Michał Borczuch

Michał Borczuch

for. Wojciech Gałuszka
Data i miejsce urodzenia	1979 Kraków
Dziedzina sztuki	reżyseria teatralna, scenografia
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Zobacz kolekcję cytatów z Michała Borczucha w Wikicytatach

Michał Borczuch (ur. 2 czerwca 1979 w Krakowie) – polski reżyser teatralny i autor adaptacji. Inspirują go baśnie Andersena, psychoanaliza Freuda i powieści Goethego.

Zanim zdecydował się na studia teatralne, wybrał Wydział Grafiki w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Został absolwentem krakowskiej Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie. Własne spektakle zaczął realizować bardzo wcześnie: KOMPOnenty Małgorzaty Owsiany miały premierę w 2005 roku. Debiut młodego reżysera został szybko włączony do repertuaru Starego Teatru^[1]. Na studiach reżyserskich asystował Kazimierzowi Kutzowi przy „Pieszo” Sławomira Mrożka (2003) i Pawłowi Miśkiewiczowi przy „Niewinie” Dei Loher^[2] (2004). Był również współpracownikiem Krystiana Lupy przy Czarodziejskim flecie Mozarta, którego premiera odbyła się w Theater an der Wien w 2006 roku. W ramach stypendium programu The Rolex Mentor and Protégé Arts Initiative Borczuch przez rok wymieniał doświadczenia z Patricem Chéreau^[3]. Za jednoczesne wprowadzanie w zachwyt i wyprowadzanie widzów z równowagi^[4] nominowany (2009, 2012, 2013) i nagrodzony (2017) Paszportem „Polityki”, nagrodą najważniejszego tygodnika opiniotwórczego w Polsce.

Reżyser zapraszał do swoich spektakli m.in. dzieci upośledzone społecznie i osoby autystyczne. Tak powstały ważne dzieła w dorobku reżysera: Lepiej tam nie idź^[5] i Paradiso^[6]. Lepiej tam nie idź (2013) powstało m.in. przy udziale dzieci z Domu Dziecka w Szamocinie, które współtworzyły scenografię, światła i materiały audiowizualne do spektaklu. W procesie improwizacji powstało baśniowe przedstawienie podnoszące temat biedy i niesprawiedliwości świata. Dziecięca perspektywa, cenna w optyce Michała Borczucha, posłużyła do opisu kapitalizmu polskich peryferiów^[7]. W Paradiso (2014) teatralny dialog między profesjonalnymi aktorami i amatorami z różnym spektrum autyzmu przerodził się w humanistyczną przypowieść zaskakującą nowatorstwem. Monika Świerkosz napisała w Didaskaliach: Czyniąc osoby autystyczne przewodnikami na drodze poznania zaklętej w arcydziele Dantego „doskonałości”, Michał Borczuch proponuje kulturowy i percepcyjny eksperyment. (...) Zaproponowana w spektaklu zmiana optyki polega na podważeniu sztywnej opozycji między tym, co „zaburzone” i tym, co „zdrowe”, zaś w sensie poznawczym – na odwróceniu „normalnego” porządku pojmowania świata, zmierzającego zawsze od konkretu do abstrakcji. W autystycznym Raju Borczucha poruszamy się w przeciwnym kierunku^[8].

W 2007 roku Borczuch po raz pierwszy w Polsce sięgnął po nieocenzurowaną wersję dramatu Franka Wedekinda Lulu. Tragedia monstrum. Spektakl był próbą analizy seksualności w wymiarze jednostkowym i społecznym, przypominał szkic^[9]. Wkrótce reżyser zaczął pracować w Warszawie. Jego pierwszą realizacją w stolicy był Portret Doriana Graya Oscara Wilde’a (2009). Spektakl o wiecznie młodym i doskonałym Dorianie (Piotr Polak) uderzał w ideały ponowoczesności^[10]. Inspirujący się estetyką kampu reżyser sportretował współczesne pokolenie wielkomiejskich 30-latków. Wilde’owska satyra posłużyła Borczuchowi do ujawnienia lęków, jakie kryją się pod utopijnymi marzeniami artystów życia^[11]. Zrealizowany w TR Warszawa spektakl miał być dowodem na powrót do formy jednej z najważniejszych warszawskich scen^[12]. W 2010 roku reżyser powrócił do TR Warszawa ze sztuką Witkacego Metafizyka Dwugłowego Cielęcia. Sztuka Witkacego powstała w kilka lat po jego wyprawie w egzotyczne kraje ze słynnym etnografem Bronisławem Malinowskim. Jednak egzotyka u Witkacego stała się dla Michała Borczucha pretekstem do zweryfikowania pragnień i potrzeb międzyludzkich konfiguracji^[13].

Rok 2012 przyniósł debiut Michała Borczucha na deskach teatru Schauspielhaus w Düsseldorfie. Reżyser pokazał niemieckiej publiczności spektakl inspirowany głośną książką Swietłany Aleksijewicz Wojna nie ma w sobie nic z kobiety^[14]. Do tego projektu reżyser po raz pierwszy zaprosił dramaturga Tomasza Śpiewaka^[15]. Ich współpraca trwa do dzisiaj. Jej owocami są m.in. Zachodnie wybrzeże. Powrót na pustynię Bernard-Marie Koltesa (2013) we wrocławskim Teatrze Polskim. W scenariuszu Zachodniego wybrzeża... widziano zamknięty system luster, w których odbijają się i mnożą poszczególne wątki. Bez jednej tezy i bez wyraźnego przesłania, skupiony i wymagający skupienia (Michał Kościelniak)^[16].

Pod koniec programu mentorskiego Rolexa Michał Borczuch, jako jeden z siedmiu wyselekcjonowanych twórców z całego świata, zaprezentował w Wenecji pierwsze przymiarki do spektaklu Apokalipsa^[17], który miał później premierę w Nowym Teatrze w Warszawie (2014). Spektakl inspirowany jest zapisem ostatniej rozmowy Piera Paolo Pasoliniego i twórczością dziennikarki Oriany Fallaci. Trzecią autentyczną postacią inspirującą Michała Borczucha był Kevin Carter, fotograf, autor zdjęcia z Sudanu, na którym obok wygłodzonej dziewczynki stoi tłusty sęp^[18]. Warstwa faktograficzna stanowi jedynie pretekst dla pojawienia się upiornych postaci tworzących diagnozę kultury i społeczeństwa^[19].

Jest otwartym gejem^[20].

• Przemiany w Teatrze Studio w Warszawie (premiera 19 września 2021)
• Żaby w Teatrze Studio w Warszawie (premiera 6 maja 2018)
• Zew Cthulhu w Nowym Teatrze w Warszawie (premiera 24 marca 2017)^[21]
• Wszystko o mojej matce w Teatrze Łaźni Nowej w Krakowie (premiera 22 kwietnia 2016)
• Faust w Teatrze Polskim w Bydgoszczy (premiera 14 marca 2015)
• Apokalipsa w Nowym Teatrze w Warszawie (premiera 29 września 2014)
• Paradiso w Teatrze Łaźni Nowej (premiera 21 czerwca 2014)
• Zachodnie Wybrzeże. Powrót na pustynię w Teatrze Polskim we Wrocławiu, Scena im. Jerzego Grzegorzewskiego (premiera 4 października 2013)
• Lepiej tam nie idź w siedzibie Społecznego Stowarzyszenia Edukacyjno-Teatralnego „Stacja Szamocin” (premiera 3 września 2013)
• Wojna nie ma w sobie nic z kobiety w Schauspielhaus Düsseldorf (premiera 21 grudnia 2012)
• Królowa Śniegu w Stadzie Ogierów Książ (premiera 30 czerwca 2012)
• Hans, Dora i Wilk w Teatrze Polskim we Wrocławiu, Scena na Świebodzkim (premiera 9 marca 2012)
• Brand. Miasto. Wybrani w Narodowym Starym Teatrze w Krakowie (premiera 2011)
• Metafizyka Dwugłowego Cielęcia w TR Warszawa (premiera 17 września 2010)
• Wieczór Trzech Króli wv Teatrze im. Jana Kochanowskiego w Opolu (premiera 27 marca 2010)
• Werter w Narodowym Starym Teatrze w Krakowie, Scena Kameralna (premiera 30 października 2009)
• Portret Doriana Greya w TR Warszawa (premiera 3 marca 2009)
• Wieczór Sierot na Festiwal Dialogu Czterech Kultur w Łodzi (premiera 8 września 2008)
• Lulu w Narodowym Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie, Duża Scena (premiera 26 października 2007)
• Leonce i Lena w Teatrze Dramatycznym m. st. Warszawy (premiera 10 marca 2007)
• Wielki Człowiek do Małych Interesów w Narodowym Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej Kraków, Nowa Scena (premiera 22 września 2005)

• Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2024)^[22][23]

• Michał Borczuch, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Autorzy) [dostęp 2021-04-09] .
• Michał Borczuch, [w:] Twórcy [online], Culture.pl [dostęp 2024-03-22] .