Metrodora

Metrodora, także Kleopatra Metrodora^[1] – starogrecka lekarka, ginekolożka, położna, chirurżka^[2] i badaczka chorób kobiecych^[3].

Jako pierwsza wykorzystała wziernik do badań ginekologicznych^[4], stosowała sączki dopochwowe i doodbytnicze^[5], tampon jako metodę antykoncepcji i leczenia infekcji pochwy^[4], wykonywała embriotomie^[5]. Stworzyła również klasyfikację upławów^[6][7], przedstawiła propozycję etiologii pasożytniczych zakażeń odbytu^[7], opisała także szereg metod ustalania płci płodu^[8], sposoby leczenia menorrhagii^[5] i metrorrhagii^[1] oraz hemoroidów^[9], metody badania dziewictwa, a także diagnozowania i leczenia kobiecej bezpłodności^[1]. Opisywała również kosmetyki^[9], metody wspomagające płodność i antykoncepcyjne^[10], środki wspomagające lub ograniczające laktację^[9]. Opracowała również wytyczne w celu ustalenia, czy kobieta została wykorzystana lub napadnięta seksualnie^[4].

Była jedną z nielicznych lekarek, które w swojej praktyce wychodziły poza zakres ginekologii i położnictwa^[7]. Jako jedna z pierwszych zdecydowania opowiadała się za chirurgicznym usuwaniem zmian nowotworowych piersi i macicy^[11], opisywała pionierskie^[12] zabiegi rekonstrukcji twarzy, piersi czy błony dziewiczej^[4], opisywała zabiegi usuwania włosów i leczenia hemoroidów^[13] i zajmowała się antidotami oraz afrodyzjakami^[9].

Autorka licznych traktatów poświęconych ginekologii^[2], w tym Na temat chorób i leczenia kobiet^[11] oraz O macicy, brzuchu i nerkach^[2] i autorka najstarszej znanej medycznej książki napisanej przez kobietę^[7]. Jej Na temat chorób i leczenia kobiet^[14] zachowało się w dwóch tomach, liczących 63 rozdziały^[7], w pracy tej widać wpływ myśli Hipokratesa^[15], choć Metrodora miała własne obserwacje na temat objawów czy etiologii chorób^[6]. Metrodora często powoływała się bezpośrednio na prace Hipokratesa^[5], a nie inne, późniejsze opracowania^[6]. Ponadto opracowała pierwszą znaną alfabetyczną encyklopedię medyczną^[7].

Informacje na temat jej życia są skąpe i fragmentaryczne, nie ma też pewności co do czasu, w którym żyła. Okres jej życia datuje się zależnie od źródeł między I i VII w. n.e.^[2], a najczęściej między 200 i 400 r. n.e.^[11] i wskazuje się ją jako współczesną Soranusowi z Efezu^[1]. Utrudnieniem jest fakt, iż o nie wspominają o niej bizantyńscy lekarze-pisarze, począwszy od Orybazjusza, Aecjusza z Amidy i Pawła z Eginy po Aleksandra z Tralles^[2], niemniej jej prace cytowane były przez starożytnych lekarzy – choć skąpo^[6], a pierwsze łacińskie tłumaczenia jej prac pojawiły się między III^[5] i VI w. n.e.^[6] Pisma Metrodory były używane także w średniowieczu. W swoich pracach Metrodora przywoła m.in. Berenikę zwaną Kleopatrą, i na skutek pomyłki jej prace zaczęto w średniowieczu kopiować pod imieniem Kleopatry^[16], a później zaczęto też utożsamiać ową Kleopatrę z Kleopatrą VII^[17]. W 1566 r. opracowany na nowo zbiór jej tekstów opublikował Caspar Wolf, również pod imieniem Kleopatra, a w 1597 r. ponownie pod tym samym imieniem wydał je Israel Spach^[16]. Współcześnie jej prace znane są z XII-wiecznego kodeksu przechowywanego w Bibliotece Laurenziana. Na podstawie analizy tego kodeksu wskazuje się również, że imię Metrodora mogło być jedynie pseudonimem kompilatora wcześniejszych tekstów^[18].