Petro Chamczuk

Petro Chamczuk

Петро Михайлович Хамчук

Bystryj

W mundurze Armii Czerwonej
porucznik
Data i miejsce urodzenia	26 lipca 1919 Czarnokońce Wielkie
Data i miejsce śmierci	21 stycznia 1947 lub listopad 1948 chutor Dibrowa pod Koropcem lub chutor Werbka
Przebieg służby
Lata służby	1940–1947
Formacja	Armia Czerwona Schutzmannschaft  Ukraińska Powstańcza Armia
Stanowiska	dowódca sotni „Siry Wowky”
Główne wojny i bitwy	II wojna światowa
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Petro Michajłowycz Chamczuk ps. Bystryj (ukr. Петро Михайлович Хамчук, ur. 26 lipca 1919 we wsi Czarnokońce Wielkie^[1], zm. 21 stycznia 1947 w chutorze Dibrowa pod Koropcem lub w chutorze Werbka w listopadzie 1948^[2]) – ukraiński działacz nacjonalistyczny, członek Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, dowódca sotni Ukraińskiej Powstańczej Armii „Siry Wowky” („Szare Wilki”). Odpowiedzialny za szereg zbrodni na polskiej ludności cywilnej w latach 1944–1945.

Urodził się w 1919 roku w Czarnokońcach Wielkich (obecnie obwód tarnopolski, Ukraina). Od młodości zaangażowany w działalność nacjonalistyczną. W 1940 roku został powołany do Armii Czerwonej. Ze względu na sprawność fizyczną i poziom wykształcenia został skierowany do szkoły oficerskiej w Mariupolu. W 1941 roku, po wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej, został wysłany na front, gdzie dostał się do niemieckiej niewoli. W latach 1941–1943 służył w niemieckim Schutzmannschafcie na Białorusi. Jednostki te zostały wysłane do walki z sowiecką partyzantką^[1].

W 1943 roku zdezerterował ze służby niemieckiej i uciekł do lasu, gdzie wstąpił w szeregi UPA. Od listopada 1943 roku dowodził sotnią o nazwie „Siry Wowky” („Szare Wilki”), działającej w rejonie Buczacza^[3].

Chamczuk i jego sotnia działali w ramach szerzej zakrojonej kampanii czystek etnicznych przeciwko ludności polskiej:

• Zbrodnia w Puźnikach (12–13 lutego 1945) – zamordowano od 50 do 130 osób. Wieś została spalona^[1][4].
• Zbrodnia w Czerwonogrodzie – śmierć co najmniej 55 osób, w tym 2 zakonnice w klasztorze w Nyrkowie^[1].

Zginął w starciu z oddziałem NKWD, według dwóch wersji: 21 stycznia 1947 roku w chutorze Dibrowa pod Koropcem lub w chutorze Werbka pod Koropcem w listopadzie 1948 roku^[2].

12 czerwca 1994 roku jego szczątki zostały ekshumowane i przeniesione na cmentarz w rodzinnej miejscowości, Czarnokońcach Wielkich^[2].

W Polsce Chamczuk uważany jest za zbrodniarza wojennego odpowiedzialnego za ludobójstwo na ludności cywilnej. W części środowisk ukraińskich postrzegany jest natomiast jako bohater walki niepodległościowej^[1].

W 2014 roku w Czortkowie postawiono pomnik ku jego czci^[1], przy którym regularnie odbywają się uroczystości patriotyczne^[5].