Paul Moder

Paul Moder

Paul Moder (z lewej), Hans Frank, Ludwig Fischer
Data i miejsce urodzenia	1 października 1896 Neheim
Data i miejsce śmierci	8 lutego 1942 okolice Małego Kamieńca (front wschodni)
poseł do Reichstagu Dowódca SS i Policji w dystrykcie warszawskim
Przynależność polityczna	NSDAP
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Paul Moder (ur. 1 października 1896 w Neheim(inne języki), zm. 8 lutego 1942 w pobliżu Małego Kamieńca koło Nowogrodu Wielkiego) – niemiecki oficer, działacz NSDAP, dowódca SA i SS, poseł do Reichstagu, zbrodniarz nazistowski^[1].

Jako Dowódca SS i Policji w dystrykcie warszawskim, był współodpowiedzialny za działania mające na celu wyniszczenie polskiej inteligencji, w tym za masowe egzekucje w Palmirach^[2].

Był synem hotelarza. W sierpniu 1914 roku, na wieść o wybuchu I wojny światowej, porzucił szkołę realną w Koblencji, by zaciągnąć się ochotniczo w szeregi Armii Cesarstwa Niemieckiego^[3]. Walczył m.in. pod Verdun, gdzie został ranny. Dwukrotnie odznaczono go Krzyżem Żelaznym^[1]. Awansowany do stopnia podporucznika rezerwy, w ostatnim okresie wojny służył jako obserwator lotniczy^[3].

Po wojnie miał pracować jako kupiec, spedytor i dziennikarz, jednocześnie angażując się w działalność paramilitarną i skrajnie prawicową^[3]. Jako członek Freikorpsu Gerharda Roßbacha (Freikorps Roßbach) miał walczyć po stronie niemieckiej w powstaniach śląskich^[1].

Od 1922 roku przebywał w Altonie (obecnie część Hamburga), gdzie udzielał się w środowisku weteranów Freikorps Roßbach^[3]. Również w 1922 roku^[3] (według innego źródła – w 1923 roku)^[1] wstąpił do NSDAP^[3]. Posiadał Złotą Odznakę Partii^[4]. Współorganizował miejscowe prawicowe bojówki (m.in. „Kampfbund Roland”), był także współtwórcą i organizatorem pierwszych oddziałów SA w Altonie, odpowiedzialnych za brutalne „zabezpieczanie” wieców partyjnych oraz starcia uliczne z przeciwnikami politycznymi^[3]. Przyczynił się do sukcesów ruchu narodowosocjalistycznego w Altonie^[1], uważanej dotąd za bastion lewicy^[3].

W 1931 roku wstąpił do SS, obejmując dowództwo 4. SS-Standarte „Schleswig-Holstein”^[3]. W latach 1932–1938 był kilkukrotnie wybierany do Reichstagu z listy NSDAP^[1]. Podczas kampanii w lipcu 1932 roku organizował zamachy bombowe na działaczy SPD i KPD, za co w listopadzie tego samego roku skazano go na karę 6 lat więzienia, której jednak nie odbył dzięki immunitetowi poselskiemu^[1][3].

W 1934 roku Heinrich Himmler przeniósł Modera do Berlina, powierzając mu stanowisko zastępcy „Seppa” Dietricha w Oberabschnitt Ost/Spree (regionalnej komendanturze SS). 9 listopada 1936 roku Moder został awansowany na stanowisko SS-Gruppenführera^[1].

1 listopada 1939 roku został mianowany „komendantem policji” (niem. Kommandeur der Polizei) przy szefie dystryktu warszawskiego. Stanowisko to nie miało odpowiednika w strukturze organizacyjnej SS, a Moder w praktyce pełnił funkcję analogiczną do Dowódcy SS i Policji, odpowiadając bezpośrednio przed Wyższym Dowódcą SS i Policji w Generalnym Gubernatorstwie (HSSPF „Ost”), SS-Obergruppenführerem Friedrichem Wilhelmem Krügerem^[1].

Był współodpowiedzialny za represje wobec ludności cywilnej w dystrykcie warszawskim, zwalczanie polskiego ruchu oporu oraz eksterminację polskiej inteligencji w ramach akcji AB^[1], w tym za masowe egzekucje w Palmirach pod Warszawą^[5]. Gdy na niemieckich obwieszczeniach pojawiało się w podpisie jego nazwisko, członkowie Organizacji Małego Sabotażu „Wawer” przerabiali je na Mörder („morderca”)^[1].

Moder był również współodpowiedzialny za prześladowania Żydów i utworzenie getta warszawskiego^[1]. Istnieją przesłanki, że mógł się osobiście wzbogacić podczas służby w dystrykcie warszawskim, prawdopodobnie poprzez udział w grabieży mienia przy konfiskatach dokonywanych przez podległe mu służby^[3].

W drugiej połowie czerwca 1941 roku, w momencie rozpoczęcia niemieckiej inwazji na ZSRR, przebywał na urlopie w Berlinie. 19 lipca tego samego roku decyzją Himmlera został odwołany ze stanowiska i zdegradowany do stopnia SS-Sturmbannführera. Został jednocześnie skierowany na front wschodni do Dywizji SS „Totenkopf”. Poległ 8 lutego 1942 roku w pobliżu miejscowości Mały Kamieniec w okolicach Nowogrodu Wielkiego^[1]. Himmler osobiście złożył kondolencje wdowie po Moderze^[3].