Polacy w Czechach

Chór męski Gorol z Jabłonkowa podczas Jubileuszowego Festiwalu PZKO 2007 w Karwinie.
Czeska i polska nazwa ulicy w Czeskim Cieszynie
Odsetek Polaków w gminach (obec) okręgu Frydek-Mistek i Karwina na podstawie spisu powszechnego z 2021 r.
Odsetek Polaków w gminach (obec) okręgu Frydek-Mistek i Karwina na podstawie spisu powszechnego z 2011 r.
Odsetek Polaków w gminach (obec) okręgu Frydek-Mistek i Karwina na podstawie spisu powszechnego z 2001 r.
Odsetek osób używających języka polskiego jako potocznego w gminach Księstwa Cieszyńskiego w 1910 roku

Polska mniejszość narodowa/narodowościowa w Czechach jest w większości skoncentrowana na Zaolziu. W spisie powszechnym z 2011 roku 39 269 osób zadeklarowało polską narodowość jako jedyną. Liczba Polaków wciąż się zmniejsza[1] – w 2021 roku narodowość polską jako jedyną zadeklarowały 26 802 osoby[2][3]. Najważniejszymi polskimi organizacjami w tym rejonie są Kongres Polaków w Republice Czeskiej oraz Polski Związek Kulturalno-Oświatowy (PZKO), a największą i jedyną gazetą ukazujący się dwa razy w tygodniu „Głos”. Wydawany jest także miesięcznik „Zwrot”.

Oprócz części autochtonicznych Polaków z Zaolzia[4], w kraju żyją również Polacy z Polski przybywszy za pracą. Od wielu lat podjęło pracę wielu Polaków w Czechach – duże skupisko w Ostrawie (np. pobliskie kopalnie), w zakładach Škody w Mladej Boleslavi, a także wielu robotników budowlanych w Pradze.

W Pradze istnieje od 1990 r. rzymskokatolickie duszpasterstwo polskie przy dominikańskim kościele sv. Jiljí (św. Idziego – ul. Husova 8, na Starym Mieście); od 2019 roku (przy zborze Praha-Nové Město), a od marca 2020 roku także (przy zborze Mladá Boleslav) działają grupy polskojęzyczne Świadków Jehowy[5][6].

Większość Polaków na Zaolziu jest wyznania katolickiego, jednak blisko połowę stanowią luteranie. Największy kościół luterański w Czechach (Śląski Kościół Ewangelicki Augsburskiego Wyznania) jest w znacznej mierze spolonizowany.

Historia

Po zakończeniu I wojny światowej, odzyskaniu niepodległości przez Polskę i Czechosłowację oraz po wytyczeniu granic państwowych, liczbę Polaków w I Republice oceniano na przeszło 100 tysięcy. W okresie międzywojennym (rok 1929) było ich ok. 160 tys., z czego 50% stanowiła ludność od dawna tam osiadła. Koncentrowała się ona na czeskiej części Śląska Cieszyńskiego (Zaolziu) i stała na wysokim poziomie kulturalnym. Ludność ta trudniła się w niemal równej części pracą na roli i w przemyśle. Ważną rolę w tym środowisku odgrywał ruch spółdzielczy. Centralną organizacją był Związek Polskich Stowarzyszeń Spożywczych, liczący ok. 20 tys. członków. Podstawę Związku tworzyło Centralne Stowarzyszenie Spożywcze dla Śląska w Łazach, posiadające ponad 16 tys. członków. Stowarzyszenie posiadało 62 domy, największą wówczas europejską piekarnię parową w Łazach oraz własne sklepy prawie w każdej większej miejscowości Śląska. Istotną rolę odgrywał także Związek Spółek Zarobkowych i Gospodarczych, będący jedną z najważniejszych polskich organizacji gospodarczych. W Czechosłowacji istniało 78 polskich szkół publicznych, do których uczęszczało ok. 14 tys. dzieci. Macierz Szkolna, licząca przeszło 60 kół terenowych, dysponowała założonym w 1909 gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w Orłowej oraz założyła 34 szkoły prywatne, do których uczęszczało ponad 3 tys. dzieci. W ocenie ogólnej szkolnictwo polskie stało na wysokim poziomie. Polską prasę reprezentował dziennik „Robotnik Śląski” oraz 12 tygodników i miesięczników. Istniały również liczne stowarzyszenia zawodowe, np. Związek Górników i Towarzystwo Nauczycieli Polskich. Działały również organizacje oświatowo-sportowe, jak Sokół i Siła. Ochroną praw ludności polskiej zajmowała się Wzajemna Pomoc. Napływowa ludność polska, pochodząca z zachodnich powiatów Małopolski, przedstawiała niższy poziom kulturalny i organizacyjny. Rekrutowała się ona z małorolnych i bezrolnych chłopów. W omawianym okresie oceniano, że życie polskie w Czechosłowacji rozwija się prawidłowo[7].

Demografia

W 1991 r. podczas czechosłowackiego spisu powszechnego narodowość polską w Czechach zadeklarowało 59 383 osób[8][9][10].

W 2001 r. w spisie powszechnym wśród obywateli Czech – 51 968 osób zadeklarowało narodowość polską[11], najwięcej tj. 38 908 osób w kraju morawsko-śląskim[12], jest to 5,08‰ mieszkańców kraju i 5,17‰ wśród osób, które podały przynależność narodową[13].

W 2011 r. w spisie powszechnym wśród obywateli Czech – 39 269 osób zadeklarowało narodowość polską, najwięcej w kraju morawsko-śląskim 28 430 (wynik nie uwzględnia mieszanych deklaracji)[14], jest to 3,75‰ mieszkańców kraju i 5,12‰ wśród osób, które podały przynależność narodową (w trakcie spisu z 2011 r. nie ustalono narodowości dla 25,3% osób, zaś w trakcie spisu z 2001 r. nie ustalono narodowości dla 1,7% mieszkańców)[13].

Według wyników spisu powszechnego w 2011 r., Polacy stanowili w Czechach jedyną mniejszość narodowościową, w ramach której więcej niż połowa członków (56,9%) przyznawała się do wiary religijnej. Specyfiką Polaków w Czechach jest fakt, że duży odsetek (ok. 20%) z nich tworzą protestanci[15].

W 2021 w spisie powszechnym wśród obywateli Czech – 26 802 osób zadeklarowało narodowość wyłącznie polską, 9814 osób narodowość złożoną polska i czeską, zaś 1294 osoby narodowość złożona polską i inną (m.in. śląską, morawską, ukraińską). Ponadto wg tego spisu w Czechach mieszkało 14 367 Polaków nie będących obywatelami Czech[2][3].

Działalność

Polacy z Zaolzia są bardzo aktywnymi członkami wielu klubów, zespołów i stowarzyszeń działających w większości przy miejscowych kołach PZKO.

Zespoły

  • Gorol
  • Chór Żeński Melodia
  • ZR Błędowice
  • ZF Bystrzyca
  • ZT Oldrzychowice
  • ZPiT Olza
  • ZPiT Suszanie

Szkoły

Fragment Gimnazjum Polskiego w Czeskim Cieszynie

Przed 1939 w Orłowej istniało jedyne na Śląsku Cieszyńskim polskie gimnazjum realne. Była to szkoła prywatna, ponieważ państwo czechosłowackie nie chciało finansować tego typu instytucji z własnych środków[16].

W 1963 w kraju północnomorawskim istniało 91 różnego typu szkół z polskim językiem nauczania, w tym dwa licea ogólnokształcące i cztery szkoły zawodowe. Oprócz tego w szkołach czeskich istniały klasy polskie. Polskich przedszkoli było sześćdziesiąt. Do wszystkich tych placówek uczęszczało łącznie 11.000 dzieci, a nauczało w nich ponad pięćset polskich nauczycieli i wychowawców[16].

Polskie Gimnazjum imienia Juliusza Słowackiego[a] z polskim językiem nauczania w Czeskim Cieszynie, popularnie znany jako Gimpel, kontynuujące tradycje gimnazjum orłowskiego z 1909. W szkole działa kółko fotograficzne, SZ.K.A.P.A. (Szkolne Kółko Alternatywnych Prezentacji Artystycznych), chór mieszany Collegium Iuvenum i Klub Sportowy Gimpel (koszykówka, piłka nożna, siatkówka, floorball, tańce nowoczesne).

Zobacz też

Uwagi

  1. ↑ w czeskim szkolnictwie jest ono odpowiednikiem polskiego liceum

Przypisy

  1. ↑ Jarosław jot-Drużycki, Hospicjum Zaolzie, 2014, wydawnictwo Beskidy (ISBN 978-80-87431-28-3)
  2. ↑ a b První výsledky. Sčítání 2021. Český statistický úřad, 2022-01-13. [dostęp 2022-01-16]. (cz.).
  3. ↑ a b Obyvatelstvo podle národnosti. Sčítání 2021. Český statistický úřad. [dostęp 2022-01-16]. (cz.).
  4. ↑ Poláci na Těšínsku, Czeski Cieszyn 2009. [dostęp 2013-06-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-11-07)].
  5. ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2020-04-22].
  6. ↑ Watchtower: Dzieło Królestwa. Czechy. jwevent.org, 2019-09-02. [dostęp 2020-02-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-09-02)]. (cz.).
  7. ↑ Marek Żukow-Karczewski, Polonia zagraniczna w czasach II Rzeczypospolitej, "Życie Literackie", 20 VIII 1989 r., nr 33 (1952), s. 10.
  8. ↑ Základní informace o vývoji obyvatelstva, domácností, domů a bytů >> 5. Národnost a mateřský jazyk [PDF], [w:] Sčítání lidu, domů a bytů 2001 - Pramenné dílo, Kód: 4132-05 [online], Český statistický úřad, 13 grudnia 2005, s. 2 [dostęp 2010-11-26] (cz.).
  9. ↑ Gabriela Šamanová, Národnost ve sčítání lidu v českých zemích [online], Centrum pro výzkum veřejného mínění, 2005, s. 10 [dostęp 2010-11-27] [zarchiwizowane z adresu 2009-03-19] (cz.).
  10. ↑ Gabriela Šamanová, Nationality in the census in Czech lands [online], Public Opinion Research Centre, Institute of Sociology of the Academy of Sciences of the Czech Republic, 2005, s. 10 [dostęp 2010-11-27] [zarchiwizowane z adresu 2012-04-25] (ang.).
  11. ↑ Data za ČR, NUTS 4: CZ0000, [w:] Sčítaní lidu, domů a bytů 2001 [online], Český statistický úřad, 2005 [dostęp 2010-11-25] [zarchiwizowane z adresu 2012-05-29] (cz.).
  12. ↑ Data za Moravskoslezský kraj, NUTS3: CZ081, [w:] Sčítaní lidu, domů a bytů 2001 [online], Český statistický úřad, 2005 [dostęp 2010-11-25] [zarchiwizowane z adresu 2012-07-28] (cz.).
  13. ↑ a b Národnostní struktura obyvatel (30.6.2014)
  14. ↑ Wyniku spisu z 2011. [dostęp 2014-10-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-19)].
  15. ↑ Český statistický úřad | ČSÚ [online], www.czso.cz [dostęp 2018-01-13] (cz.).
  16. ↑ a b opr. pol. Maurycy Kamieniecki, Czechosłowacja, KiW, Warszawa, 1966, s. 85

Linki zewnętrzne

Polacy na świecie
Autochtoniczni Polacy poza RP
Polonia w Europie
Polonia poza Europą

Polska

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya