Morze lodu

Morze lodu

Das Eismeer

Autor	Caspar David Friedrich
Data powstania	1823–1824
Medium	olej na płótnie
Wymiary	96,7 × 126,9 cm
Miejsce przechowywania
Miejscowość	Hamburg
Lokalizacja	Kunsthalle w Hamburgu
Multimedia w Wikimedia Commons

Morze lodu (niem. Das Eismeer; inny tytuł: Die gescheiterte Hoffnung – Zniweczona nadzieja) – obraz olejny Caspara Davida Friedricha namalowany w latach 1823–1824. Przedstawia tragiczny aspekt polarnej ekspedycji Williama Edwarda Parry’ego, zorganizowanej w latach 1819–1820 w poszukiwaniu Przejścia Północno-Zachodniego. Od 1905 roku znajduje się w zbiorach Kunsthalle w Hamburgu.

Obraz przedstawia statek, który z biegiem czasu został ściśnięty przez masy lodu, w polarnym pejzażu, pozbawionym oznak ludzkiego życia^[1]. Inspiracją do jego powstania była polarna ekspedycja Williama Edwarda Parry’ego, zorganizowana w latach 1819–1820 w poszukiwaniu Przejścia Północno-Zachodniego^[1]. Friedrich nigdy nie był w Arktyce^[2]. Dla ukazania lodu na obrazie zrobił szkice olejne zimą 1820/1821 roku, kiedy mróz ściął wody Łaby^[3].

Studia olejne do obrazu Morze lodu, 1821, Kunsthalle w Hamburgu

Obraz, którego lodowata paleta koresponduje z arktyczną scenerią, zawiera też odniesienie do tragicznego wydarzenia z dzieciństwa artysty, kiedy jego młodszy brat utonął po tym, jak załamał się pod nim lód. Choć morze zamarzło zamieniając się w lód, a natura, podobnie jak statek, została skazana na zagładę, to świetliste niebo i bezkresny horyzont symbolizują, jak to często bywa w twórczości Friedricha, szansę ocalenia. W przeciwieństwie do płyt lodu na pierwszym planie, piętrzących się na kształt rozłupanej piramidy o ostrych krawędziach, gromadzącej w sobie energię do ostatecznego zniszczenia, z pozornie zwiewnego i przezroczystego tła emanuje patetyczny spokój^[1]. Pomiędzy zwałami lodu sterczą maszty statku, którego wrak widoczny jest z prawej strony^[3]. Wskazują na niego dwie bryły lodu, ułożone w formie strzały. Łącząc elementy tragiczne z subtelnymi artysta przekształcił polarny świat w statek ludzkich emocji^[1]. Wizualne odniesienia do ruiny i nadziei, do zniszczenia i odbudowy, połączył z symbolicznym protestem przeciwko opresyjnej „politycznej zimie”, która oddziaływała na państwa niemieckie za rządów Metternicha^[4].

Obraz Friedricha został w 1824 roku wystawiony w Akademii Sztuk Pięknych w Pradze, ale nie cieszył się zainteresowaniem i nie udało się go sprzedać^[3]. Spotkał się z niezrozumieniem i odrzuceniem. Został lekceważąco odrzucony jako „nudny”, a jeden z krytyków życzył mu, żeby stopniał raz na zawsze. Obraz pozostał niesprzedany aż do śmierci artysty. W 1905 roku został kupiony przez Kunsthalle w Hamburgu z rąk spadkobierców norweskiego przyjaciela Friedricha, Johana Christiana Clausena Dahla^[4].

• Norbert Wolf: Caspar David Friedrich, 1774-1840: the painter of stillness. Köln: Taschen, 2007. ISBN 978-3-8228-1958-6. (ang.).
• Raffaella Russo, (tłum.) Anna Bennett: Friedrich: German master of the romantic landscape – his life in paintings. London, New York, Sydney, Moscow: Dorling Kindersley, 1999. ISBN 0-7894-4854-8. (ang.).