Norzyca

Norzyca
Но́рыца
Państwo

 Białoruś

Obwód

 witebski

Rejon

postawski

Sielsowiet

Wołki

Wysokość

171 m n.p.m.

Populacja (2009)

 

• liczba ludności

157

Nr kierunkowy

+375 2155

Kod pocztowy

211847

Tablice rejestracyjne

2

Położenie na mapie obwodu witebskiego
Mapa konturowa obwodu witebskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Norzyca”
Położenie na mapie Białorusi
Mapa konturowa Białorusi, u góry znajduje się punkt z opisem „Norzyca”
Położenie na mapie Polski w 1939 r.
Mapa konturowa Polski w 1939 r., blisko prawej krawędzi u góry znajduje się punkt z opisem „Norzyca”
Ziemia55°04′39″N 27°19′49″E/55,077500 27,330278
Multimedia w Wikimedia Commons

Norzyca (biał. Но́рыца; ros. Норица) – wieś na Białorusi, w rejonie postawskim obwodu witebskiego, około 32 km na wschód od Postaw.

Historia

Najstarszym znanym właścicielem tych dóbr był Karol Sulistrowski (~1715–1749), wojski oszmiański i starosta butyłowski. Karol żenił się dwukrotnie, drugi raz z Rozalią z Paców (1716–?) i po nich dziedziczył majątek ich syn Alojzy Sulistrowski (1739–1795), pisarz litewski, mąż Antoniny z Oskierków (1740–?). Alojzy był członkiem Rady Najwyższej Rządowej Litewskiej w czasie powstania kościuszkowskiego, jednak wcześniej, w 1785 roku sprzedał Norzycę szambelanowi królewskiemu i marszałkowi szlachty powiatu drysieńskiego Tomaszowi Ignacemu Łopacińskiemu (1753–1817[1]) żonatemu z Barbarą z Szadurskich (~1760–1817). Po nich dziedziczył ich syn, również marszałek szlachty tegoż powiatu, Józef Mikołaj (1784–1835), mąż Doroty z Morykonich (1780–1857). Około 1827 roku Łopacińscy sprzedali Norzycę sędziemu pogranicznemu oszmiańskiemu Kazimierzowi Okuszce (1781–1830). W połowie XIX wieku właścicielem Norzycy był Kazimierz Łopaciński (1832–1895), możliwe że wnuk Kazimierza seniora. Jego syn (i Teresy z Chrzanowskich) Władysław (1865–1937) żonaty z Jadwigą z Małaczyńskich był kolejnym właścicielem Norzycy, a ostatnim jej właścicielem przed 1939 rokiem był ich syn Eugeniusz Okuszko (1902–1939), żonaty z Krystyną Koronowską[1][2][3][4].

Po II rozbiorze Polski w 1793 roku dobra te, wcześniej leżące na terenie województwa wileńskiego Rzeczypospolitej, znalazły się na terenie powiatu wilejskiego (ujezdu) guberni wileńskiej. Po I wojnie światowej Norzyca została siedzibą gminy Norzyca, 7 listopada 1920 roku gmina ta została przyłączona do nowo utworzonego powiatu duniłowickiego pod Zarządem Terenów Przyfrontowych i Etapowych[5]. 19 lutego 1921 roku wraz z całym powiatem weszła w skład nowo utworzonego województwa nowogródzkiego. 13 kwietnia 1922 roku gmina wraz z całym powiatem duniłowickim została przyłączona do objętej władzą polską Ziemi Wileńskiej[6], przekształconej 20 stycznia 1926 roku w województwo wileńskie. 1 stycznia 1926 roku nazwę powiatu duniłowickiego zmieniono na powiat postawski[7]. Od 1945 roku – w ZSRR, od 1991 roku – na terenie Republiki Białorusi[2][8][9][10].

W latach 80. XIX wieku w folwarku mieszkały 22 osoby, 7 prawosławnych i 15 katolików[2]. Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku zamieszkiwało folwark 91 osób, 73 były wyznania rzymskokatolickiego a 18 prawosławnego. Jednocześnie 68 mieszkańców zadeklarowało polską a 23 białoruską przynależność narodową. Było tu 6 budynków mieszkalnych[11]. W 1931 roku w majątku mieszkało 90 osób, a w kolonii – 3[8], w 2009 roku wieś zamieszkiwało 157 osób[12].

Wierni należeli do parafii rzymskokatolickiej w Duniłowiczach i miejscowej prawosławnej. Miejscowość podlegała pod Sąd Grodzki w Duniłowiczach i Okręgowy w Wilnie; mieścił się tu urząd pocztowy, który obsługiwał znaczną część gminy Norzyca[13].

Józef Łopaciński ufundował tu w 1830 roku cerkiew prawosławną pw. Opieki NMP[2].

