Motokiyo Zeami

Motokiyo Zeami
Imię i nazwisko

Motokiyo Kanze

Data i miejsce urodzenia

1363
Japonia

Data śmierci

1443

Zawód

aktor, dramatopisarz

Zespół artystyczny
Yūzaki-za, Kanze-za
Multimedia w Wikimedia Commons
Kōgyo Tsukioka (1869-1927), ilustracja do sztuki Zeamiego pt.: Izutsu (Studnia)
Kōgyo Tsukioka, ilustracja do sztuki Zeamiego pt.: Świątynia Dōjō-ji, malunek na jedwabiu

Motokiyo Zeami (jap. 世阿弥 元清 Zeami Motokiyo; ur. 1363 lub 1364 – zm. 1443 lub 1444, znany także jako Motokiyo Kanze) – japoński dramaturg, aktor i teoretyk teatru. Jeden z twórców klasycznego teatru japońskiego nō, którego zasady skodyfikował w traktatach dotyczących teorii teatru i estetyki. Spod jego pióra wyszło wiele, granych do dziś, najważniejszych sztuk w teatrze japońskim.

Zeami jest imieniem artystycznym, które przyjął dopiero w 1402 roku. W dzieciństwie nosił wiele imion, gdy dorósł otrzymał imię Motokiyo[1].

Po śmierci ojca w 1384 roku przejął kierowanie zespołem teatralnym Yūzaki-za, przemianowanym następnie na Kanze-za. Przypuszcza się, że występował z zespołem głównie w Kioto i okolicy. Jego możnym patronem był siogun Yoshimitsu Ashikaga. Pozwoliło to Zeamiemu na odejście od form schlebiających niewybrednym gustom szerokiej publiczności i stworzenie doskonalszej formy zwanej sarugaku-nō, która zapoczątkowała dojrzały teatr nō, wyrafinowany i wyrażający w japońskiej estetyce ważne pojęcie yūgen[2][3][a]. Słowo to oznacza subtelny urok, elegancję, wdzięk i wytworność gry aktorskiej oraz nawiązanie do walorów estetycznych tradycji dworskiej okresu Heian, ale także coś tajemniczego, trudnego do opisu słowami[1][4][5].

Na początku XV wieku Zeami napisał około dwudziestu traktatów. Najważniejszym z nich był Fūshikaden (Księga o przekazywaniu kwiatu, kształtu i stylu, 1400)[6], gdzie spisał reguły podyktowane mu przez jego ojca, Kan’ami, dotyczące istoty teatru nō. Główna zasada, zapewniająca doskonałość przedstawieniu, polega na zgodności pomiędzy aktorem a publicznością, co zakłada, że aktor musi dobrze znać samego siebie, własne ograniczenia, technikę gry, a także trafnie ocenić publiczność, którą ma przed sobą. Spełnienie tych warunków gwarantuje rozwinięcie się hana, „kwiatu” oznaczającego wyjątkową i atrakcyjną grę aktora[1]. Metafora, koncepcja „kwiatu” jest niezwykle niejednoznaczna. Fizyczne i psychiczne przekraczanie granic w wykonaniu nō umożliwia emocjonalne zaangażowanie widowni w dramatycznej przestrzeni, realizując jej utajone pragnienia i marzenia na scenie, estetyczny moment postrzegany przez widzów jako „kwiat”[1][5][7].

Uwagi

  1. ↑ Yūgen (幽玄) → tajemnicza głębia, ciche piękno, subtelność i głębokość.
    • To podstawowa koncepcja wpływająca na japońską sztukę i architekturę. Pochodzi z Chin, była obecna w chińskich szkołach myślenia. W Japonii użył jej po raz pierwszy poeta Shunzei Fujiwara (inaczej: Toshinari Fujiwara, 1114–1204) w swojej krytyce poezji waka. W następnych wiekach zaczęła stopniowo wpływać na inne japońskie sztuki, w tym teatr nō.
    • Yūgen oznacza piękno, które możemy wyczuć w przedmiocie, nawet jeśli nie można go ujrzeć bezpośrednio. Sensem tego pojęcia jest nie cieszyć się powierzchownym pięknem przedmiotu, ale wyobrazić sobie jego piękno ukryte.

Przypisy

  1. ↑ a b c d Mikołaj Melanowicz: Historia literatury japońskiej. Warszawa: PWN, 2012, s. 172-176. ISBN 978-83-01-17214-5.
  2. ↑ Nancy G. Hume: Japanese Aesthetics and Culture. State University of New York Press. s. 253. [dostęp 2020-01-15]. (ang.).
  3. ↑ 新明解国語辞典. Tokyo: Sanseido Co., Ltd., 2018, s. 1537. ISBN 978-4-385-13107-8.
  4. ↑ Jolanta Tubielewicz: Historia Japonii. Wrocław: Ossolineum, 1984, s. 212, 214. ISBN 83-04-01486-6.
  5. ↑ a b Rossella Menegazzo: Japonia. Warszawa: Arkady, 2008, s. 39. ISBN 978-83-213-4578-9.
  6. ↑ Jadwiga M. Rodowicz: Aktor doskonały.Traktaty Zeamiego o sztuce nō. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2000, s. 64. ISBN 83-88560-11-5.
  7. ↑ Yuka Amano: "Flower" as Performing Body in Nō Theatre. Asian Theatre Journal, University of Hawai'i Press, 2011. [dostęp 2020-01-13].

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya