Petrichor

Petrichor – specyficzny ziemisty zapach powstający w momencie spadania deszczu na suchą glebę^[1].

Termin „petrichor” zaproponowała w 1964 r. para australijskich badaczy z ośrodka Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation(inne języki) (CSIRO), Isabel Joy Bear(inne języki) i Richard Grenfell Thomas(inne języki) w artykule Nature of argillaceous odour opublikowanym w czasopiśmie Nature^[1]. Ma wskazywać on, że zapach ten można uważać za ichor (gr. ἰχώρ) – eteryczny płyn płynący zamiast krwi w żyłach bogów^[2] – pochodzący ze skały lub kamienia (gr. petra, πέτρα)^[1][a].

Zjawisko charakterystycznego zapachu gleby po deszczu było badane już w XIX w. W 1891 r. pisali o nim francuscy chemicy M.P. Berthelot i G. André^[3]. W tym samym roku w czasopiśmie Scientific American ukazała się krótka notatka T.L. Phipsona The Odor of the Soil after a Shower, w której autor pisze, że zajmował się tym tematem ponad dwadzieścia pięć lat wcześniej, jednak nie opublikował swoich wyników. Doszedł jednak wówczas do wniosku, że opisywany zapach był spowodowany obecnością w glebie substancji organicznych podobnych do olejków eterycznych roślin, pochodzących z kwiatów i wydzielających się pod wpływem deszczu. Podjął próby wyizolowania substancji odpowiedzialnych za zapach i stwierdził bardzo wysokie podobieństwo z substancją, którą nazwał bromo-cedren, pochodzącą z olejku cedrowego^[4].

W interpretacji Bear i Thomasa podczas suchej pogody niektóre rośliny wydzielają do powietrza olejki eteryczne, które są absorbowane w glebie i uwalniane do powietrza pod wpływem deszczu^[1][b]. W toku dalszych badań naukowcy ci doszli do wniosku, że petrichor jest wynikiem kilku naturalnych procesów^[6]:

1. Emisji do atmosfery lotnych związków organicznych pochodzenia roślinnego i zwierzęcego.
2. Ich degradacji, częściowego utlenienia i nitrowania w atmosferze.
3. Selektywnej adsorpcji powstałych produktów przez krzemionkę i krzemiany powszechnie obecne w glebie.
4. Dalszej transformacji chemicznej zaadsorbowanych związków.
5. Uwolnieniu lotnych produktów z gleby w wyniku wyparcia ich przez wodę.

Współcześnie uważa się, że oprócz wydzielania zaadsorbowanych związków, na zapach petrichor składa się też geosmina^[7], produkt uboczny metabolizmu promieniowców^[8].

Ludzki nos jest niezwykle wrażliwy na geosminę i jest w stanie wykryć ją w powietrzu przy stężeniu 5 części na bilion^[9]. Niektórzy naukowcy uważają, że ludzie lubią zapach gleby po deszczu, ponieważ przetrwanie ich przodków zależało od deszczowej pogody^[7].

W 2015 roku naukowcy z Massachusetts Institute of Technology (MIT) użyli kamery szybkoklatkowej celem zarejestrowania, powstawanie aerozolu podczas zraszania różnych materiałów, w tym 16 różnych gleb. Gdy kropla wody spadnie na porowatą powierzchnię, np. glebę piaszczystą lub gliniastą, powietrze z porów tworzy małe pęcherzyki, które unoszą się na powierzchnię i uwalniają aerozole, zawierające m.in. substancje zapachowe. Zjawisko to występuje intensywniej przy deszczach słabych i umiarkowanych, natomiast przy deszczu silnym krople uderzają w podłoże z tak dużą szybkością, że pęcherzyki nie mają czasu na sformowanie się^[10].

• siarczek dimetylu, jedna z wielu cząsteczek odpowiedzialnych za zapach morza

Zobacz hasło petrichor w Wikisłowniku

• Petrichor – na stronie „A Word a Day”
• Oxford English Dictionary
• JoeJ. Hansen JoeJ., Where does the smell of rain come from?, PBS Digital Studios, 18 sierpnia 2014 (It’s Okay To Be Smart) [dostęp 2018-01-04] .
• CecilC. Adams CecilC., What’s that smell right before it rains?, Sun-Times Media Group(inne języki), 18 listopada 2011 [dostęp 2018-01-04] .
• Petrichor, U. K. Met office
• Petrichor – Why Is the Smell After it Rains So Appealing? The Petrichor phenomenon