Niemen
 Niemen w okolicach Jurborku (2009) | |
| Kontynent | |
|---|---|
| Państwo | |
| Rzeka | |
| Długość | 937 km |
| Powierzchnia zlewni |
98,2 tys. km² |
| Średni przepływ |
616 m³/s przy ujściu |
| Źródło | |
| Miejsce | okolice Mińska |
| Wysokość |
177 m n.p.m. |
| Współrzędne | |
| Ujście | |
| Recypient | Zalew Kuroński |
| Współrzędne | |
| Mapa | |
| |
Położenie na mapie Europy  | |
Niemen (biał. Нёман – Nioman, lit. ⓘ, ros. Неман – Nieman, niem. Memel) – rzeka płynąca przez Białoruś, Litwę i Rosję (obwód królewiecki) o długości 937 km[1]. Wypływa z okolic Mińska. W górnym biegu ma kręty, meandrujący przebieg, w dolnym tworzy zakola i progi. Dzieli się na dwa ramiona (Matrosowkę i Rusnė), uchodzi ośmioramienną deltą do Zalewu Kurońskiego (Morze Bałtyckie).
Największe miasta położone nad Niemnem to Grodno, Druskieniki, Olita, Kowno i Sowieck. Niegdyś rzeka była żeglowna na odcinku 670 km, od Bielicy do ujścia[2], ale wybudowana w latach 1955−1959 zapora wodna w Kownie, tworząca Zbiornik Kowieński, przerwała żeglowność Niemna - przy zaporze nie ma śluzy. Dzięki systemowi kanałów górna część Niemna (powyżej Zbiornika Kowieńskiego) ma połączenie z dorzeczem Dniepru (przez Kanał Ogińskiego z Prypecią) i dorzeczem Wisły (przez Kanał Augustowski), natomiast dolna część z Kłajpedą (Kanał Kłajpedzki)[1] i przez Kanał Polesski z rzeką Pregołą.
Ważniejsze dopływy prawe:
- Usa (górna)
- Usa (dolna)
- Berezyna[1]
- Mereczanka[1]
- Wilia[1]
- Niewiaża[1]
- Dubissa[1]
- Mitwa
- Minia[1]
- Dzitwa
lewe:
Historia
Niemen stanowił główną rzekę Wielkiego Księstwa Litewskiego, jednak jego dolny bieg i ujście znajdowało się w granicach państwa krzyżackiego oraz kolejnych państw w Prusach.
Po III rozbiorze Polski stanowił rzekę graniczną między zaborem pruskim a rosyjskim. Od 1807 roku, gdy na terenie części zaboru pruskiego utworzono Księstwo Warszawskie, a później Królestwo Polskie (kongresowe), na Niemnie biegła granica z ziemiami włączonymi do Rosji, tzw. ziemiami zabranymi.
W dniach 23–28 września 1920 roku w rejonie Niemna miała miejsce jedna z największych bitew wojny polsko-bolszewickiej (1919–1921) między jednostkami Wojska Polskiego pod dowództwem Józefa Piłsudskiego a wojskami sowieckimi pod dowództwem Michaiła Tuchaczewskiego, zakończona zwycięstwem Polaków i wycofaniem się Rosjan.
Niemen w sztuce
Niemen często stanowił motyw w malarstwie, literaturze i poezji. Zobacz np.:
- Konrad Wallenrod – poemat historyczny Adama Mickiewicza z czasów walk litewsko-krzyżackich
- Pan Tadeusz – poemat Adama Mickiewicza, którego akcja umieszczona jest w roku 1812, gdy wojska Napoleona przekraczają Niemen, by wyzwolić mieszkających tam Polaków
- Rozłączenie (Za Niemen hen precz... lub Za Niemen nam precz) – pieśń autorstwa Augusta Bielowskiego
- Nad Niemnem – powieść Elizy Orzeszkowej opisująca życie polskiej arystokracji i szlachty zagrodowej pod koniec XIX wieku, około 20 lat po powstaniu styczniowym (1863–1864).
- Hymn Niemiec – hymn Niemiec zawiera słowa opisujące terytorium Niemiec jako Von der Maas bis an die Memel, czyli: Od Mozy aż po Niemen.
- ZNAD ŻEJMIANY (...) – DO NIEMNA - w twórczości Andrzeja Strumiłły[4]
- Czesław Niemen na początku swojej kariery, gdy stawał się coraz popularniejszy, był świadomy, że jego nazwisko Wydrzycki jest trudne do wymówienia, szczególnie dla osób na Zachodzie. Z tego powodu, stworzył dla siebie pseudonim „Niemen”, właśnie od rzeki Niemen, później zmienił urzędowo nazwisko na Niemen-Wydrzycki[5].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l Niemen, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2019-07-13].
- ↑ Neman River, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2019-07-13] (ang.).
- ↑ Telewizja Polska S.A, Międzynarodowy Plener Malarski „Dolina Łosośny” [online], bialystok.tvp.pl [dostęp 2026-06-19].
- ↑ Leonard Drożdżewicz, ZNAD ŻEJMIANY, CZARNEJ HAŃCZY, ŁOSOŚNY - DO NIEMNA, „Znad Wilii”, nr 3 (83), 2020, s. 86-91.
- ↑ Telewizja Polska S.A, Czesław Niemen [online], wilno.tvp.pl [dostęp 2025-12-08].
Linki zewnętrzne
- Niemen, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VII: Netrebka – Perepiat, Warszawa 1886, s. 82.
- Rzeka Niemen. neman-online.info. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-03-17)].
- Podróż Niemnem Zygmunta Glogera – Artykuł historyczno – krajoznawczy z 1903 r.
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.