Order Vitéza

Order Vitéza
Vitézi Rend

Awers
Ustanowiono	10 sierpnia 1920
Multimedia w Wikimedia Commons

Order Vitéza, (węg.) Vitézi Rend – order ustanowiony 10 sierpnia 1920 dekretem nr 6650/1920 przez rząd regenta Węgier admirała Miklósa Horthyego. Order swoim wyglądem nawiązywał do herbu Węgier i symbolu państwowości węgierskiej, korony świętego Stefana.

Wcześniej za waleczność i zakończone powodzeniem śmiałe czyny wykonane bez rozkazu lub wbrew rozkazowi na terenie Austro-Węgier nadawano Wojskowy Order Marii Teresy. Po I wojnie światowej, gdy Węgry stały się niepodległym królestwem, nie można było przyznawać tego orderu. Powrócono wówczas do Orderu Vitéza, ustanowionego w 1678 przez Emeryka Thököly'ego (1657-1705), księcia Górnych Węgier (obecnie wschodnia Słowacja) i Siedmiogrodu.

Słowo vitéz – (węg.) dzielny, waleczny – pochodzi od południowosłowiańskiego "vitez" = rycerz, kawaler. Tytuł vitéza, który był odpowiednikiem niemieckiego tytułu Ritter, a polskiego kawaler) otrzymywał odznaczony Orderem Vitéza, który stawał się członkiem zakonu rycerskiego Kawalerów Orderu Vitéz. Nadanie orderu wiązało się z prawem do jego noszenia, posługiwania się tytułem oraz nadaniem ziemi: dla oficerów 40 jochów katastralnych (mórg) – co wynosiło 23 ha, pozostali żołnierze i cywile 8 jochów (4,6 ha). Te trzy wyróżniki (order, tytuł i grunt) były dziedziczone przez najstarszych potomków w linii męskiej (pierworodnych synów) po uzyskaniu 17 lat, jeśli fizycznie i psychicznie byli do tego przygotowani. Ci spośród odznaczonych orderem, którzy nosili niewęgierskie nazwiska, madziaryzowali je poprzez dodanie końcówki -y lub -i, lub zmieniali na inne (np. gen. Gustaw Hautzinger zmienił na panieńskie nazwisko matki – Jány).

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Vitéza.

Pierwszym odznaczonym został wnuk palatyna Węgier, Józefa Antoniego Habsburga, feldmarszałek i arcyksiążę Józef August Habsburg (1872-1962), w 1918 "Homo Regius" (zastępca) króla Karola I, a po upadku Węgierskiej Republiki Rad i restauracji monarchii w sierpniu 1919 pierwszy naczelny dowódca armii węgierskiej. Kolejne ordery otrzymali członkowie rządu tymczasowego utworzonego po stłumieniu rewolucji węgierskiej i upadku Republiki Radzieckiej. Liczba kawalerów orderu osiągnęła w 1936 16 000 osób, w tym 1800 oficerów.

Po II wojnie światowej order został przekształcony w order domowy węgierskiej (palatyńskiej, po Józefie Antonim) linii dynastii habsbursko-lotaryńskiej i nadawany był na emigracji już nie za waleczność, lecz za zasługi dla Węgier i Habsburgów. Nie wiąże się też z nadaniem majątku ziemskiego. Aktualnie głową Zakonu Orderu Viteza jest pretendent do tronu węgierskiego, arcyksiążę vitéz Józef Árpad Habsburg (ur. 1933), wnuk arcyksięcia Józefa Augusta.

• Erik Naberhuis: The Hungarian Vitéz Order. austro-hungarian-army.co.uk, 2005. [dostęp 2014-04-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-07-24)]. (ang.).
• Vitézi Rend. [dostęp 2014-04-19]. (węg.).
• Short history of the Order of Vitéz. [dostęp 2014-04-19]. (ang.).

• p
• d
• e

Węgierskie odznaczenia (według rangi)

Republika (od 1991)	Order Świętego Stefana Łańcuch Korwina Order Honoru Order Zasługi Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy 1956
Republika (1989–1991)	Order Flagi Republiki Węgierskiej Order Gwiazdy Republiki Węgierskiej
Komunizm (1949–1989)	Order Flagi WRL Order Zasługi WRL Order Zasługi Pokoju i Przyjaźni Order Zasługi Czerwonego Sztandaru Pracy Order Zasługi dla Socjalistycznej Ojczyzny Order Kossutha (†) Order Zasługi Czerwonego Sztandaru Order Zasługi Węgierskiej Wolności Medal Pamiątkowy Władzy Robotniczo-Chłopskiej Order Zasługi dla Socjalistycznych Węgier Order Gwiazdy WRL Order Zasługi Czwartego Kwietnia Order Zasługi Pracy Order Czerwonej Gwiazdy Medal Zasługi Pracy Socjalistycznej Medal Zasługi Sportowej Order Wybitnej Służby Medal Chwalebnej Służby Medal Zasługi Pracy Medal Honorowy 48 (†) Medal Pamiątkowy Węgierskiej Republiki Rad Medal Pamiątkowy Jubileuszowy Wyzwolenia Medal Bezpieczeństwa Publicznego Medal Straży Pożarnej
„Republika” (1946–1949)	Order Kossutha Order Zasługi Order Zasługi Węgierskiej Wolności Order Zasługi Pracy Medal Zasługi Sportowej Odznaka Służby Bezpieczeństwa Publicznego Medal Honorowy 48
Regencja (1920–1946)	Order Marii Teresy Order Świętego Stefana Order Zasługi Order Świętej Korony Medal z Koroną Odznaka Honorowa WCK Łańcuch Korwina Medal Waleczności Medal Zasługi Miklósa Toldiego Medal Dzielności Krzyż Ogniowy Krzyż Obrony Narodowej Medal Pamiątkowy Wojny Odznaka za Służbę Medal Pamiątkowy Północny Medal Pamiątkowy Siedmiogrodzki Medal Pamiątkowy Południowy Krzyż Zasługi Cywilnej Obrony Order Vitéza
Inne (przed 1920)	Odznaka Ostrogi Złotej Order Zasługi Wojskowej Order Smoka

(†) republikańskie odznaczenia uznane przez WRL, ale już nie nadawane

 Osobne artykuły: austro-węgierskie odznaczenia i austriackie odznaczenia.