Pełnogłos

Pełnogłos (ros. полногласие, ukr. повноголосся, biał. поўнагалоссе, łac. pleophonia) – zjawisko typowe dla języków wschodniosłowiańskich (rosyjskiego, ukraińskiego, białoruskiego), polegające na występowaniu pomiędzy spółgłoskami grup typu -oro-, -olo-, -ere-, którym w innych językach słowiańskich odpowiadają grupy z jedną tylko samogłoską[1][2].

Prasłowiańskie grupy *-or-, *-ol-, *-er-, *-el- stojące między spółgłoskami uległy w językach zachodniosłowiańskich i południowosłowiańskich zjawisku metatezy (przestawki) i niekiedy także wzdłużenia samogłoski[3]. Z kolei w językach wschodniosłowiańskich wykształciły się z nich grupy z dwiema samogłoskami otaczającymi spółgłoskę [r] lub [l][2][4] wskutek działania prawa otwartych sylab. Powstały w ten sposób połączenia dwusylabowe, w których ta sama samogłoska występuje przed spółgłoską i po niej, co schematycznie można zapisać następująco (T oznacza dowolną spółgłoskę)[5]:

  • *TorT > ToroT
  • *TolT > ToloT
  • *TerT > TereT
  • *TelT > ToloT (nie TeleT, gdyż prasłowiańskie *TelT przeszło już wcześniej w językach wschodniosłowiańskich w *TolT)

Przykładowo w języku polskim występują w tym miejscu grupy -ro- (-ró-), -ło-, -rze- (-rzo-), -le-[6][7].

Język prasłowiański *vorgъ *moldъ *dervo *melko
Język rosyjski vorog mołodoj dieriewo mołoko
Język polski wróg młody drzewo mleko
Język czeski vrah mladý dřevo mléko
Język staro-cerkiewno-słowiański vragъ mladъ drěvo mlěko

Pełnogłos jest jednym z najważniejszych wyróżników języków wschodniosłowiańskich i uważany jest (obok silnego akcentu swobodnego ruchomego) za typową cechę tej grupy, zupełnie niewystępującą poza nią[6][8].

Zjawisko to zaszło około roku 1000: w Ewangeliarzu Ostromira (1056 r.) pojawiają się pierwsze przykłady pełnogłosu, choć zapisy u Konstantyna Porfirogenety z 949 roku wykazują jeszcze stan zgodny z prasłowiańskim, bez pełnogłosu[7].

W języku polskim pełnogłos można zaobserwować w pożyczkach z języków wschodniosłowiańskich, na przykład w wyrazie połonina[2].

Przypisy

  1. ↑ Polański 1999 ↓, s. 429.
  2. ↑ a b c Encyklopedia PWN ↓.
  3. ↑ Lehr-Spławiński 1954 ↓, s. 38–39.
  4. ↑ Gołąb, Heinz i Polański 1968 ↓, s. 417.
  5. ↑ Lehr-Spławiński 1954 ↓, s. 39.
  6. ↑ a b Kuraszkiewicz 1954 ↓, s. 79–80.
  7. ↑ a b Kuraszkiewicz 1963 ↓, s. 17.
  8. ↑ Kuraszkiewicz 1963 ↓, s. 17–18.

Bibliografia

  • Tadeusz Lehr-Spławiński: Prasłowiańska wspólnota językowa. W: Tadeusz Lehr-Spławiński, Władysław Kuraszkiewicz, Franciszek Sławski: Przegląd i charakterystyka języków słowiańskich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1954, s. 11–42. (pol.).
  • Władysław Kuraszkiewicz: Języki wschodnio-słowiańskie. W: Tadeusz Lehr-Spławiński, Władysław Kuraszkiewicz, Franciszek Sławski: Przegląd i charakterystyka języków słowiańskich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1954, s. 77–122. (pol.).
  • Władysław Kuraszkiewicz: Zarys dialektologii wschodniosłowiańskiej z wyborem tekstów gwarowych. Wyd. drugie, zmienione i rozszerzone. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963. (pol.).
  • Zbigniew Gołąb, Adam Heinz, Kazimierz Polański: Słownik terminologii językoznawczej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1968, s. 417. (pol.).
  • Kazimierz Polański, Pełnogłos, [w:] Kazimierz Polański (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, wyd. 2, Wrocław: Ossolineum, 1999, s. 429, ISBN 83-04-04445-5, OCLC 835934897.
  • pełnogłos, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-12-21].

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya