Momoeria

Momoeria^[a]
	Niematerialne dziedzictwo kulturowe UNESCO
	; Uczestnicy święta na ulicach Kalitei (2023)
Państwo	Grecja
Typ	niematerialne dziedzictwo kulturowe
Numer ref.	01184
Region	Europa i Ameryka Północna
	Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę	2016; na 11. sesji
	Położenie na mapie Grecji Momoeria
	40°23′07,9″N 21°57′47,6″E/40,385528 21,963222
	Multimedia w Wikimedia Commons
	↑ Oficjalna nazwa wpisana na listę UNESCO ; ↑ Oficjalny podział dokonany przez UNESCO ;

Momoeria^[1] (gr. Μωμοέρια, trb. Momoeria; również: Μωμόγεροι, Momojeri^[2]) – trwające dwanaście dni obchody świąteczno-noworoczne odbywające się wśród społeczności Greków pontyjskich(inne języki) (Pontów; gr. Πόντιοι, Pondii) zamieszkujących osiem miejscowości w jednostce regionalnej Kozani, w regionie Macedonia Zachodnia, w północno-zachodniej części Grecji.

W 2016 roku podczas odbywającej się w Addis Abebie 11. sesji Międzyrządowego Komitetu ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego tradycja wpisana została na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO^[3].

Charakterystyka

Tradycja Momojeri wywodzi się z okolic współczesnej gminy Maçka(inne języki) (gr. Ματσούκα, Matsuka) położonej w północno-wschodniej Turcji, na południe od Trabzonu (gr. Τραπεζούντα, Trapezunda). Obszar ten wchodzi w skład Pontu, krainy historycznej znajdującej się nad Morzem Czarnym i zamieszkiwanej od czasów starożytnych przez ludność grecką. W wyniku postanowień traktatu z Lozanny w 1922 roku region został przyłączony do Turcji, a w roku następnym nastąpiła wymiana ludności między obydwoma krajami. Społeczność Pontów, którą przesiedlono głównie do północnej Grecji, zachowała i pielęgnowała swoje tradycje w nowych miejscach zamieszkania^[2].

Momoeria szczególnie żywa jest w ośmiu miejscowościach położonych w jednostce regionalnej Kozani, w regionie Macedonia Zachodnia, w północno-zachodniej Grecji: Tetralofo(inne języki) (gr. Τετράλοφο), Ajos Dimitrios(inne języki) (gr. Άγιος Δημήτριος), Alonakia(inne języki) (gr. Αλωνάκια), Skiti(inne języki) (gr. Σκήτη) i Protochori(inne języki) (gr. Πρωτοχώρι) w gminie Kozani oraz Komnina(inne języki) (gr. Κομνηνά), Aswestopetra(inne języki) (gr. Ασβεστόπετρα) i Kariochori(inne języki) (gr. Καρυοχώρι) w gminie Eordea^[2]^[3]. Przedstawienia odbywają się również wśród diaspory pontyjskiej mieszkającej w dużych miastach Grecji oraz zagranicą^[2].

Obchody święta odbywają się w czasie trwania Dodekaimero(inne języki) (gr. Δωδεκαήμερο) – dwunastu dni między Bożym Narodzeniem a Objawieniem Pańskim w Greckim Kościele Prawosławnym (od 25 grudnia do 5 stycznia^[1]^[3])^[2]. Momoeria ma charakter odbywających się na ulicach, placach i skrzyżowaniach wsi i miasteczek występów łączących muzykę, taniec i sztukę teatralną^[3]. Kilkunastoosobowe zespoły składające się z tancerzy, muzyków i aktorów odwiedzają mieszkańców, chodząc od domu do domu, gdzie częstowani są lokalnymi przekąskami, a także napojem alkoholowym tsipuro(inne języki) (gr. τσίπουρο). Ważne jest, by odwiedzić każdy dom w wiosce, co może zająć nawet dwa dni^[2]. Po zakończeniu wizyt członkowie trup oraz mieszkańcy zbierają się na głównym placu miejscowości, by przy ogromnym ognisku wspólnie świętować, tańczyć i śpiewać do samego rana^[3].

Szczególnie ważnymi uczestnikami obchodów jest grupa dwunastu tancerzy odgrywających rolę kapłanów boga Momosa (greckiego bóstwa śmiechu i satyry) bądź dowódców armii Aleksandra Wielkiego^[1]^[3]. W tym drugim przypadku ich strój składa się z tradycyjnego hełmu (gr. περικεφαλαία, perikiefalea), plisowanej białej fustanelli (gr. φουστανέλλα), nagolenników oraz charakterystycznych skórzanych butów (gr. τσαρούχια, tsaruchia)^[2]. W ręku trzymają kije z przyczepionymi wstążkami, którymi wymachują, co ma chronić mieszkańców przed siłami natury^[1]. Wokół tancerzy swoje satyryczne sztuki odgrywają aktorzy, którzy wchodzą w interakcje z tłumem, żartują, a czasem też improwizują^[2]^[1]. Przedstawiane przez nich postaci to m.in. starzec i diabeł, panna młoda, niedźwiedź, wielbłąd i inne. Wszyscy aktorzy są mężczyznami^[2]. Towarzysząca tańcowi i przedstawieniu muzyka wykonywana jest m.in. na dudach, lirze pontyjskiej(inne języki) czy tapanie(inne języki)^[1].

Momoeria ma zapewnić całej społeczności zdrowie i pomyślność oraz udane zbiory w nadchodzącym roku^[1]. Część mieszkańców wierzy, że jeśli orszak Momojeri nie złoży wizyty w ich domostwie, to spotka ich nieszczęście, stąd nawet pontyjscy imigranci zamieszkujący Stany Zjednoczone czy Australię upewniają się, czy ich domy zostały odwiedzone^[2]. W wymiarze współczesnym Momoeria zachęca również do zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi^[3]. Tradycja przekazywana jest głównie w sposób nieformalny, z pokolenia na pokolenie w rodzinach, jednak działające lokalnie stowarzyszenia również przyczyniają się do jej zachowania^[2]. Stanowi ważny element tożsamości Greków pontyjskich, kluczowy dla ochrony ich dziedzictwa kulturowego oraz integrujący społeczność^[2].