W 1938 roku miejscowość należała do gromady Norzyca gminy Norzyca[14].

Park pałacowy w Norzycy

Nieistniejący zamek i pałac

W przeszłości stał w Norzycy, nad tutejszym jeziorem, zamek, po którym w 1886 roku pozostały jedynie wały i fosy[2]. Nowy pałac został wybudowany prawdopodobnie przez Okuszków na wzgórzu zamkowym, zapewne w połowie XVIII wieku. Spłonął on w 1925 roku i nie został odbudowany. O samym pałacu prawie nic nie wiadomo poza tym, że był to budynek na planie prostokąta, prawdopodobnie jedenastoosiowy (i trójosiowy w elewacjach bocznych), dwukondygnacyjny. Natomiast kilku opisów doczekał się „pyszny park z długimi alejami lip”[2]. Przestrzeń przed pałacem zajmował kolisty gazon, a przy nim stała oficyna. Od strony ogrodowej (wschodniej) pałac był otoczony stawem w kształcie litery „C”, będącym ponoć pozostałością po fosie zamkowej, łączył się z jeziorem krótkim kanałem. Dalej w kierunku wschodnim, na trzech obniżających się tarasach ciągnęły się boskiety (i labirynty) o powierzchni co najmniej 1 ha, otoczone szpalerami lip. Przez środek boskietów i oś pałacu przechodziła główna aleja lipowa, na której wschodnim końcu stała altana. W otaczającym parku były liczne sadzawki, z groblami i mostkami[3][15][16].

Do dziś zachował się zdziczały park o powierzchni około 6 ha z częściowo zachowanym systemem wodnym. Zachowały się również ślady umocnień ziemnych i fosy po dawnym zamku. Na miejscu dawnej oficyny stoi obecnie duży ceglany budynek zbudowany po II wojnie światowej, a nad stawem stoi budynek gorzelni, który również zupełnie nie przypomina budynku przedwojennego[4][17].

Majątek Norzyca został opisany w 11. tomie Dziejów rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego[3].

Przypisy

  1. ↑ a b Maria Minakowska, Wielka genealogia Minakowskiej [online], www.wielcy.pl [dostęp 2025-08-23].
  2. ↑ a b c d e f Norzyca, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VII: Netrebka – Perepiat, Warszawa 1886, s. 182.
  3. ↑ a b c Norzyca, [w:] Roman Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 11: Województwo kijowskie oraz uzupełnienia do tomów 1-10, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1997, s. 568–572, ISBN 83-04-04369-6, ISBN 83-04-03701-7 (całość).
  4. ↑ a b Norzyca. W: Grzegorz Rąkowski: Kresowe rezydencje. Zamki, pałace i dwory na dawnych ziemiach wschodnich II RP, tom 1: województwo wileńskie. T. 5. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2017, s. 170–171, seria: Dopalanie Kresów. ISBN 978-83-8098-093-8.
  5. ↑ Dz. Urz. ZTPiE z 1920 r. Nr 3, poz. 24
  6. ↑ Dz. U. z 1922 r. Nr 26, poz. 213 (ISAP) – Art. 8.
  7. ↑ Dz. U. z 1925 r. Nr 67, poz. 472 (ISAP)
  8. ↑ a b Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. 1, Województwo wileńskie. T. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1938, s. 42. [dostęp 2018-01-07].
  9. ↑ Wieś Norzyca na stronie Radzima.net. [dostęp 2018-01-07].
  10. ↑ Норица na stronie Globus Białorusi. [dostęp 2018-01-07]. (ros.).
  11. ↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych., t. 7, część 2, 1924, s. 31.
  12. ↑ Liczby ludności miejscowości obwodu witebskiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 14 października 2009 roku. [dostęp 2018-01-07]. (ros.).
  13. ↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorjalnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych, Przemyśl, Warszawa 1933, s. 1135.
  14. ↑ Rozporządzenie Wojewody Wileńskiego z dnia 20 września 1938 roku. Załącznik.
  15. ↑ Норица, усадьба Лопатинских, [w:] Анатолий Тарасович Федорук, Садово-парковое искусство Белоруссии, Mińsk: Ураджай, 1989, s. 65–67, ISBN 5-7860-0086-9 [dostęp 2018-01-07] (ros.).
  16. ↑ Збор помнікаў гісторыі і культуры. Віцебская вобласць, Mińsk: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1985, s. 330 [dostęp 2018-01-07] (biał.).
  17. ↑ Norzyca na stronie Radzima.org. [dostęp 2018-01-07].
Norzyca (gmina) (II Rzeczpospolita)
Miasteczko
Wsie
Zaścianek
Kolonia
Folwarki
Majątek
Szkoła

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya