Oposek
| Marmosa | |||||
| J.E. Gray, 1821[1] | |||||
 Oposek wielkooki (M. robinsoni) | |||||
| Systematyka | |||||
| Domena | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Królestwo | |||||
| Typ | |||||
| Podtyp | |||||
| Gromada | |||||
| Podgromada | |||||
| Nadrząd | |||||
| Rząd | |||||
| Rodzina | |||||
| Podrodzina | |||||
| Plemię | |||||
| Rodzaj |
oposek | ||||
| Typ nomenklatoryczny | |||||
|
Didelphis marina J.E. Gray, 1821 (= Didelphis murina Linnaeus, 1758) | |||||
| |||||
| Podrodzaje i gatunki | |||||
| |||||
Oposek[18] (Marmosa) – rodzaj ssaków z podrodziny dydelfów (Didelphinae) w obrębie rodziny dydelfowatych (Didelphidae).
Rozmieszczenie geograficzne
Rodzaj obejmuje gatunki występujące od Meksyku po środkową część Ameryki Południowej[19][20].
Morfologia
Długość ciała 8,3–24 cm, długość ciała 10,1–29,4 cm; masa ciała 10–230 g[21][22].
Systematyka
Rodzaj zdefiniował w 1821 roku angielski zoolog John Edward Gray w artykule zatytułowanym O naturalnym układzie zwierząt kręgowych, opublikowanym na łamach „The London Medical Repository”[1]. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) oposek mysi (M. murina).
- Didelphis: gr. δι- di- ‘podwójny’, od δυο duo ‘dwa’; δελφυς delphus ‘łono, macica’[23]. Gatunek typowy: Didelphis murina Linnaeus, 1758.
- Sarigua: fr. sarigue, od br. Sarigueya, çarigueia lub çarigueira ‘opos’[24]. Gatunek typowy: Didelphis murina Linnaeus, 1758.
- Marmosa: nazwa nadana oposkowi w Brazylii, zgodnie z Sebą, i zaadaptowana w języku francuskim w formie marmose przez Buffona[25].
- Asagis: gr. negatywny przedrostek α- a- ‘bez’; σαγις sagis ‘kieszonka, woreczek’[26]. Gatunek typowy: Didelphis murina Linnaeus, 1758.
- Notagogus: gr. νωταγωγες nōtagōges ‘nosić na plecach’[27]. Gatunek typowy: Didelphis murina Linnaeus, 1758.
- Micoureus (Micureus, Micoures, Micoures, Micoreus): nazwa Micouré oznaczająca w języku guarani oposa[28]. Gatunek typowy: Didelphis cinerea Temminck, 1824 (= Marmosa cinerea paraguayana Tate, 1931).
- Grymaeomys: gr. γρυμεα grumea ‘torba, worek’; μυς mus, μυός muos ‘mysz’[29]. Gatunek typowy: Didelphis murina Linnaeus, 1758.
- Cuica (Quica): rodzima, rdzenno amerykańska nazwa, pochodząca z połączenia coo ‘zwierzę’ i yeîca lub îca ‘lepki, gumowaty’[30]. Gatunek typowy: Didelphis murina Linnaeus, 1758.
- Stegomarmosa: gr. στεγη stegē ‘dach’; rodzaj Marmosa J.E. Gray, 1821[11]. Gatunek typowy: Stegomarmosa andersoni Pine, 1972.
- Grayium: John Edward Gray (1800–1875), brytyjski zoolog[14]. Gatunek typowy: Didelphis murina Linnaeus, 1758.
- Eomarmosa: gr. εως eōs lub ηως ēōs ‘świt’; rodzaj Marmosa J.E. Gray, 1821[16]. Gatunek typowy: Marmosa rubra Tate, 1931; opisany jako podrodzaj Marmosa.
- Exulomarmosa: łac. exsul lub exul ‘wygnaniec’, od ex ‘poza’; solum ‘kraj, ląd’; rodzaj Marmosa J.E. Gray, 1821[31]. Gatunek typowy: Marmosa robinsoni Bangs, 1898.
Podział systematyczny
Do rodzaju należą następujące gatunki zgrupowane w pięciu podrodzajach[32][19][18]:
| Podrodzaj | Grafika | Gatunek | Autor i rok opisu | Nazwa zwyczajowa | Podgatunki[21][19][22][33] | Rozmieszczenie geograficzne[21][19][22][33] | Podstawowe wymiary[21][22][33][e] | Status IUCN[34] |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eomarmosa Voss, Gutiérrez, Solari, Rossi & Jansa, 2014 |
Marmosa rubra | Tate, 1931 | oposek rudy | gatunek monotypowy | wschodni Ekwador, Peru; być może południowa Kolumbia | DC: 12,8–20 cm DO: 18,3–22 cm MC: 59–81 g |
DD | |
| Exulomarmosa Voss, Gutiérrez, Solari, Rossi & Jansa, 2014 |
Marmosa simonsi | O. Thomas, 1899 | gatunek monotypowy | zachodni Ekwador (włącznie z wyspą Puná), północno-zachodnie Peru; zakres wysokości: 0–1600 m n.p.m. | DC: 9,8–15,6 cm DO: 12,1–18,9 cm MC: 24–49 g |
NE | ||
| Marmosa isthmica | E.A. Goldman, 1912 | gatunek monotypowy | Panama, Kolumbia (północno-zachodnia część karaibskich nizin, wybrzeże Oceanu Spokojnego, zachodnia Cundinamarca), zachodni Ekwador; zakres wysokości: poniżej 1700 m n.p.m. | DC: 10,5–20 cm DO: 15–25 cm MC: 40–164 g |
NE | |||
| Marmosa zeledoni | E.A. Goldman, 1911 | gatunek monotypowy | Nikaragua, Kostaryka, Panama, zachodnia Kolumbia (Nariño i Valle del Cauca); zakres wysokości: 100–2200 m n.p.m. | DC: 11,9–16,2 cm DO: 14,5–21 cm MC: 28–100 g |
NE | |||
|
Marmosa mexicana | C.H. Merriam, 1897 | oposek meksykański | gatunek monotypowy | wschodni i południowo-wschodni Meksyk (Tamaulipas) do wschodniej Panamy, wraz z wyspami Roatá (Honduras) i Big Corn Islands (Nikaragua); zakres wysokości: poniżej 1600 m n.p.m. | DC: 9,4–16,8 cm; DO: 13–23 cm MC: 24–99 g |
LC | |
| Marmosa xerophila | Handley & Gordon, 1979 | oposek sucholubny | gatunek monotypowy | północno-wschodnia Kolumbia, północno-zachodnia Wenezuela (przybrzeżne pustynie wokół Zatoki Wenezuelskiej); zakres wysokości: 0–100 m n.p.m. | DC: 10,1–15,9 cm DO: 13–18,1 cm MC: 39–87 g |
VU | ||
|
Marmosa robinsoni | Bangs, 1898 | oposek wielkooki | gatunek typowy | Panama (na zachód do Chiriqui, włącznie z wyspami Isla del Rey i Saboga), północna i zachodnia Kolumbia, północna Wenezuela (na północ od rzeki Orinoko, wyspa Margarita), Trynidad i Tobago oraz Grenada; zakres wysokości: 0–2600 m n.p.m. | DC: 8,3–22 cm DO: 10,1–22 cm MC: 16–110 g |
LC | |
| Stegomarmosa Pine, 1972 |
Marmosa andersoni | Pine, 1972 | oposek nieznany | gatunek monotypowy | endemit Peru: regiony Pasco i Cuzco | DC: 12,4–12,5 cm DO: 17,5–19,3 cm MC: 28–38 g |
DD | |
| Marmosa chachapoya | S.E. Pavan, de Abreu-Júnior, Sánchez-Vendizú & Voss, 2025 | gatunek monotypowy | endemit Peru: znany tylko z miejsca typowego (Park Narodowy Rio Abiseo) | DC: około 10,7 cm DO: około 16 cm MC: około 21 g |
NE | |||
| Marmosa lepida | O. Thomas, 1888) | oposek rdzawy | gatunek monotypowy | wschodnia Kolumbia, południowa Wenezuela, Gujana, zachodnia i północna Brazylia, wschodni Ekwador, wschodnie Peru, północno-zachodnia Boliwia; zakres wysokości: 45–700 m n.p.m. | DC: 9,7–12 cm DO: 14–15,9 cm MC: 10–18 g |
LC | ||
| Marmosa J.E. Gray, 1821 |
Marmosa tyleriana | Tate, 1931 | oposek wyżynny | gatunek monotypowy | endemit Wenezueli: Bolívar i Amazonas; zakres wysokości: 1300–2200 m n.p.m. | DC: 11,2–12,8 cm DO: 14,5–17,7 cm MC: 30–56 g |
DD | |
| Marmosa macrotarsus | (J.A. Wagner, 1842) | oposek peruwiański | gatunek monotypowy | Peru (na południe od rzek Solimões i Marañón) i zachodnia Brazylia (na południe od rzeki Amazonka, na zachód od rzeki Tapajós); być może Boliwia; zakres wysokości: 25–1900 m n.p.m. | DC: 10,4–13,6 cm DO: 14,8–21 cm MC: 23–51 g |
NE | ||
|
Marmosa waterhousii | (Tomes, 1860) | gatunek monotypowy | środkowa, południowa i południowo-wschodnia Kolumbia, zachodnia Wenezuela (Andy), wschodni Ekwador, północne Peru, zachodnia Brazylia (na zachód od rzeki Rio Negro, na północ od rzeki Amazonka); zakres wysokości: 50–1100 m n.p.m. | DC: 12,2–14,9 cm DO: 17,2–22 cm MC: 49–66 g |
NE | ||
|
Marmosa murina | (Linnaeus, 1758) | oposek mysi | gatunek monotypowy | Wenezuela, Trynidad i Tobago oraz środkowa i wschodnia Brazylia; zakres wysokości: 0–1350 m n.p.m. | DC: 9,1–24 cm DO: 13,9–28 cm MC: 19–100 g |
LC | |
| Micoureus Lesson, 1842 |
_(8093945647)_(cropped).jpg)
|
Marmosa demerarae | O. Thomas, 1905 | opośniczek długowłosy | 5 podgatunków | Kolumbia na wschód do Wenezueli (doliny Andów), Gujana, Brazylia (na południe do Bahii, na zachód do Mato Grosso); zakres wysokości: poniżej 1200 m n.p.m. | DC: 15,2–21 cm DO: 19,5–27 cm MC: 62–130 g |
LC |
| Marmosa constantiae | O. Thomas, 1904 | opośniczek białobrzuchy | gatunek monotypowy | wschodnie Peru, północna Boliwia, zachodnia i południowo-zachodnia Brazylia (Acre do Mato Grosso i Mato Grosso do Sul) | DC: 13,4–18 cm DO: 18,6–22 cm MC: 68–90 g |
LC | ||
| Marmosa adleri | Voss, Giarla & Jansa, 2021 | gatunek monotypowy | endemit Panamy | DC: 12–15 cm DO: 21–24 cm MC: 40–68 g |
NE | |||
| Marmosa germana | O. Thomas, 1904 | gatunek monotypowy | południowo-wschodnia Kolumbia, wschodni Ekwador, północne Peru (na północ od rzeki Amazonka); dokładny zasięg występowania niepewny | DC: 18,7–21 cm DO: 25–28 cm MC: 75–150 g |
NE | |||
| Marmosa alstoni | (J.A. Allen, 1900) | opośniczek kostarykański | gatunek monotypowy | Belize na południe do północno-zachodniej Kolumbii (Chocó) | DC: 18–19,5 cm DO: 24–27 cm MC: 100–155 g |
LC | ||
| Marmosa nicaraguae | O. Thomas, 1905 | gatunek monotypowy | Nikaragua i Kostaryka (karaibskie zbocza); występowanie na pacyficznych zboczach Kostaryki niepewne | DC: 16,7–17,8 cm DO: 24–28 cm MC: brak danych |
NE | |||
|
Marmosa paraguayana | Tate, 1931 | opośniczek szary | gatunek monotypowy | wschodnia Brazylia (południowa Bahia do Rio Grande do Sul) do północno-wschodniej Argentyny (Misiones) oraz wschodniego Paragwaju | DC: 12–20 cm DO: 15–26 cm MC: 56–230 g |
LC | |
| Marmosa parda | Tate, 1931 | gatunek monotypowy | endemit Peru: zlewnia rzeki Huallaga (regiony Huánuco i La Libertad); zakres wysokości: 1000–1200 m n.p.m. | DC: 13,7–17,7 cm DO: 21–27 cm MC: około 82 g |
NE | |||
| Marmosa rutteri | O. Thomas, 1924 | gatunek monotypowy | południowa Kolumbia, wschodni Ekwador, Peru i zachodnia Brazylia (zachodnie Amazonas i Acre); zakres wysokości: poniżej 800 m n.p.m. | DC: 15,2–21 cm DO: 21–29 cm MC: 84–180 g |
NE | |||
| Marmosa rapposa | O. Thomas, 1899 | gatunek monotypowy | południowe Peru, Boliwia, południowa Brazylia (Mato Grosso del Sul), Paragwaj i północno-zachodnia Argentyna; zakres wysokości: poniżej około 2500 m n.p.m. | DC: 11,8–18,6 cm DO: 16,2–24 cm MC: 37–132 g |
NE | |||
| Marmosa phaea | O. Thomas, 1899 | opośniczek stokowy | gatunek monotypowy | zachodnia Kolumbia do południowo-zachodniego Ekwadoru (zachodnie zbocza Andów) | DC: 12,1–17 cm DO: 15,3–24 cm MC: około 63 g |
LC | ||
| Marmosa perplexa | Anthony, 1922 | gatunek monotypowy | południowo-zachodni Ekwador (Loja i El Oro) i północno-zachodnie Peru (Cajamarca i Tumbes) | DC: 12,7–15,1 cm DO: 17,8–20 cm MC: 35–43 g |
NE | |||
| Marmosa jansae | Voss & Giarla, 2021 | gatunek monotypowy | południowo-wschodnia Kolumbia (Putumayo), wschodni Ekwador (Orellana i Pastaza) i północno-wschodnie Peru (Lareto) | DC: 14,9–17,7 cm DO: 21–24 cm MC: 56–103 g |
NE |
Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, VU – gatunek narażony, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również gatunek wymarły[35][36]:
- Marmosa laventica Marshall, 1976
Kladogram wedle Silva-Neto et al., 2024[37]
Uwagi
Przypisy
- ↑ a b J.E. Gray. On the Natural Arrangement of Vertebrose Animals. „The London Medical Repository”. 15, s. 308, 1821. (ang.).
- ↑ C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 55. (łac.).
- ↑ C.S. Rafinesque: Analyse de la nature, or, Tableau de l’univers et des corps organisés. Palerme: Aux dépens de l’auteur, 1815, s. 55. (fr.).
- ↑ L. Muirhead: IV. Sub-order. Pedimana. W: D. Brewster: The Edinburgh encyclopaedia. Cz. 13. Edinburg: William Blackwood, 1819, s. 429. (ang.).
- ↑ a b C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Cz. 1. Breslau: A. Schulz, 1841, s. 82. (niem.).
- ↑ R.-P. Lesson: Nouveau tableau du regne animal, Mammiferes. Paris: A. Bertrand, 1842, s. 186. (fr.).
- ↑ H. Burmeister: Systematische Uebersicht der Thiere Brasiliens: welche während einer Reise durch die Provinzen von Rio de Janeiro und Minas geraës gesammlt oder beobachtet Wurden. T. 1. Berlin: G. Reimer, 1854, s. 138. (niem.).
- ↑ E. Liais: Climats, géologie, faune et géographie botanique du Brésil. Paris: Garnier Frères, 1872, s. 330. (fr.).
- ↑ Á. Cabrera. Catalogo del los mamiferos de America del Sur. I (Metatheria – Unguiculata – Carnivora). „Revista del Museo Argentino de Ciencias Naturales "Bernardino Rivadavia" e Institutio Nacional de Investigación de las Ciencias Naturales”. 4 (1), s. 12, 1958. (hiszp.).
- ↑ A.B. Ringuelet. Revisión de los didélfidos fósiles argentinos. „Revista del Museo de La Plata”. 3 (19), s. 288, 1953. (hiszp.).
- ↑ a b R.H. Pine. A New Subgenus and Species of Murine Opossum (Genus Marmosa) from Peru. „Journal of Mammalogy”. 53 (2), s. 279, 1972. DOI: 10.2307/1379162. (ang.).
- ↑ O.A. Reig, J.A.W. Kirsch & L.G. Marshall. New conclusions on the relationships of the opossum-like marsupials with an annotated classification of the Didelphimorphia. „Amegbiniana”. 21 (2–4), s. 288, 1985. (ang.).
- ↑ E. Massoia. Presas de Tyto alba en Campo Ramón, departamento Obrera, provincia de Misiones—I. „Aprona, Boletín Científico”. 7, s. 6, 1988. (hiszp.).
- ↑ a b M. Kretzoi & M. Kretzoi. Index generum et subgenerum mammalium. „Fossilium Catalogus I: Animalia”. 137 (1), s. 148, 2000. (łac.).
- ↑ D.A. Flores. Books Review. Atlas of New World marsupials. „Mastozoología Neotropical”. 11 (1), s. 133, 2004. (ang.).
- ↑ a b Voss i in. 2014 ↓, s. 14.
- ↑ Voss i in. 2014 ↓, s. 15.
- ↑ a b Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 3. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 42–57. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Marmosa. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-10-19].
- ↑ a b c d D. Astúa: Family Didelphidae (Opossums). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 137–144. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.).
- ↑ a b c d Lynx Nature Books (A. Monadjem (przedmowa) & C.J. Burgin (wstęp)): All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 31–33. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 229.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 619.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 400.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 123.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 461.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 420.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 300.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 206.
- ↑ Voss i in. 2014 ↓, s. 16.
- ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.3) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-09-08]. (ang.).
- ↑ a b c S.E. Pavan, E.F. de Abreu-Júnior, P.Y.Sánchez-Vendizú & R.S. Voss. A new species of Marmosa (Mammalia: Didelphimorphia: Didelphidae) from Parque Nacional del Río Abiseo, Peru. „American Museum novitates”. 4037, s. 1–18, 2005. (ang.).
- ↑ Taxonomy: Marmosa – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-09-14]. (ang.).
- ↑ J.S. Zijlstra, Marmosa Gray, 1821, Hesperomys project (Version 23.6.0), DOI: 10.5281/zenodo.7654755 [dostęp 2023-07-16] (ang.).
- ↑ L.G. Marshall. New didelphine marsupials from the La Venta Fauna (Miocene) of Colombia, South America. „Journal of Paleontology”. 50 (3), s. 403, 1976. JSTOR: 1303521. (ang.).
- ↑ Francisco das Chagas Silva-Neto, Silvia E. Pavan, Diego Astúa, Evolution, divergence, and convergence in the mandibles of opossums (Didelphidae, Didelphimorphia), „Current Zoology”, 70 (4), 2024, s. 488–504, DOI: 10.1093/cz/zoad027 (ang.).
Bibliografia
- T.S. Palmer: Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. Waszyngton: Government Printing Office, 1904, s. 71–718, seria: North American Fauna. (ang.).
- R.S. Voss, E.E. Gutiérrez, S. Solari, R.V. Rossi & Sharon A. Jansa. Phylogenetic relationships of mouse opossums (Didelphidae, Marmosa) with a revised subgeneric classification and notes on sympatric diversity. „American Museum novitates”. 3817, s. 1–28, 2014. (ang.).
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.