Pacta conventa
Pacta conventa (warunki uzgodnione, występuje także pisownia pakta konwenta[1]) – umowa o charakterze publicznoprawnym podpisywana w czasie sejmu koronacyjnego przez każdego nowo wybranego w drodze wolnej elekcji króla. Umowy te redagowane były w czasie sejmu elekcyjnego przez reprezentantów izby poselskiej i senatu oraz przez reprezentantów kilku kandydatów na tron Rzeczypospolitej z osobna. W paktach konwentach znajdowały się osobiste zobowiązania króla. Ich treść odzwierciedlała program królewski w dziedzinie polityki, gospodarki i kultury.
Historia
Zgodnie z postanowieniami pierwszych pactów conventów uchwalonych na polach między Zastowem i Grochowem oraz podpisanych w 1573 roku, król Henryk Walezy był zobowiązany do[2]:
- kształcenia 100 polskich szlachciców we Francji na swój koszt,
- spłaty długów Zygmunta Augusta,
- utrzymywania przymierza polsko-francuskiego,
- sprowadzenia 4 tysięcy piechoty gaskońskiej przeciw Iwanowi Groźnemu,
- sprowadzenia uczonych z zagranicy do Akademii Krakowskiej,
- łożenia co roku na potrzeby Rzeczypospolitej 450 tysięcy złotych ze swoich własnych zasobów,
- wysłania na Bałtyk floty francuskiej,
- odbudowy floty polskiej,
- odrestaurowania Akademii Krakowskiej,
Zawarcie małżeństwa z Anną Jagiellonką, choć pierwotnie przewidywane, ostatecznie nie znalazło się w tekście umowy.
Wszyscy kolejni królowie podpisywali tekst, składający się zwykle z tekstu Artykułów henrykowskich, uzupełnionego o warunki dodatkowe, uzależniające władzę królewską od woli wyborców i przez to dodatkowo ją osłabiające.
| Kandydat na króla | Miejsce podpisania | Data podpisania | Warunki szczególne | Wykonanie postanowień |
|---|---|---|---|---|
| Stefan Batory | Meggesz | 16 lutego 1576 | odbicie ziem zagarniętych przez Moskwę, wzmocnienie armii, ślub z Anną Jagiellonką[3], utrzymanie pokoju z Turcją, wypłacenie 200 tysięcy florenów na obronę kraju[4] | częściowe, zgodnie z rozejmem w Jamie Zapolskim |
| Zygmunt III Waza | Oliwa | 7 października 1587 | Przyłączenie Estonii do Rzeczypospolitej (Zygmunt wynegocjował usunięcie tego warunku), sojusz polsko-szwedzki, stworzenie floty na Bałtyku, budowa 5 zamków na pograniczu, umorzenie długów w Szwecji, gwarancja pokoju religijnego[5] | |
| Władysław IV Waza | Kraków | 14 listopada 1632 | utworzenie floty, budowy czterech zamków, fortyfikacji zamku w Kamieńcu oraz stworzenie nowoczesnego zaplecza wojskowego, uspokojenie nieporozumień pomiędzy dyzunitami i unitami, zapobiegnięcie wojnie ze Szwecją i Rosją, stworzenie szkoły rycerskiej[6] |
W myśl Konstytucji 3 maja z 1791 roku pacta conventa pozostały w mocy.
Przypisy
- ↑ Juliusz Bardach, Bogusław Leśnodorski, Michał Pietrzak: Historia ustroju i prawa polskiego. Warszawa: LexisNexis, 2009. ISBN 978-83-7620-192-4.
- ↑ Zbiór pamiętników do dziejów polskich, Tom 3 Władysław Plater, Warszawa 1858 s. 220–228.
- ↑ Jerzy Besala, Stefan Batory, 2010.
- ↑ Andrzej Nowak, Dzieje Polski, Tom 5, 1572-1632 Imperium Rzeczypospolitej, 2021.
- ↑ Leszek Podhordecki, Wazowie w Polsce, 1985.
- ↑ Władysław Czapliński, Władysław IV i jego czasy, 1972.
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.