,366667

Mes Aynak – stanowisko archeologiczne położone w afgańskiej prowincji Logar, będące pozostałością po starożytnym ośrodku związanym z religią buddyjską.

Mes Aynak zostało odkryte w drugiej połowie XX wieku podczas badań związanych z występowaniem w tym rejonie złóż miedzi. Początkowo wykonywano badania sondażowe i dokumentację kartograficzną. Możliwości dalszych badań ograniczały jednak wydarzenia polityczne oraz konflikty zbrojne w Afganistanie. W czasie radzieckiej interwencji wykonano tam podziemne tunele badawcze związane z oceną możliwości wydobycia miedzi; w okresie rządów talibów jeden z opuszczonych tuneli był wykorzystywany przez Al-Ka’idę jako schron^[1].

Stanowisko obejmuje pozostałości ośrodka znajdującego się na terenie historycznej Gandhary^[1]. Osadnictwo w Mes Aynak trwało od I wieku p.n.e. do X wieku; szczególny rozwój miejscowości przypadał na okres od V do VII wieku^[2]. W tym okresie funkcjonowało co najmniej siedem klasztorów buddyjskich oraz fortyfikacje. Podczas prac archeologicznych odnaleziono również zabytki ruchome, m.in. biżuterię, monety oraz przedstawienia Buddy^[1].

W 2007 roku afgańskie władze przyznały przedsiębiorstwu China Metallurgical Group Corporation koncesję na eksploatację złóż miedzi na terenie Mes Aynak. W ramach przedsięwzięcia przewidywano rozwój infrastruktury transportowej, obejmującej drogi i linie kolejowe. Rozpoczęcie inwestycji było odkładane z uwagi na sytuację bezpieczeństwa, problemy logistyczne oraz kwestie związane z warunkami zawartego kontraktu^[2]. Plany uruchomienia wydobycia spotkały się ze sprzeciwem środowisk archeologicznych, które wskazywały na konieczność ochrony znajdujących się na tym obszarze pozostałości historycznego ośrodka. 24 lipca 2024 roku rozpoczęto prace związane z budową drogi^[3].

Losy stanowiska i działania podejmowane w celu jego ochrony przedstawiono w filmie dokumentalnym pt. Saving Mes Aynak, którego premiera odbyła się w 2014 roku^[4].