Paul Connerton

Paul Connerton (ur. 1940, zm. 2019^[1]) – brytyjski antropolog społeczny, znany z prac na temat pamięci zbiorowej.

Urodził się w Chesterfield. Studiował historię w Kolegium Jezusowym na Uniwersytecie Oxfordzkim, następnie badał filozofię György Lukácsa w Nuffield College oraz ukończył kurs literatury angielskiej w Kolegium Gonville’a i Caiusa w Cambridge, którego następnie był nieoficjalnie członkiem (fellow) w latach 1968–1972. Obronił doktorat na temat szkoły frankfurckiej, opublikowany w 1980 jako The Tragedy of Enlightenment: An Essay on the Frankfurt School^[1]. Przez większość życia pracował jako badacz niezależny, później związany był z katedrą antropologii społecznej na University of Cambridge^[2].

Zasłynął z prac na temat pamięci zbiorowej: Jak społeczeństwa pamiętają (How Societies Remember, 1989, wydanie polskie 2012), How Modernity Forgets (2009) i The Spirit of Mourning (2011). Pierwsza z nich została przełożona na wiele języków i stała się jedną z najczęściej cytowanych prac w dziedzinie studiów nad pamięcią^[3].

Connerton przedstawił pamięć jako ważne narzędzie kształtowania tożsamości grupy, pozwalające odnieść bieżącą sytuację do dawnych wydarzeń; przykładowo w czasie rewolucji czy transformacji ustrojowej społeczeństwo odrzuca pamięć obalanego ustroju i sięga dalej w przeszłość, by budować nową tożsamość na starszych fundamentach^[4]. Zwrócił uwagę na nietekstualne oraz niedyskursywne nośniki pamięci, takie jak społeczne obrzędy upamiętniania, nawyki cielesne czy przedmioty wytwarzane przez daną kulturę. Tym sposobem pokazał, że pamięć zbiorowa obejmuje nie tylko treści uświadomione przez członków społeczności, transmitowane przez przekaz ustny i pisemny, ale również treści nieuświadomione, które przejawiają się w praktykach kulturowych, a transmitowane są poprzez społeczne rytuały, obrzędy, stosowanie reguł, a nawet stroje (ponieważ ubiór, poza funkcją praktyczną, pełni też rolę komunikatu oraz wymusza określoną postawę ciała).

Podzielił pamięć na biograficzną (dotyczącą osobistych przeżyć pamiętającego), poznawczą (czyli informacje o świecie, o faktach, które nie dotyczą danej osoby bezpośrednio) oraz nawykową (często o treści niedyskursywnej; zawierają się tu przede wszystkim skłonności, dyspozycje do określonego działania, nawyki cielesne, ale również przestrzeganie reguł obowiązujących w społeczeństwie)^[5].