Mosze Arens
 Mosze Arens (1999) | |
| Data i miejsce urodzenia |
27 grudnia 1925 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
7 stycznia 2019 |
| Minister spraw zagranicznych w III rządzie Szamira | |
| Okres |
od 22 grudnia 1988 |
| Przynależność polityczna | |
| Poprzednik | |
| Następca | |
| Minister obrony w II rządzie Begina i I rządzie Szamira | |
| Okres |
od 23 lutego 1983 |
| Przynależność polityczna | |
| Poprzednik | |
| Następca | |
| Minister obrony w IV rządzie Szamira | |
| Okres |
od 11 czerwca 1990 |
| Przynależność polityczna | |
| Poprzednik | |
| Następca | |
| Minister obrony w I rządzie Netanjahu | |
| Okres |
od 27 stycznia 1999 |
| Przynależność polityczna | |
| Poprzednik | |
| Następca | |
| Ambasador Izraela w Stanach Zjednoczonych | |
| Okres |
od 1982 |
| Poprzednik | |
| Następca | |
Mosze Arens (hebr. משה ארנס, ang. Moshe Arens; ur. 27 grudnia 1925 w Kownie, zm. 7 stycznia 2019 w Sawjonie) – izraelski naukowiec, polityk i dyplomata, profesor aeronautyki. W latach 1988–1990 minister spraw zagranicznych, w latach 1983–1984, 1990–1992 oraz w 1999 minister obrony, w latach 1984–1987 oraz w 1988 minister bez teki. W latach 1982–1983 ambasador Izraela w Stanach Zjednoczonych, w latach 1973–1982, 1984–1992 oraz 1999–2003 poseł do Knesetu z listy Likudu.
Życiorys
Młodość
Urodził się 27 grudnia 1925 w Kownie na terenie ówczesnej Litwy[1]. W 1927 jego rodzina przeniosła się do Rygi[2]. Od wczesnej młodości związany był z ruchem syjonistycznym, a konkretnie rewizjonizmem[3].
W 1939 roku, wraz z rodziną, wyemigrował do Stanów Zjednoczonych[4] i zamieszkał w Nowym Jorku, gdzie w 1943 ukończył George Washington High School. Podjął studia inżynieryjne na Massachusetts Institute of Technology, które przerwał[2]. W latach 1944–1946 służył w United States Armed Forces[1]. W 1947 ukończył studia na MIT, a rok później wyemigrował do Izraela[1].
Działalność społeczna i praca zawodowa
W latach 1948–1949 był emisariuszem Irgunu w krajach Afryki Północnej. Następnie w latach 1949–1951 był członkiem moszawu Mewo Betar[1].
Powrócił do Stanów Zjednoczonych, by studiować aeronautykę na California Institute of Technology, po czym podjął pracę w przedsiębiorstwie z branży lotniczej – Curtiss-Wright Corporation[2]. W latach 1957–1962 był profesorem aeronautyki w Instytucie Technologii Technion w Hajfie, a od 1962 do 1971 był zastępcą dyrektora generalnego w Israel Aircraft Industries[1].
Kariera polityczna
Jak inni weterani Irgunu, w polityce związał się z prawicowym Likudem, z czasem został jednym z liderów oraz ideologiem tej partii[3][5]. W wyborach w 1973 po raz pierwszy został wybrany posłem z listy Likudu, a w ósmym Knesecie zasiadał w komisji finansów. W wyborach w 1977, po których prawica po raz pierwszy w historii objęła władzę, uzyskał reelekcję, a w Knesecie dziewiątej kadencji stanął na czele komisji spraw zagranicznych i obrony. W 1981 ponownie został posłem, a w dziesiątym Knesecie ponownie objął przewodnictwo i zasiadał w komisji spraw zagranicznych i obrony, zasiadał także w komisji absorpcji imigrantów[1].
19 stycznia 1982 zrezygnował z zasiadania w parlamencie (mandat objął po nim Micha’el Kleiner[6]), by objąć – po Efrajimie Ewronie – stanowisko ambasadora Izraela w Stanach Zjednoczonych, na którym pozostał do 1983[7]. Wrócił następnie do Izraela, by objąć przywództwo nad resortem obrony w drugim rządzie premiera Menachema Begina[8]. Nowym ambasadorem w Waszyngtonie został Me’ir Rosen[7]. Kierowanie Ministerstwem Obrony objął 23 lutego 1983, po rezygnacji Ariela Szarona (14 lutego, w następstwie masakry w Sabrze i Szatili) i kilkudniowym sprawowaniu obowiązków przez premiera Begina[8]. Pozostał na stanowisku również w – powołanym po rezygnacji Begina – pierwszym rządzie Icchaka Szamira[9].
W wyborach w 1984 powrócił do parlamentu[1]. W powołanym 13 września tegoż roku rządzie zgody narodowej (Koalicja Pracy-Likud) premiera Szimona Peresa objął stanowisko ministra bez teki, w resorcie obrony zastąpił go Icchak Rabin[10]. W połowie kadencji, 20 września 1986, zgodnie z umową koalicyjną nastąpiła zmiana premiera, w drugim rządzie Szamira Arens pozostawał ministrem bez teki do 4 września 1987, a następnie od 18 kwietnia do 22 grudnia 1988[11].
W 1988 opublikowana została jego biografia autorstwa Merrilla Simona: Moshe Arens: Statesman and Scientist Speaks Out[1]. Po wyborach w 1988, w których po raz piąty uzyskał mandat poselski, Arens wszedł w skład nowego rządu Szamira jako minister spraw zagranicznych[12], zastępując Szimona Peresa[11]. Pozostał na stanowisku przez cały okres funkcjonowania tego rządu od 22 grudnia 1988 do 11 czerwca 1990[12]. W powołanym w połowie kadencji IV rządzie Szamira Arens utracił stanowisko szefa dyplomacji na rzecz Dawida Lewiego, otrzymał jednak tekę ministra obrony. Pozostał na stanowisku do końca funkcjonowania rządu – 13 lipca 1992[13].
W wyborach w 1992 utracił miejsce w parlamencie[1].
27 stycznia 1999 Binjamin Netanjahu powołał go w skład swojego I rządu, Arens zastąpił Jicchaka Mordechaja i po raz trzeci objął kierownictwo Ministerstwa Obrony (do 6 czerwca 1999)[14]. Powrócił do parlamentu w przedterminowych wyborach w 1999. W piętnastym Knesecie zasiadał w komisjach spraw zagranicznych i obrony; konstytucyjnej, prawa i sprawiedliwości oraz ds. diaspory i absorpcji imigrantów[1].
Po zakończeniu kariery politycznej
Był prezesem rady nadzorczej Uniwersytetu w Ari’el[2]. W 2009 reprezentował rząd Izraela na pogrzebie Marka Edelmana[3].
Zmarł 7 stycznia 2019 w wieku 93 lat[5] w swoim domu w Sawjonie, w centralnym Izraelu, w regionie Gusz Dan[15].
Życie prywatne
Miał brata i siostrę, którzy po II wojnie światowej pozostali w Stanach Zjednoczonych. Ożenił się z urodzoną w USA Muriel F. Eisenberg, z którą miał czworo dzieci: synów Jigala (ur. 1952) i Ra’anana (ur. 1955) oraz córki Alizę (ur. 1957) i Rut (ur. 1963)[4].
Poza hebrajskim płynnie posługiwał się angielskim, niemieckim i francuskim[1].
Publikacje
Był autorem, wydanej również po polsku, książki historycznej Flagi nad gettem. Rzecz o Powstaniu w Getcie Warszawskim, traktującej o Żydowskiej Organizacji Bojowej i Żydowskim Związku Wojskowym i ich przywódcach Mordechaju Anielewiczu i Pawle Frenklu[16]. Był felietonistą gazety Ha-Arec[2].
- Inne publikacje
- Optimum Staging of Cruising Aircraft (1959)[1]
- Some Requirements for the Efficient Attainment of Range by Air-borne Vehicles (1959)[1]
- Broken Covenant (1995)[1]
- War and Peace in the Middle East (1995, hebrajski)[1]
- In Defense of Israel : A Memoir of a Political Life (2018)[17]
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o Mosze Arens (ang.) – profil na stronie Knesetu.
- ↑ a b c d e About. moshearens.com. [dostęp 2019-01-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-07)]. (ang.).
- ↑ a b c Dlaczego Edelman nie lubił Izraela. rp.pl. [dostęp 2019-01-07].
- ↑ a b Man in the News. Israeli Hawk is a New Envoy. The New York Times, 12 lutego 1982. [dostęp 2019-01-07]. (ang.).
- ↑ a b Moshe Arens, Former Israeli Defense Minister and Liberal Likud Veteran, Dies at 93. Ha-Arec. [dostęp 2019-01-07]. (ang.).
- ↑ Members of the Tenth Knesset. knesset.gov.il. [dostęp 2019-01-07]. (ang.).
- ↑ a b U.S.-Israel Relations: Israeli Ambassadors to the United States. Jewish Virtual Library. [dostęp 2019-01-07]. (ang.).
- ↑ a b All Governments of Israel. Government 19. knesset.gov.il. [dostęp 2019-01-07]. (ang.).
- ↑ All Governments of Israel. Government 20. knesset.gov.il. [dostęp 2019-01-07]. (ang.).
- ↑ All Governments of Israel. Government 21. knesset.gov.il. [dostęp 2019-01-07]. (ang.).
- ↑ a b All Governments of Israel. Government 22. knesset.gov.il. [dostęp 2019-01-07]. (ang.).
- ↑ a b All Governments of Israel. Government 23. knesset.gov.il. [dostęp 2019-01-07]. (ang.).
- ↑ All Governments of Israel. Government 24. knesset.gov.il. [dostęp 2019-01-07]. (ang.).
- ↑ All Governments of Israel. Government 27. knesset.gov.il. [dostęp 2019-01-07]. (ang.).
- ↑ Moshe Arens, Israeli Statesman and Ex-Defense Minister, Dies at 93. nytimes.com. [dostęp 2019-01-19]. (ang.).
- ↑ Flagi nad gettem. Rzecz o Powstaniu w Getcie Warszawskim. austeria.pl. [dostęp 2019-01-07].
- ↑ In Defense of Israel: A Memoir of a Political Life. muse.jhu.edu. [dostęp 2019-06-01]. (ang.).
Linki zewnętrzne
- Strona oficjalna. [dostęp 2019-01-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-09)]. (ang.).
|
|
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.