Pałankowate

Pałankowate
Phalangeridae
Rafinesque, 1815[1]
Ilustracja
Kitanka lisia (Trichosurus vulpecula)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

torbacze

Nadrząd

australotorbowe

Rząd

dwuprzodozębowce

Podrząd

workolotokształtne

Nadrodzina

Phalangeroidea

Rodzina

pałankowate

Typ nomenklatoryczny

Phalanger Storr, 1780

Podrodziny

3 podrodziny – zobacz opis w tekście

Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Pałankowate[2] (Phalangeridae) – rodzina ssaków, torbaczy z rzędu dwuprzodozębowców (Diprotodontia). Obejmuje gatunki zamieszkujące środowiska leśne w Australii, Nowej Gwinei i kilku mniejszych wysp Indonezji[3][4].

Budowa

Są to średniej wielkości ssaki o długości ciała wynoszącej 60–120 cm[3]. Ciało mają krępe. Oczy ich kierują się ku przodowi, pysk jest krótki, łuki jarzmowe dobrze rozwinięte. Występuje 34-36 zębów[5], a więc zwykle mniej, niż u blisko spokrewnionych drzewnicowatych[6]. Zęby trzonowe określa się jako bunodontyczne. Na tułowiu występuje marsupium, dobrze rozwinięte i otwierające się do przodu. Ciało kończy znacznej długości ogon pokryty futrem i u większości gatunków chwytny. Większość gatunków rozwinęła chwytną dłoń, w której palce pierwszy i drugi położone są przeciwstawnie do kolejnych. Z kolei w kończynach dolnych występuje syndaktylia[5], ogólnie u dwuprzodozębowców drugi i trzeci palec stopy są zrośnięte, tylko pazury mają osobne[7].

Wzór zębowy I C P M
34-36 = 3 1 1 4
2 0 1-2 4

Systematyka

Pałankowate są blisko spokrewnione z drzewnicowatymi (Burramyidae), z którymi wydzielane są do nadrodziny Phalangeroidea[8]. Do rodziny należą następujące podrodziny[9][10][2]:

W sumie do pałankowatych zalicza się 6 rodzajów obejmujących 28 gatunków[5].

Rozmieszczenie geograficzne

Pałankowate spotyka się w Australii, Nowej Gwinei oraz na pobliskich wyspach[5], jak Celebes, np. kuskusek sulaweski[11], czy zachodnie Moluki, jak Strigocuscus pelengensis[12].

Kitanka lisia zamieszkuje nie tylko lasy (eukaliptusowe, namorzynowe), ale i w siedzibach ludzkich. Pałanka gołoucha spotykana jest też w jaskiniach[5].

Pałankowate dobrze wspinają się. Są wszystkożercami, a na żer wychodzą w nocy bądź świtem i zmierzchem. Kitanka lisia preferuje spożywanie roślin uprawnych[5].

Rozmnażanie

Pałanka gołoucha

Ciąża u kitanki lisiej trwa 18 dni, u pałanki gołouchej tylko 13. Samica wydaje na świat jednego noworodka[5].

Status

Różne gatunki mają różny status IUCN. Przykładowo Strigocuscus pelengensis jest gatunkiem najmniejszej troski[12]. Niektórym nie grozi wyginięcie. Kuskusek sulaweski jest bliski zagrożeniu wyginięciem[11]. Jeszcze inne, jak kuskusiec reliktowy występujący tylko na dwóch mniejszych wyspach[13] czy pałanka opalona, są krytycznie zagrożone wyginięciem[14].

Niektóre pałankowate, jak kitanka lisia, są jadalne[5].

Przypisy

  1. ↑ C.S. Rafinesque: Analyse de la nature, or, Tableau de l’univers et des corps organisés. Palerme: Aux dépens de l’auteur, 1815, s. 54. (fr.).
  2. ↑ a b Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 11, 12. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  3. ↑ a b K. Helgen & S. Jackson: Family Phalangeridae (Cuscuses, Brush-tailed Possums and Scaly-tailed Possum). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 456. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.).
  4. ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Family Phalangeridae. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-10-24].
  5. ↑ a b c d e f g h Błaszak, Skoracki i Gliwicz 2020 ↓, s. 84.
  6. ↑ Błaszak, Skoracki i Gliwicz 2020 ↓, s. 83.
  7. ↑ Błaszak, Skoracki i Gliwicz 2020 ↓, s. 81.
  8. ↑ D. Edwards & M. Westerman, The Molecular Relationships of Possum and Glider Families as Revealed by Dna-Dna Hybridizations, Australian Journal of Zoology. 43(3):231–240
  9. ↑ C.J. Burgin, J.S. Zijlstra, M.A. Becker, H. Handika, J.M. Alston, J. Widness, S. Liphardt, D.G. Huckaby & N.S. Upham: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-06-16]. (ang.).
  10. ↑ C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 76–83. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
  11. ↑ a b Small Sulawesi Cuscus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-08-19] (ang.).
  12. ↑ a b Peleng Cuscus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-08-19] (ang.).
  13. ↑ Talaud Bear Cuscus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-08-19] (ang.).
  14. ↑ Telefomin Cuscus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [dostęp 2021-08-19] (ang.).

Bibliografia

  • Myers, P.: Phalangeridae. (On-line), Animal Diversity Web, 2002. [dostęp 2008-04-12]. (ang.).
  • Czesłąw Błaszak, Maciej Skoracki, Joanna Gliwicz, Infragromada: ssaki żyworodne niższe – Metatheria; torbacze – Marsupialia, [w:] Czesław Błaszak, Zoologia, t. Tom 3, część 3. Ssaki, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2020, ISBN 978-83-01-17337-1 (pol.).

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya