Piotr Świtkowski

Piotr Świtkowski
Data i miejsce urodzenia

28 czerwca 1744
Kraków

Data i miejsce śmierci

28 grudnia 1793
Warszawa

Wyznanie

katolicyzm

Kościół

rzymskokatolicki

Inkardynacja

jezuici

Prezbiterat

1775

Piotr Świtkowski, krypt.: A. P. H. P.; E. P.; E. W. W. G.; J. X. P. S., (ur. 28 czerwca 1744 prawdopodobnie w Krakowie, zm. 28 grudnia 1793 w Warszawie) – duchowny katolicki, jezuita (do kasacie zakonu w 1773), ekonomista, publicysta, redaktor wydawanego w Warszawie miesięcznika Pamiętnik Historyczno-Polityczny (1782-1792), a także 2 innych czasopism: Magazyn warszawski (1784-1785) i Zabawy obywatelskie (1792-1773).

Życiorys

Urodził się prawdopodobnie w krakowskiej rodzinie mieszczańskiej. Aż do 1782 roku brakuje nam w jego życiorysie ciągłości, wiele danych jest niepewnych lub bardzo fragmentarycznych. Wiadomo jednak na pewno, że w roku 1765 (28 czerwca) Świtkowski wstąpił do zakonu jezuitów przy kościele św. Szczepana w Krakowie, gdzie ukończył nowicjat (1765/1766-1766/1777) i kurs filozofii[1]. Następnie wykładał gramatykę w niższych klasach kolegium jezuickiego w Łęczycy, a potem przeniósł się do Poznania, gdzie w latach 1768-1771 odebrał wykształcenie z zakresu filozofii i fizyki (pod kierunkiem J. Rogalińskiego). W roku szkolnym 1771/1772 uczył w infimie kolegium poznańskiego, a jednocześnie był pomocnikiem prefekta Bursae Musicorum. Wtedy zdecydował się podjąć studia teologiczne, które ukończył pomimo kasaty zakonu jezuitów i w 1775 roku otrzymał święcenia kapłańskie i tytuł profesora. Nie zgłosił się jednak do pracy pedagogicznej w szkołach Komisji Edukacji Narodowej (w wieku 30 lat został tzw. profesorem emerytem), wiele za to podróżował. W roku 1775 przebywał w Kromolicach (Wielkopolska) u Antoniego Zakrzewskiego, kasztelana krzywińskiego. Wiadomo też na pewno, że w 1783 roku przebywał w majątku kanclerza wielkiego koronnego Antoniego Sułkowskiego w Rydzynie oraz że jeszcze w tym samym roku osiadł na stałe w Warszawie, w pałacu Sułkowskich przy ulicy Trębackiej.

Twórczość

Piotr Świtkowski żył 49 lat, a ostatnie dziesięć poświęcił pracy publicystycznej. Zdążył przez ten czas zdobyć w obcym sobie środowisku warszawskim uznanie i popularność, tworząc jeden z najważniejszych periodyków polskiego Oświecenia - Pamiętnik Historyczno-Polityczny. Tworzył go na bardzo wysokim poziomie, zajmując się często trudną problematyką ekonomiczną, społeczną czy narodowościową, ale umiał też pozyskać czytelnika mniej wykształconego, którego przyciągnąć mogły liczne ciekawostki ze świata i opisy dalekich podróży. Zamieszczał artykuły dotyczące zagadnień gospodarczych, społecznych oraz kulturalnych (przeważnie tłumaczonych z pism obcych). Periodyk prenumerowało 200 osób co było dobrym wynikiem jak na ówczesne realia[2.1].

Autor wywarł głęboki wpływ na charakter i kształt swojego czasopisma. Jego informacje zagraniczne, które obejmowały także przedstawienie kultury i ustroju innych państw, nawiązywały zwykle pośrednio do Rzeczypospolitej, co miało stanowić impuls do głębszej refleksji nad jej sytuacją i wskazać nowe możliwości i kierunki reform. W okresie Sejmu Wielkiego udostępnił swe łamy stronnictwu patriotycznemu i angażował się w przebudowę kraju, choć zamieszczał opatrzone komentarzem również wypowiedzi swych oponentów. Pamiętnik Historyczno-Polityczny został zamknięty w połowie 1792 roku w opanowanej przez Targowiczan Warszawie[2.2].

Redaktor 2 innych, wydawanych w Warszawie czasopism: Magazynu warszawskiego (1784-1785) i Zabaw obywatelskich (1792-1773).

Ważniejsze dzieła i utwory

  1. Dwie ody na cześć gości kasztelana Zakrzewskiego, powst. 1775, ogł. W. Smoleński, "Przegląd Historyczny" t. 20 (1916), s. 192-193
  2. Budowanie wiejskie dziedzicom dóbr i posesorom, toż wszystkim jakążkolwiek zwierzchność po wsiach i miasteczkach mającym do uwagi i praktyki podane. Z figurami, Warszawa 1782[3], wyd. następne: wyd. 2 Warszawa 1793; wyd. nowe poszerzone pt. Budownictwo wiejskie pożytkowi i wygodzie dziedziców zwierzchników wsi naszych i miasteczek poświęcone cz. 1, Warszawa 1794, (dzieło miało ukazać się w trzech częściach, jednakże cz. 2-3 nie wyszły)
  3. Książka dla gospodarzy z rozkazu jednego polskiego patrioty przez J. X. P. S. napisana, Warszawa 1785, (powst. na zamówienie P. Brzostowskiego)[4]
  4. O wielkim a łatwym oszczędzaniu drzewa w piecach, kuchniach, gorzelniach, browarach, "Wybór Wiadomości Gospodarskich" 1788 nr 8-9 i nadb.
  5. Uwiadomienie względem pisma periodyczno-tygodniowego, mającego od roku 1794 wychodzić w Warszawie, (Warszawa 1793), przedr. J. Szczepaniec, "Ze skarbca kultury" zeszyt 16 (1964).

Artykuły, korespondencje i polemiki Świtkowskiego ogłaszano w czasopismach: "Magazyn Warszawski" (1784-1785), "Pamiętnik Polityczny i Historyczny" (1782-1792, tu m.in. polemiki z anonimowym pismem "Désaveu sincère au profit Pamiętnik", z atakami S. Łuskiny i K. Wyrwicza), "Wybór Wiadomości Gospodarskich" (1786-1788), "Zabawy Obywatelskie" (1792-1793).

Kilka jego artykułów przedr.: S. Inglot w: Próby reform włościańskich w Polsce XVIII wieku. Wybór źródeł, Wrocław 1952; "Materiały do dziejów Sejmu Czteroletniego" t. 1, Wrocław 1955; t. 3, Wrocław 1960.

Według przypuszczeń I. Homoli-Dzikowskiej (s. 176-177) autorstwa Świtkowskiego być może sławny wiersz: Do księdza Łuskiny, powst. około roku 1787. Rękopisy: Biblioteka Narodowa sygn. 6716, Biblioteka Jagiellońska sygn. 3729, Biblioteka PAN Kraków sygn. 615. Fragmenty ogł.: J. Dihm: J. U. Niemcewicz jako polityk i publicysta w okresie Sejmu Wielkiego, Kraków 1928, s. 99-100; J. Kott w: Trembeciana, "Pamiętnik Literacki" rocznik 41 (1950), zeszyt 3/4; J. Kott w: S. Trembecki: Pisma wszystkie t. 2, Warszawa 1953.

Prace edytorskie i redakcyjne

  1. "Pamiętnik Polityczny i Historyczny przypadków, ustaw, osób, miejsc i pism wiek nasz szczególniej interesujących", Warszawa (X 1782 – VIII 1792), wyd. następne t. 1 z roku 1782: Warszawa 1784, (miesięcznik broszurowany kwartalnie w tomy; od roku 1784 wychodził pt. "Pamiętnik Historyczno-Polityczny przypadków, ustaw, osób, miejsc i pism wiek nasz szczególniej interesujących"; od roku 1788 pt. "Pamiętnik Historyczno-Polityczno-Ekonomiczny przypadków...")[5]
  2. "Magazyn Warszawski pięknych nauk, kunsztów i różnych wiadomości dawnych i nowych dla zabawy i pożytku osób obojej płci, wszelkiego stanu i smaku", Warszawa: 1784 t. 1-3, 1785 t. 1-4, (wychodził co 6 tygodni częściami, łączonymi co kwartał w tom; według hipotezy I. Homoli-Dzikowskiej – współwydawcą i współredaktorem pisma był J. Chreptowicz)
  3. "Wybór Wiadomości Gospodarskich", Warszawa 1786-1788, (miesięcznik)
  4. Wybór z "Wyboru Wiadomości Gospodarskich", Warszawa 1787
  5. "Zabawy Obywatelskie", Warszawa: 1792 nr 1-4, 1793 nr 5-10, (miesięcznik).

Materiały

  1. Protest przeciwko M. Gröllowi, "Korespondent Krajowy i Zagraniczny" 7 września 1793
  2. Przywilej prasowy P. Świtkowskiego, dat.: Grodno 9 listopada 1793, z odpisu Archiwum Głównego Akt Dawnych ogł. J. Szczepaniec, "Ze skarbca kultury" zeszyt 16 (1964)
  3. Testament z 6 grudnia 1793, ogł. W. Smoleński, "Przegląd Historyczny" t. 19 (1915); przedr. w: Studia historyczne t. 4, Warszawa 1925.

Wybrane opracowania nt. twórczości Świtkowskiego

  1. (K. Wyrwicz, S. Szymański): "Pamiętnikowi Historycznemu i Politycznemu" pro memoria cz. 1-3, Warszawa 1783-1785
  2. J. Kausch: Nachrichten über Polen, Salzburg (Graz) 1793
  3. (nekrolog), "Korespondent Krajowy i Zagraniczny" 31 grudnia 1793
  4. F. K. Dmochowski: Wiadomość o życiu i pismach Karola Wyrwicza w: Pisma rozmaite t. 2, Warszawa 1826
  5. J. Bartoszewicz: Gazeta księdza Łuskiny w: Znakomici mężowie w Polsce XVIII w. t. 1, Petersburg 1853, s. 261 i następne
  6. K. W. Wójcicki: Cmentarz Powązkowski p. Warszawą t. 3, Warszawa 1858
  7. J. Brown: Biblioteka pisarzów asystencji polskiej Towarzystwa Jezusowego, "Przegląd Poznański" t. 33 (1862) i osobno Poznań 1862
  8. F. M. Sobieszczański: "Encyklopedia powszechna" Orgelbranda, t. 24 (1867)
  9. T. Korzon: Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta t. 1-4, Kraków 1882-1885 i wyd. następne
  10. W. Smoleński: Przewrót umysłowy w Polsce w. XVIII, Kraków 1891; wyd. 3 Warszawa 1949.

Przypisy

  1. ↑ T. 6, cz. 1: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970, s. 315.
  2. ↑ Andrzej Zahorski, Warszawa za Sasów i Stanisława Augusta, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawn., 1970, OCLC 706858818 (pol.).
    1. ↑ S. 167.
    2. ↑ S. 172.
  3. ↑ Piotr Świtkowski, Budowanie Wieyskie : Dziedzicom Dobr Y Possessorom toż wszystkim iakążkolwiek zwierzchność po wsiach i miasteczkach maiącym Do Uwagi Y Praktyki Podane. Z Figurami, 'Lwów', 'Warszawa': Michał Gröll, 1782.
  4. ↑ Piotr Świtkowski, Książka dla gospodarzy z rozkazu iednego polskiego patryoty, 1785.
  5. ↑ Pamiętnik Historyczno-Polityczno Ekonomiczny : przypadków, ustaw, osób, mieysc i pism, wiek nasz szczególniey interessuiących., Warszawa 1788.

Bibliografia

  • Aleksandrowska Elżbieta, Świtkowski Piotr, w: Dawni pisarze polscy od początków piśmiennictwa do Młodej Polski. Przewodnik biograficzny i bibliograficzny, tom IV: S–T (koordynacja całości Roman Loth), Warszawa 2003, s. 232–233.
  • Homola-Dzikowska Irena, Pamiętnik Historyczno-Polityczny Piotra Świtkowskiego 1782-1792, Kraków 1960.
  • Łossowska Irena, Piotr Świtkowski (1744-1793) [w:] Pisarze polskiego Oświecenia, pod red. T. Kostkiewiczowej i Z. Golińskiego, t. 2, Warszawa 1994, s. 305-319.
  • Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powszechna, tom XVII, Wydawnictwo "Gutenberg", Kraków 1928-1934.
  • T. 6, cz. 1: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970, s. 315-318.

Linki zewnętrzne

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya