Port Polska

Port Polska

Państwo	Polska
Województwo	mazowieckie
Miejscowość	okolice Stanisławowa
Typ	cywilne
Data otwarcia	2032 (planowane)[1]
Strefa czasowa	UTC +1
Położenie na mapie gminy Baranów Port Polska
Położenie na mapie Polski Port Polska
Położenie na mapie województwa mazowieckiego Port Polska
Położenie na mapie powiatu grodziskiego Port Polska
52°08′N 20°29′E/52,133333 20,483333
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Centralny Port Komunikacyjny

Państwo	Polska
Województwo	mazowieckie
Siedziba	Warszawa
Adres	Al. Jerozolimskie 142B, 02-305 Warszawa
Data powstania	2018
Forma prawna	spółka z ograniczoną odpowiedzialnością
Prezes	Marcin Michalski (p.o.)[2]
Przewodniczący rady nadzorczej	Zbigniew Szafrański[3]
Udziałowcy	Skarb Państwa (100%)
Nr KRS	0000759991
Zatrudnienie	703 (2024)[4]
Dane finansowe (2024[6])
Wynik netto	-50,42 mln PLN
Aktywa	16 163,13 mln PLN
Kapitał własny	15 686,54 mln PLN
Kapitał zakładowy	11 469 207 500 zł (2021)[5]
52,133333°N 20,483333°E/52,133333 20,483333
Multimedia w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Strona internetowa

Zobacz kolekcję cytatów Centralny Port Komunikacyjny w Wikicytatach

Zobacz wiadomości w Wikinews: Zebrano 193 000 podpisów w spawie ustawy „Tak dla CPK" Koalicja Obywatelska wniosła o odrzucenie obywatelskiego projekt ustawy o Centralnym Porcie Komunikacyjnym

Port Polska, wcześniej Centralny Port Komunikacyjny (CPK) – planowany węzeł transportowy integrujący lotnisko hubowe, węzeł kolejowy i układ drogowy, zlokalizowany w gminie Baranów około 37 km na zachód od Warszawy^[7]. W ramach pierwszego etapu Port Lotniczy Solidarność ma obsługiwać do 45 mln pasażerów rocznie^[8], a towarzysząca mu sieć kolei dużych prędkości ma połączyć Warszawę z największymi polskimi miastami w czasie do 2,5 godziny^[9]. Otwarcie, pierwotnie planowane na 2027, przesunięto na 2032, a łączny koszt programu (komponent lotniczy, kolejowy i drogowy) oszacowano na 131,7 mld zł^[1].

Przyjęta przez rząd Beaty Szydło uchwała z dnia 7 listopada 2017 opisuje koncepcję w której występuje nazwa Port Solidarność – Centralny Port Komunikacyjny dla Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazany w koncepcji patron został już wcześniej przyjęty dla Portu Lotniczego Szczecin-Goleniów im. NSZZ „Solidarność”^[10].

W grudniu 2025 ogłoszono nową nazwę marketingową Port Polska (zob. Zmiany po 2024).

Wybór lokalizacji centralnego lotniska dla Polski trwał od 2003, kiedy międzyresortowy zespół ekspertów rozpatrywał m.in. Mszczonów, Modlin, Sochaczew^[11] i Baranów^[12][13]. Studium wykonalności zlecone w 2005 konsorcjum Ineco-Sener wskazało Baranów jako optymalną lokalizację ze względu na położenie 38 km od Warszawy i 78 km od Łodzi, bliskość autostrady A2 i CMK oraz niską gęstość zaludnienia^[12][14]. W 2017 pełnomocnik rządu ds. CPK Mikołaj Wild^[15] formalnie zarekomendował Stanisławów w gminie Baranów^[8][16].

Koncepcja rządowa z 2017 przewiduje zabezpieczenie terenu o powierzchni co najmniej 3000 ha na terenie gmin Baranów, Teresin i Wiskitki, z obszarem ograniczonego użytkowania nie mniejszym niż 6000 ha^[17][18][19]. Grunty nabywano w Programie Dobrowolnych Nabyć; do kwietnia 2023 zgłosiło się ponad 1300 właścicieli z działkami o łącznej powierzchni ok. 3550 ha (80% potrzebnego terenu)^[20]. W lipcu 2025 poinformowano o zakupie ponad 2000 ha, co stanowi 52% gruntów objętych decyzją lokalizacyjną^[21]. W styczniu 2026 poinformowano o formalnym zakończeniu programu dobrowolnych nabyć gruntów na obszarze objętym decyzją lokalizacyjną i o zakupie ponad 2500 ha^[22].

Koncepcja centralnego lotniska dla Polski połączonego z siecią kolejową pojawiła się w 1971 roku w opracowaniach Bogusława Jankowskiego^[23]. Przez kolejne dekady temat powracał w planach kolejnych rządów: za Edwarda Gierka, Leszka Millera (2001–2004) i Donalda Tuska (2007–2014), który w 2011 rozważał budowę Centralnego Portu Lotniczego^[24][23][25].

W 2016 r. do koncepcji powrócił rząd Beaty Szydło, nadając projektowi nazwę Centralny Port Komunikacyjny^[26]. Formalną decyzję o budowie podjął rząd Mateusza Morawieckiego, który 28 października 2020 przyjął uchwałę ustanawiającą Program inwestycyjny Centralny Port Komunikacyjny. Etap I. 2020–2023^[27]. Wówczas ruszyły prace przygotowawcze i skup gruntów.

Port lotniczy CPK (pod roboczą nazwą Solidarność) ma w pierwszym etapie obsługiwać do 45 mln pasażerów rocznie^[8][28][29] i pełnić funkcję lotniska bazowego dla PLL LOT^[30]. Koncepcja zakłada modułowy rozwój: w pierwszym etapie powstaną dwie równoległe drogi startowe o długości 4000 m, a dwie kolejne w następnych etapach^[31].

W połowie kwietnia 2019 spółka CPK rozpoczęła proces uzgodnień strategicznych z partnerami branżowymi w ramach Forum Interesariuszy CPK, w którym wzięło udział ponad 60 przedstawicieli firm i instytucji, m.in. Polskie Linie Lotnicze LOT, Polska Agencja Żeglugi Powietrznej, Orlen, FedEx i DHL^[32][33].

W 2019 sześć pracowni architektonicznych (m.in. Foster and Partners, Zaha Hadid Architects, Grimshaw(inne języki)) przygotowało wstępne koncepcje terminala^[34][35]. Jesienią 2022 przetarg na generalnego projektanta wygrało konsorcjum Foster + Partners i Buro Happold (z polskim partnerem Kuryłowicz & Associates), które zadeklarowało opracowanie dokumentacji za 856 mln zł^[36].

Pełną koncepcję architektoniczną przedstawiono 6 lipca 2023^[37]. Terminal pasażerski o powierzchni ok. 400 tys. m² ma mieć promienisty układ na dwóch poziomach (strefa Schengen na górnym, non-Schengen na dolnym) i cztery modułowe pirsy^[38][37]. Zintegrowany dworzec kolejowy (6 podziemnych peronów, 12 torów) i dworzec autobusowy połączy z terminalem wspólne atrium pod dachem w kształcie „diamentu”, dostępne dla wszystkich podróżnych niezależnie od środka transportu^[38][39].

Komponent kolejowy CPK obejmuje budowę sieci kolei dużych prędkości o łącznej długości ok. 1981 km nowych linii. W pierwotnej koncepcji zaprojektowano 12 ciągów transportowych, w tym 10 „szprych” prowadzących do CPK i Warszawy z różnych części kraju^[40][18]. Zadania inwestycyjne podzielono między spółkę CPK (budowa nowych linii) i PKP Polskie Linie Kolejowe (modernizacja istniejącej infrastruktury)^[41]. Założony standard prędkości początkowej to 250 km/h z możliwością podniesienia do 350 km/h. Według założeń spółki CPK planowane czasy przejazdu wynoszą: z Warszawy do CPK ok. 15 min, z Łodzi ok. 30 min, z Krakowa ok. 75 min, z Gdańska ok. 105 min^[42][43]. Program kolejowy, podzielony na etapy do 2040, ma objąć zasięgiem największe polskie miasta i przygraniczne obszary Czech, Słowacji, Ukrainy i Litwy^[44].

Priorytetowym odcinkiem jest linia Warszawa–CPK–Łódź (ok. 140 km), nawiązująca do zarzuconego w 2012 projektu KDP „Y”. W grudniu 2023 uzyskano decyzję środowiskową dla fragmentu warszawskiego, a w styczniu 2024 pozwolenie na budowę tunelu dalekobieżnego w Łodzi^[45][20]. Na grudzień 2023 dla ponad 1500 km planowanych linii były gotowe lub opracowywane studia wykonalności^[20].

Od lat 90. w Polsce rozebrano ponad 5 tys. km linii kolejowych, a budowa nowych szlaków na dużą skalę nie odbywała się od lat 80. (zakończenie Linii Hutniczo-Siarkowej i CMK)^[44]. W koncepcji z 2017 wskazano kluczowe przedsięwzięcia kolejowe, w tym budowę węzła CPK z łącznikami do linii nr 1, nr 3 i nr 4 oraz przedłużenie linii nr 447^[46][17].

Komponent drogowy obejmuje przebudowę autostrady A2 na odcinku przy CPK oraz dokończenie Autostradowej Obwodnicy Warszawy^[47]. W wariancie minimalnym planowany jest odcinek ok. 65 km łączący węzły Sochaczew, CPK i Grójec; wariant optymalny zakłada 248 km obwodnic przekierowujących ruch ciężarowy wokół Warszawy^[29].

Po wyborach parlamentarnych w 2023 pełnomocnikiem rządu ds. CPK został Maciej Lasek, wcześniej krytycznie oceniający projekt. W kwietniu 2024 spółka ogłosiła rezygnację z koncepcji kolejowych szprych zbiegających się w porcie lotniczym na rzecz sieci łączącej duże miasta bezpośrednio ze sobą^[48].

W grudniu 2024 rząd zaktualizował harmonogram i budżet programu: termin otwarcia portu przesunięto z 2027 na 2032, a łączny koszt oszacowano na 131,7 mld zł (42,7 mld zł na komponent lotniskowy, 76,8 mld zł na kolejowy)^[1]. Jednocześnie zrezygnowano ze współpracy z konsorcjum Vinci Airports i IFM Global Infrastructure Fund(inne języki), powierzając rolę partnera inwestycyjnego Polskim Portom Lotniczym^[49].

12 grudnia 2025 premier Donald Tusk ogłosił zmianę nazwy przedsięwzięcia na Port Polska^[50].

Szacunkowy koszt inwestycji rósł wraz z poszerzaniem zakresu projektu. W 2011, gdy rozważano wyłącznie port lotniczy, szacunek wynosił ok. 12 mld zł (3,1 mld euro)^[51]. Koncepcja rządowa z 2017 objęła trzy komponenty (lotniczy, kolejowy, drogowy) i wyceniła całość na 30,9–34,9 mld zł^[52][17][53]. Pierwszy etap (prace przygotowawcze, skup gruntów, dokumentacja na lata 2020–2023) sfinansowano kwotą 12,8 mld zł, głównie z papierów skarbowych i środków UE^[54].

W przyjętym na koniec 2023 programie wieloletnim na lata 2024–2030 łączny koszt wszystkich komponentów oszacowano na 155 mld zł, w tym 46,3 mld zł na komponent lotniskowy i 70 mld zł na kolejowy^[55]. Program zakładał udział mniejszościowego inwestora prywatnego (konsorcjum Vinci Airports i IFM Global Infrastructure Fund(inne języki)), z którego zrezygnowano w grudniu 2024 (zob. Zmiany po 2024)^[56]. Zaktualizowany w grudniu 2024 harmonogram obniżył szacunek do 131,7 mld zł (42,7 mld zł na komponent lotniskowy, 76,8 mld zł na kolejowy), m.in. w wyniku rezygnacji z części zadań drogowych^[1].

12 września 2018 powołano spółkę celową Centralny Port Komunikacyjny (CPK) Sp. z o.o. (w 100% własność Skarbu Państwa)^[57]. W 2023 spółka przejęła 100% akcji Polskich Portów Lotniczych i na koniec 2024 zarządzała grupą kilkunastu spółek zależnych, głównie operatorów lotnisk regionalnych^[58].

Kontrola NIK przeprowadzona w latach 2024–2025 negatywnie oceniła nadzór pełnomocnika rządu ds. CPK w okresie 2021–2023: w programie wieloletnim przedłożonym Radzie Ministrów w 2023 przyjęto nieaktualne i nierealistyczne terminy budowy (2027) i oddania do użytku (2028). NIK stwierdziła również, że spółka CPK nierzetelnie planowała i rozliczała wydatki inwestycyjne, a do końca 2023 zrealizowała jedynie 4 z 6 zadań przewidzianych w programie^[59][60].

Rok	Przychód	Wynik netto
2022[61]	0 zł	28,43 mln zł
2023[58]	1 734,73 mln zł	-19,73 mln zł
2024[58]	4 970,75 mln zł	736,20 mln zł

Głównym argumentem za budową CPK jest ograniczona przepustowość Lotniska Chopina, którego maksymalna zdolność obsługi szacowana jest na 20–24 mln pasażerów rocznie^[62]; jeszcze przed pandemią COVID-19 ruch lotniczy w Europie Środkowo-Wschodniej wzrósł o jedną trzecią w latach 2010–2015^[62]. Lotnisko Chopina obsługuje mniej niż 1% europejskiego cargo lotniczego; według przedpandemicznych prognoz IATA CPK mogłoby obsłużyć 0,5 mln ton towarów w 2030 i 1,75 mln ton w 2060^[63]. Raport firmy Kearney z 2020 (przed weryfikacją postpandemiczną) prognozował, że do 2040 inwestycje CPK przełożą się na ok. 300 tys. miejsc pracy i 780 mld zł wartości dodanej brutto^[63]. Port lotniczy CPK oraz powiązane linie kolejowe (w tym linia dużych prędkości Warszawa–Łódź–Poznań/Wrocław) zostały uwzględnione w znowelizowanym rozporządzeniu TEN-T (rozporządzenie (UE) 2024/1679)^[64][65]. Komponent kolejowy ma też znaczenie dla ok. 100 polskich miast powyżej 10 tys. mieszkańców pozbawionych obsługi kolejowej^[66]. Wskazywano również na znaczenie CPK dla szybkiego przerzutu wojsk NATO na wschodniej flance^[67]. CPK wpisuje się w globalny trend budowy nowych hubów: w zbliżonym horyzoncie czasowym realizowane są m.in. rozbudowa Dubai World Central (docelowo 150 mln pasażerów rocznie) i port lotniczy Biszoftu(inne języki) w Etiopii (60–110 mln)^[68].

Krytycy inwestycji podnoszą przede wszystkim argumenty ekonomiczne. Adrian Furgalski z Zespołu Doradców Gospodarczych TOR wskazywał, że CPK nie ma wystarczającego uzasadnienia ekonomicznego i zagrozi rentowności istniejących portów lotniczych, w tym Okęcia, Łodzi, Radomia i Poznania^[18]. Część komentatorów określała projekt jako megalomański^[69][70]. Problemem społecznym jest konieczność wysiedlenia kilku tysięcy mieszkańców z 19 miejscowości objętych inwestycją^[71]. Podnoszono również argumenty środowiskowe, kwestionując zasadność rozbudowy infrastruktury lotniczej w kontekście kryzysu klimatycznego(inne języki) i unijnych wymogów stopniowego przechodzenia na paliwa zrównoważone (SAF)^[72][73].

Jako przykład ryzyka realizacyjnego wskazywano budowę lotniska Berlin Brandenburg, która trwała 14 lat i kosztowała ok. 7,3 mld euro (trzykrotność pierwotnego budżetu)^[74]. NIK w kontroli z 2022 wskazywała na ryzyko niezabezpieczenia finansowania kolejnych etapów CPK oraz nieuzasadnionego wzrostu kosztów zarządzania projektem^[75].

Główną alternatywą wobec CPK jest koncepcja tzw. duoportu, czyli wspólnej obsługi ruchu lotniczego przez rozbudowane Lotnisko Chopina i lotnisko w Modlinie, połączone szybkim transportem kolejowym. Zwolennicy tego rozwiązania, m.in. Adrian Furgalski z Zespołu Doradców Gospodarczych TOR, wskazują na niższe koszty i możliwość stopniowej rozbudowy istniejącej infrastruktury^[76][77]. Przeciwnicy duoportu (w tym zarząd PLL LOT) argumentują, że podział operacji między dwa lotniska obniżyłby konkurencyjność hubu, a obu portom brakuje rezerw infrastruktury drogowej i kolejowej^[76][78].

Przed objęciem funkcji pełnomocnika rządu ds. CPK Maciej Lasek twierdził, że Lotnisko Chopina może obsługiwać 30 mln pasażerów rocznie, i opowiadał się za rozwojem duoportu^[79]. Dane Airport Coordination Limited z 2024 wskazywały jednak, że Lotnisko Chopina w godzinach szczytu wykorzystuje 100% limitu środowiskowego (560 operacji dziennie), a linie lotnicze otrzymały zaledwie 45,6% wnioskowanych nowych slotów^[80].

W sondażach z lat 2021–2023 poparcie dla budowy CPK wahało się od ok. 50% do 68%^[81][82]. Sondaż z listopada 2023 dla Dziennika Gazety Prawnej wskazywał na 51% poparcia^[83]; w ankiecie Rzeczpospolitej z tego samego okresu ponad połowa z 34 ankietowanych ekonomistów opowiedziała się za kontynuacją projektu^[84].

Niejednoznaczne stanowisko rządu Tuska w pierwszych miesiącach 2024 wywołało szeroką debatę publiczną, w tym petycje zarówno zwolenników, jak i przeciwników inwestycji^[85][86]. W debacie na Kanale Zero 7 lutego 2024 za kontynuacją projektu opowiedziało się 90% z ponad 100 tys. głosujących^[87].

17 czerwca 2018 odbyło się referendum gminne w Baranowie w sprawie lokalizacji CPK i warunków rozliczeń z mieszkańcami^[88]. Przy frekwencji 47% (powyżej progu 30% wymaganego ustawą) wynik był wiążący^[89]. Na pytanie o lokalizację 82,8% głosujących odpowiedziało „Nie”, a warunki finansowe zaproponowane przez rząd odrzuciło 93,9%^[90][91].

Mimo sprzeciwu wyrażonego w referendum, w wyborach parlamentarnych 2023 i samorządowych 2024 w gminie Baranów przewagę uzyskało Prawo i Sprawiedliwość, kojarzone z projektem CPK^[92][93]. Do 2025 ok. 80% mieszkańców objętych inwestycją sprzedało swoje grunty dobrowolnie w ramach Programu Dobrowolnych Nabyć^[93].

• Oficjalna strona internetowa Portu Polska (pol. • ang.)
• Koncepcja przygotowania i realizacji inwestycji Port Solidarność – Centralny Port Komunikacyjny dla Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: Ministerstwo Rozwoju, 2017-11. (Załącznik nr 1 do Uchwały nr 173/2017 Rady Ministrów z dnia 7 listopada 2017 r.)
• Projekt Centralnego Portu Lotniczego Polski Przedsiębiorstwa Churchill-Jankowski Sp. z o.o. [online], airport-on-rails.org [dostęp 2017-11-09] [zarchiwizowane z adresu 2017-11-23] . strona główna serwisu
• Centralny Port Lotniczy (Lotnisko Centralne dla Polski) + dokumenty SISKOM
• Mapa inwestycji kolejowych związanych z CPK
• CPK Story