Osman Achmatowicz

Osman Achmatowicz
Ilustracja
Osman Achmatowicz w latach 60.
Data i miejsce urodzenia

16 marca 1899
Bergaliszki

Data i miejsce śmierci

4 grudnia 1988
Warszawa

profesor
Specjalność: chemia organiczna
Alma Mater

Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie

Doktor honoris causa
Politechnika Łódzka – 7 maja 1960
Rektor
Uczelnia

Politechnika Łódzka

Okres spraw.

1948–1952

Poprzednik

Bohdan Stefanowski

Następca

Bolesław Konorski

Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Medal 40-lecia Polski Ludowej Medal 10-lecia Polski Ludowej
Odznaka Nagrody Państwowej
Multimedia w Wikimedia Commons
Tablica upamiętniająca Osmana Achmatowicza w budynku Wydziału Chemicznym Politechniki Łódzkiej

Osman Achmatowicz (ur. 16 marca 1899 w Bergaliszkach, zm. 4 grudnia 1988 w Warszawie) – chemik organik polski pochodzenia tatarskiego, z książęcego rodu h. Kotwica, przydomku Starzyński, wiernego Polsce od bitwy pod Grunwaldem w 1410 roku, od uczestnika której bezpośrednio i w linii prostej się wywodził.

Życiorys

Urodził się w 16 marca 1899 r. w Bergaliszkach, woj. wileńskim[1], w rodzinie Aleksandra, adwokata, ministra sprawiedliwości Republiki Krymskiej i jej senatora, później senatora II RP, i Emilii z Kryczyńskich. Miał pięciu braci i dwie siostry: Bohdana (zm. 1916); Leona (zm. 1974), chirurga, żołnierza 2 Korpusu Polskiego we Włoszech; Aleksandra (Iskandra) (zm. 1941), porucznika WP, sędziego, zamordowanego na Białorusi; Macieja (zm. w dzieciństwie); Konstantego (Kerima) (zm. po 24 czerwca 1941 na terenie ZSRR), podporucznika WP, sędziego, aresztowanego przez NKWD; Helenę zamężną Rodkiewicz (zm. 1942), rozstrzelaną wraz z mężem i synem przez sowieckich partyzantów pod Lidą; Tamarę I v. Anatolową Kryczyńską, II v. Aleksandrową Sulkiewicz, osiadłą po II wojnie światowej w Londynie.

Ukończył w 1916 r. Korpus Paziów w Piotrogrodzie i zdał maturę, następnie rozpoczął studia w tamtejszym Instytucie Górniczym, przerwane przez wybuch rewolucji październikowej. W 1919 r. kontynuował studia na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. W 1920 r., jako ułan Pułku Ułanów Tatarskich, brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. W 1925 r. ukończył studia na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie[1]. Członek korporacji akademickiej Konwent Polonia. W latach 1928–1930 dzięki stypendium Funduszu Kultury Narodowej odbył studia w Oksfordzie, zakończone doktoratem z filozofii. W 1933 r. habilitował się w uniwersytecie w Wilnie. Był profesorem w Katedrze Chemii Farmaceutycznej i Toksykologicznej Uniwersytetu Warszawskiego (1934–1939). W latach 1934–1939 był dziekanem Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Warszawskiego[2].

W okresie okupacji niemieckiej brał udział w tajnym nauczaniu akademickim w Warszawie i Częstochowie[3].

Po wojnie był organizatorem i profesorem Wydziału Chemicznego Politechniki Łódzkiej (1946–1953 – także jej rektorem), następnie profesorem Uniwersytetu Warszawskiego (1953–1969).

Od 1945 r. członek Polskiej Akademii Umiejętności, od 1952 r. członek korespondent, od 1961 r. członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk[4], od 1984 r. Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Członek rad naukowych wielu stowarzyszeń naukowych. Wiceminister szkolnictwa wyższego (1953–1959), dyrektor Instytutu Kultury Polskiej w Londynie (1964–1969).

Jako wiceminister był jedną z nielicznych osób bezpartyjnych na tym szczeblu w okresie stalinowskim. Ideowo silnie dystansował się od marksizmu oraz komunizmu, hołdował jednak ideałom pozytywistycznym, uważając, że należy brać udział w odbudowie i tworzeniu polskiej nauki w takich warunkach, jakie są możliwe[5].

Jego prace dotyczyły chemii organicznej (alkaloidy, steroidy, sulfony) oraz syntezy chemicznej i fitochemii.

Od 1924 r. jego żoną była Helena ze Staniewiczów, córka prof. Wiktora Staniewicza. Według innego źródła żona nazywała się Barbara Staniewicz i była adiunktem w Instytucie Chemii Organicznej PAN[6]. Z tego małżeństwa pochodzili: Emilia (ur. 1927), Osman (ur. 1931), chemik, odkrywca reakcji Achmatowicza i Selim (ur. 1933), również chemik[7].

Zmarł w Warszawie, pochowany na Muzułmańskim Cmentarzu Tatarskim.

Ordery i odznaczenia

Nagrody i wyróżnienia

Przypisy

  1. ↑ a b Czy wiesz kto to jest?. Stanisław Łoza (red.). Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 3. [dostęp 2021-12-10].
  2. ↑ Osman Achmatowicz, [w:] Portrety uczonych. Profesorowie Uniwersytetu Warszawskiego po 1945 A-K, Warszawa 2016, s. 16.
  3. ↑ Stanisław Rybicki: Pod znakiem orła i kruka. Fragmenty wspomnień z lat okupacji. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990, s. 288–289. ISBN 83-211-1105-X.
  4. ↑ Członkowie PAN: Skorowidz nazwisk.
  5. ↑ Ł. Bertram, Towarzysze podróży. Bezpartyjni w polskiej elicie rządowej (1949–1956), w: „Polska Ludowa” 1944–1989 – wybrane problemy historii politycznej i społecznej” red. K. Bałękowski, D. Litwin-Lewandowska, Lublin 2016, s. 61.
  6. ↑ Słownik biograficzny Tatarów polskich XX wieku. s. 24.
  7. ↑ Jubileusz siedemdziesięciolecia urodzin dr. Aleksandra Achmatowicza, „Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej”, XXXVII, s. 20.
  8. ↑ M.P. z 1951 r. Nr 74, poz. 1007 „za wybitną działalność naukową”.
  9. ↑ Kto jest kim w Polsce 1984. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 11. ISBN 83-223-2073-6.
  10. ↑ Nagrody państwowe I stopnia w dziedzinie nauki, techniki oraz kultury i sztuki. „Głos Wielkopolski”. Rok XX, Nr 171 (6359), s. 3, 21 lipca 1964. Poznań: Poznańskie Wydawnictwo Prasowe „RSW Prasa”. [dostęp 2026-03-10]. 
  11. ↑ Doktoraty honoris causa w PŁ. p.lodz.pl. [dostęp 2011-02-23].

Bibliografia

  • Polskie rody szlacheckiej. Kto jest kim dziś?, Warszawa 1993, s. 31–32.
  • Bogdan Brózda, Chemia zamiast oręża, „Przegląd Techniczny”, 26/2005 [dostęp 2020-11-01].
  • Stanisław Dziadulewicz, Herbarz Rodzin Tatarskich w Polsce, Wilno 1929, s. 10–14.
  • Kto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, s. 18 ISBN 83-223-2491-X.
Rektorzy Politechniki Łódzkiej

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya