Nannospalax

	Nannospalax
	T.S. Palmer, 1903
	; Ślepiec mały (N. leucodon)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Rząd	gryzonie
Podrząd	Supramyomorpha
Infrarząd	myszokształtne
Nadrodzina	myszowe
Rodzina	ślepcowate
Podrodzina	ślepce
Rodzaj	Nannospalax
	Typ nomenklatoryczny
	Spalax ehrenbergi Nehring, 1898
Synonimy
	Microspalax Nehring, 1898; Mesospalax Méhely, 1909; Microspalax Méhely, 1909; Ujhelyiana Strand, 1922;
	Microspalax Nehring, 1898; Mesospalax Méhely, 1909; Microspalax Méhely, 1909; Ujhelyiana Strand, 1922;
Podrodzaje i gatunki
	2 podrodzaje i 20 gatunków (w tym 2 wymarłe) – zobacz opis w tekście
	2 podrodzaje i 20 gatunków (w tym 2 wymarłe) – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Nannosplax – rodzaj ssaków z podrodziny ślepców (Spalacinae) w obrębie rodziny ślepcowatych (Spalacidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Europie: Węgry, Ukraina, Mołdawia, Rumunia, Bośnia i Hercegowina, Serbia, Czarnogóra, Kosowo, Albania, Macedonia Północna, Bułgaria, Grecja i europejska część Turcji), Azji (Izrael, Jordania, Liban, Syria, azjatycka część Turcji, Gruzja, Armenia, Irak i Iran) oraz Afryce (Libia i Egipt)^[5]^[6].

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 130–248 mm, ogon niewidoczny; masa ciała 73–522 g^[6]^[7].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1898 roku niemiecki zoolog Alfred Nehring w artykule zatytułowanym Kilka nowych gatunków Spalax, opublikowanym na łamach rocznika „Sitzungsberichte der Gesellschaft Naturforschender Freunde zu Berlin”^[2]. Nehring nie wyznaczył gatunku typowego; jednak nazwa – Microspalax – którą nadał nowemu taksonowi okazała się zajęta przez rodzaj pajęczaków, wobec czego w 1903 roku amerykański zoolog Theodore Sherman Palmer ukuł nową nazwę – Nannosplax – jednocześnie na typ nomenklatoryczny (późniejsze oznaczenie) wyznaczając ślepca lewantyńskiego (N. ehrenbergi).

Etymologia

Microspalax: gr. μικρος mikros ‘mały’; rodzaj Spalax Güldenstädt, 1770 (ślepiec)^[8].
Nannospalax: gr. ναννος nannos ‘karzeł’; rodzaj Spalax Güldenstädt, 1770 (ślepiec)^[9].
Mesospalax: gr. μεσος mesos ‘środkowy, pośredni’^[10]; rodzaj Spalax Güldenstädt, 1770 (ślepiec). Gatunek typowy: Spalax monticola Nehring, 1898 (= Spalax typhlus leucodon Nordmann, 1840).
Ujhelyiana: Josef Ujhelyi, węgierski preparator^[4].

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki zgrupowane w dwóch podrodzajach^[11]^[7]^[5]^[12]:

Podrodzaj	Grafika	Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa^[12]	Podgatunki^[6]^[5]^[7]	Rozmieszczenie geograficzne^[6]^[5]^[7]	Podstawowe wymiary^[6]^[7]^[d]	Status IUCN^[13]
Mesospalax Méhelÿ, 1909	Nannospalax xanthodon	(von Nordmann, 1840)	ślepiec anatolijski	gatunek monotypowy	Grecja (wyspa Lesbos) i azjatycka Turcja (wraz z wyspami Imroz i Bozcaada)	DC: 14,3–25 cm DO: niewidoczny MC: 130–522 g	LC
		Nannospalax insularis	(O. Thomas, 1917)		gatunek monotypowy	endemit Grecji	DC: brak danych DO: niewidoczny MC: brak danych	NE
		Nannospalax monticola	(Nehring, 1898)		gatunek monotypowy	Bośnia i Hercegowina oraz Chorwacja	DC: brak danych DO: niewidoczny MC: brak danych	NE
		Nannospalax montanoserbicus	(Savić & Soldatović, 1974)		gatunek monotypowy	Czarnogóra, Albania, Serbia i Kosowo; być może Bośnia i Hercegowina	DC: brak danych DO: niewidoczny MC: brak danych	NE
		Nannospalax montanosyrmiensis	(Savić & Soldatović, 1974)		gatunek monotypowy	Węgry, Serbia oraz Bośnia i Hercegowina; być może Chorwacja	DC: brak danych DO: niewidoczny MC: brak danych	NE
		Nannospalax turcicus	(Méhelÿ, 1909)		gatunek monotypowy	endemit Turcji	DC: brak danych DO: niewidoczny MC: brak danych	NE
		Nannospalax leucodon	(von Nordmann, 1840)	ślepiec mały	gatunek monotypowy	Ukraina, Mołdawia, Rumunia i Bułgaria	DC: 15–24 cm DO: niewidoczny MC: 162–504 g	LC
		Nannospalax bulgaricus	Savić & Soldatović, 1984		gatunek monotypowy	endemit Bułgarii	DC: brak danych DO: niewidoczny MC: brak danych	NE
		Nannospalax serbicus	(Méhelÿ, 1909)		2 podgatunki	Serbia, Kosowo, Macedonia Północna, Grecja i Bułgaria; być może Turcja i Albania	DC: brak danych DO: niewidoczny MC: brak danych	NE
		Nannospalax hungaricus	(Nehring, 1897)		2 podgatunki	Węgry, Rumunia, Serbia oraz Bośnia i Hercegowina	DC: brak danych DO: niewidoczny MC: brak danych	NE
		Nannospalax hellenicus	(Méhelÿ, 1909)		2 podgatunki	Grecja i Albania	DC: brak danych DO: niewidoczny MC: brak danych	NE
		Nannospalax cilicicus	(Méhelÿ, 1909)		gatunek monotypowy	endemit Turcji	DC: brak danych DO: niewidoczny MC: brak danych	NE
		Nannospalax nehringi	(Satunin, 1898)		gatunek monotypowy	Turcja, północno-zachodnia Armenia, skrajnie północno-zachodnie Iran i południowo-zachodnia Gruzja	DC: brak danych DO: niewidoczny MC: brak danych	NE
		Nannospalax tuncelicus	(Coşkun, 1996)		gatunek monotypowy	endemit Turcji	DC: brak danych DO: niewidoczny MC: brak danych	NE
Nannospalax T.S. Palmer, 1903		Nannospalax ehrenbergi	(Nehring, 1897)	ślepiec lewantyński	gatunek monotypowy	północno-wschodnia Libia (północna Cyrenajka), północny Egipt, Izrael, Palestyna, zachodnia Jordania, Liban i Syria; zakres wysokości: 0–2200 m n.p.m.	DC: 13–22 cm DO: niewidoczny MC: 73–252 g	LC
		Nannospalax garzanensis	T. Kankılıç, Tatyüz, Yürümez, T. Kankılıç, Köse, Coşkun & Civelek, 2025		gatunek monotypowy	endemit Turcji: Siirt i Batman; zakres wysokości: 714–744 m n.p.m.	DC: brak danych DO: niewidoczny MC: brak danych	NE
		Nannospalax colaki	T. Kankılıç, Tatyüz, Yürümez, T. Kankılıç, Köse, Coşkun & Civelek, 2025		gatunek monotypowy	endemit Turcji: Hatay; zakres wysokości: 368–624 m n.p.m.	DC: brak danych DO: niewidoczny MC: brak danych	NE
		Nannospalax karyominor	T. Kankılıç, Tatyüz, Yürümez, T. Kankılıç, Köse, Coşkun & Civelek, 2025		gatunek monotypowy	endemit Turcji: Gaziantep; zakres wysokości: 521–919 m n.p.m.	DC: brak danych DO: niewidoczny MC: brak danych	NE
		Nannospalax ceyhanus	(Szunyoghy, 1941)		gatunek monotypowy	endemit Turcji: Adana i Mersin	DC: brak danych DO: niewidoczny MC: brak danych	{ NE
		Nannospalax intermedius	(Nehring, 1898)		gatunek monotypowy	Turcja oraz północny Irak; być może Syria	DC: brak danych DO: niewidoczny MC: brak danych	{ NE

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunek wymarły z plejstocenu dzisiejszego Izraela:

Nannospalax kebarensis Tchernov, 1968^[14]
Nannospalax neuvillei Haas, 1951^[15]

Uwagi

↑ Nazwa zastępcza dla Microspalax Nehring, 1898.
↑ ^a ^b Młodszy homonim Microspalax Mégnin & Trouessart, 1884 (Arachnida).
↑ Nowa nazwa dla Microspalax Méhely, 1909.
↑ DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

↑ T.S. Palmer. Some new generic names of mammals. „Science”. New series. 17, s. 873, 1903. (ang.).
↑ ^a ^b A. Nehring. Mehrere neue Spalax-Arten. „Sitzungsberichte der Gesellschaft Naturforschender Freunde zu Berlin”. Jahrgang 1897, s. 168, 1897. (niem.).
↑ ^a ^b L. Méhely: Species generis Spalax: A földi kutyák fajai származás-és rendszertani tekintetben. Budapest: A Magyar Tudomos Akada Kiad, 1909, s. 22. (węg.).
↑ ^a ^b E. Strand. Neue Namen längst beschriebener Tiere. „Archiv für Naturgeschichte”. Abtailung A. 88 (4), s. 142, 1922. (niem.).
↑ ^a ^b ^c ^d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 328. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d ^e R. Norris: Family Spalacidae (Muroid Mole-rats). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 140–142. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d ^e Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 213. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ Palmer 1904 ↓, s. 424.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 447.
↑ Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 1, Springfield: Charles C. Thomas, 1944, s. 135, OCLC 637083062 (ang.).
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.4) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-01-06]. (ang.).
↑ ^a ^b Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 231. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
↑ Taxonomy: Nannospalax – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-09-20]. (ang.).
↑ E. Tchernov. A Pleistocene faunule from a karst fissure filling near Jerusalem, Israel. „Verhandlungen der Naturforschenden Gesellschaft in Basel”. 79 (2), s. 161–185, 1969. (ang.).
↑ G.G. Haas G.G., Remarques sur Ia microfaune de mammiferes de Ia grotte d’Oumm-Qatafa, [w:] R.V.R.V. Neuville (red.), Le Paleolithique et le Mesolithique du Desert de Judee, „Archives de l’Institut de Paléontologie Humaine. Mémoire 3”, 24, 1951, s. 1–270 (fr.).

Bibliografia

T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).

[1] Nazwa zastępcza dla Microspalax Nehring, 1898.

[mh-3] Młodszy homonim Microspalax Mégnin & Trouessart, 1884 (Arachnida).

[6] Nowa nazwa dla Microspalax Méhely, 1909.

[16] DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Palmer-2] T.S. Palmer. Some new generic names of mammals. „Science”. New series. 17, s. 873, 1903. (ang.).

[Nehring-4] A. Nehring. Mehrere neue Spalax-Arten. „Sitzungsberichte der Gesellschaft Naturforschender Freunde zu Berlin”. Jahrgang 1897, s. 168, 1897. (niem.).

[Méhely-5] L. Méhely: Species generis Spalax: A földi kutyák fajai származás-és rendszertani tekintetben. Budapest: A Magyar Tudomos Akada Kiad, 1909, s. 22. (węg.).

[Strand-7] E. Strand. Neue Namen längst beschriebener Tiere. „Archiv für Naturgeschichte”. Abtailung A. 88 (4), s. 142, 1922. (niem.).

[Burgin&inni-8] C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 328. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

[Norris-9] R. Norris: Family Spalacidae (Muroid Mole-rats). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 140–142. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).

[amw-10] Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 213. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655579_424]-11] Palmer 1904 ↓, s. 424.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655603_447]-12] Palmer 1904 ↓, s. 447.

[Jaeger-13] Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 1, Springfield: Charles C. Thomas, 1944, s. 135, OCLC 637083062 (ang.).

[mdd-14] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.4) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-01-06]. (ang.).

[Cichocki&inni-15] Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 231. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[17] Taxonomy: Nannospalax – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-09-20]. (ang.).

[tch-18] E. Tchernov. A Pleistocene faunule from a karst fissure filling near Jerusalem, Israel. „Verhandlungen der Naturforschenden Gesellschaft in Basel”. 79 (2), s. 161–185, 1969. (ang.).

[haas-19] G.G. Haas G.G., Remarques sur Ia microfaune de mammiferes de Ia grotte d’Oumm-Qatafa, [w:] R.V.R.V. Neuville (red.), Le Paleolithique et le Mesolithique du Desert de Judee, „Archives de l’Institut de Paléontologie Humaine. Mémoire 3”, 24, 1951, s. 1–270 (fr.).

[a]

[1]

[b]

[2]

[3]

[c]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[d]

[13]

[14]

[15]