Postolec

Postolec
Ilustracja
Fosa w obniżeniu Postolca
Państwo

 Polska

Lokalizacja

Toruń

Struga
Długość ok. 5,6[1] km
Źródło
Wysokość

70 m n.p.m.[1]

Współrzędne

53°02′29″N 18°36′19″E/53,041389 18,605278

Ujście
Recypient Wisła
Wysokość

32 m n.p.m.[1]

Współrzędne

53°00′30″N 18°36′37″E/53,008333 18,610278

Mapa
Mapa rzeki
Plan Torunia z 1921 z zaznaczonym, choć niepodpisanym Postolcem
Położenie na mapie Torunia
Mapa konturowa Torunia, u góry znajduje się punkt z opisem „źródło”, natomiast w centrum znajduje się punkt z opisem „ujście”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „źródło”, poniżej znajduje się również punkt z opisem „ujście”
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa konturowa województwa kujawsko-pomorskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „źródło”, poniżej znajduje się również punkt z opisem „ujście”

Postolec (lub Postolsk[2], niem. Bostolz[3], także kleine Bache[4] – Mała Struga[2] lub Mała Bacha[5]) – struga płynąca dawniej na terenie dzisiejszego Torunia.

Przebieg

Swój bieg strumień rozpoczynał najprawdopodobniej w obecnej dzielnicy Wrzosy[6], choć na mapach z końca XIX i początku XX wieku pojawia się bezpośrednio po południowej stronie Fortu V Twierdzy Toruń. Następnie Postolec biegł na południe a w okolicy współczesnej ulicy Wielki Rów skręcał na wschód. Dalej z trzech stron (od północy, wschodu i południa) opływał wzniesienie Dębowej Góry i przecinał tereny podmokłe, które dały nazwę dawnej wsi Mokre[4][7][8][9]. Przez kolejnych kilkaset metrów struga biegła na południe, rozdzielając Małe i Duże Mokre[2], by po przecięciu obecnej ul. Kościuszki zmienić kierunek na południowo-zachodni[4][7][8][9].

Do zespołu staromiejskiego docierała od strony Chełmińskiego Przedmieścia. Na swoim końcowym odcinku Postolec tworzył wyraźne obniżenie terenu, przebiegając m.in. pod współczesnym placem zabaw w międzymurzu i pod ulicą Strumykową. Uchodził do Wisły[6].

Historia i pozostałości

Nazwę rzeczki Postolec, podobnie jak pierwszą notowaną nazwę okolicznego grodu sprzed lokowania Torunia (Postolsko), wywodzi się od słowa pusty w znaczeniu „nieporośnięty przez las”, którą to cechą charakteryzować się miały tereny w pobliżu osady[6].

Jar, którym płynęła struga, w XIII wieku wykorzystano przy zakładaniu Starego Miasta, po stronie wschodniej opierając zabudowę o dolinę Postolca. Na jej skraju stanęły mury miejskie z Bramą Paulińską i mostem przerzuconym nad strumieniem. W 1386 nad dolinką wybudowano czteroprzęsłowy murowany wiadukt (dzisiejsza ulica Most Pauliński), przy czym samo koryto Postolca znajdowało się nadal najbliżej bramy, pod drewnianym mostem zwodzonym[10]. Około 1262 do wschodniej części jaru doprowadzono także sztucznie wody Strugi Toruńskiej (Bachy), która odtąd płynęła równolegle do Postolca, jednak w drewnianym korycie i oddzielona groblą[10][11]. Oba cieki przepływały następnie wzdłuż obwarowań miejskich i pod mostem przed Bramą Kotlarską[11].

Dość szybko wody Postolca zaczęły zasilać fosę miejską (piętrzenie wody umożliwiała m.in. konstrukcja przy moście przed Bramą Paulińską)[6][10]. Ostatni fragment dolinki strumienia zniwelowano wkrótce po jej włączeniu w skład terenu zamku krzyżackiego ok. roku 1260. Zachowaną do dziś fosę odkopano po zburzeniu zamku w 1454[6][12].

W XV wieku wody Postolca skierowano do fosy Barbakanu Chełmińskiego (w odróżnieniu od Strugi Toruńskiej, której sztuczne koryto przeprowadzono ponad fosą). W XVII wieku po wybudowaniu nowożytnych bastionów Postolec zasilał urządzenia wodne tych umocnień. Jeszcze w XIX wieku wodę strugi poprowadzono przepustem pod nowymi fortyfikacjami Twierdzy Toruń do wewnętrznej fosy wokół murów miasta[6].

Postolec wysechł prawdopodobnie wkrótce po II wojnie światowej. Przyczyniło się do tego obniżenie się wód gruntowych wskutek melioracji, osuszenia Mokrego oraz budowy miejskiej sieci kanalizacyjnej[6]. Koryto strumienia na terenie tej dzielnicy zasypano w latach 70. XX wieku[5].

Do początków XXI wieku zachowały się dobrze widoczne obniżenia terenu na tyłach budynków Komendy Miejskiej Policji (ul. Polskiego Czerwonego Krzyża) i Instytutu Fizyki UMK (ul. Legionów). Pomiędzy nimi znajduje się willa Kazimierza Ulatowskiego wybudowana w latach 30. XX wieku nad doliną strumienia[6] (teren zniwelowano około 2015 roku podczas budowy bloków mieszkalnych)[13]. Ponadto w murze zamykającym od strony Wisły fosę strzelniczą w dolince Postolca do dziś widoczny jest zamurowany przepust wody i ślady po przyzamkowym młynie[6][12].

Na mapie z 1986 roku ogólny zarys przebiegu strumienia jest jeszcze widoczny jako szereg rowów melioracyjnych i innych urządzeń wodnych[14]. Można go także odtworzyć na mapie geodezyjnej Torunia, jako że dawne koryto Postolca często stanowi bądź to oddzielną działkę, bądź też granicę działek sąsiadujących[9]. Ostatni z wymienionych czynników znalazł swoje odzwierciedlenie w formie architektonicznej przebudowywanego w drugiej dekadzie XXI wieku basenu miejskiego przy ul. Bażyńskich (Aqua Toruń). W miejscu, gdzie dawne koryto strugi przecina budynek pływalni, projektanci zastosowali przeszklenia fasady i dachu. Podobnie niebieskim kolorem zaznaczono przebieg Postolca na nawierzchni otaczającego basen terenu[15].

  • Stawy na Mokrem w miejscu dawnego biegu Postolca
    Stawy na Mokrem w miejscu dawnego biegu Postolca
  • Pływalnia miejska z przeszkleniem elewacji odpowiadającym przebiegowi strugi
    Pływalnia miejska z przeszkleniem elewacji odpowiadającym przebiegowi strugi
  • Willa Ulatowskiego położona pierwotnie nad doliną strumienia
    Willa Ulatowskiego położona pierwotnie nad doliną strumienia
  • Przęsła XIV-wiecznego wiaduktu nad jarem Postolca (ul. Most Pauliński)
    Przęsła XIV-wiecznego wiaduktu nad jarem Postolca (ul. Most Pauliński)
  • Mur zamykający fosę strzelniczą. Zamurowany przepust wody widoczny po prawej stronie przejścia
    Mur zamykający fosę strzelniczą. Zamurowany przepust wody widoczny po prawej stronie przejścia

Przypisy

  1. ↑ a b c Pomiar 5,633 [online], mapy.cz [dostęp 2023-02-24] (pol.).
  2. ↑ a b c Mateusz Superczyński, Mokre w okresie staropolskim Źródła do dziejów przedmieścia Torunia, „Rocznik Toruński” (40), Towarzystwo Miłośników Torunia, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, 2013, s. 131, ISSN 0557-2177 [dostęp 2023-02-24] [zarchiwizowane z adresu 2023-02-24] (pol.).
  3. ↑ Arkadiusz Skonieczny, Dom Bractwa Kurkowego (Strzeleckiego) [online], turystyka.torun.pl, 17 marca 2013 [dostęp 2023-02-23] [zarchiwizowane z adresu 2022-07-06] (pol.).
  4. ↑ a b c Stadtplan von Thorn und Umgebung, skala 1:25 000, R. Uebrick, 1903 [dostęp 2023-02-24] (niem.).
  5. ↑ a b Mokre [online], turystyka.torun.pl [dostęp 2023-02-24] [zarchiwizowane z adresu 2022-11-19] (pol.).
  6. ↑ a b c d e f g h i Jacek Kiełpiński, Seans w szpitalu dla trędowatych, „Nowości”, 5 marca 2009 [dostęp 2023-02-23] [zarchiwizowane z adresu 2023-02-23] (pol.).
  7. ↑ a b Karte der Stadt Thorn nebst Umgegend, skala 1:12 500, J. Böhme, 1884 [dostęp 2023-02-24] (niem.).
  8. ↑ a b Mapa topograficzna, arkusz 1510 Thorn, 1:25 000, Königlich Preußische Landesaufnahme, 1908–1913 [dostęp 2023-02-24] (niem.).
  9. ↑ a b c Portal mapowy [online], Geoportal miasta Torunia [dostęp 2023-02-24] (pol.).
  10. ↑ a b c Arkadiusz Skonieczny, Most Pauliński [online], turystyka.torun.pl, 17 listopada 2009 [dostęp 2023-02-23] [zarchiwizowane z adresu 2023-02-22] (pol.).
  11. ↑ a b Zbigniew Nawrocki, Jak rodziła się ulica Szeroka, „Gazeta Wyborcza”, 8 sierpnia 2009 [dostęp 2023-02-23] (pol.).
  12. ↑ a b Zbigniew Nawrocki, Nowożytne przekształcenia średniowiecznych fortyfikacji Torunia [PDF], Bogusław Dybaś (red.), „Rocznik Toruński” (24), Towarzystwo Miłośników Torunia, 1997, s. 40–43, ISSN 0557-2177 [dostęp 2023-02-23] (pol.).
  13. ↑ Szymon Spandowski, Nie ma, nie ma wody w rzece, „Nowości”, 29 czerwca 2016 [dostęp 2023-02-23] [zarchiwizowane z adresu 2023-02-23] (pol.).
  14. ↑ Mapa topograficzna, arkusz Торунь (N–34–98,110), skala 1:10 000, Sztab Generalny Armii Radzieckiej, 1986 [dostęp 2023-02-24] (ros.).
  15. ↑ Szymon Spandowski, Toruń. Basen przy ul. Bażyńskich będzie miał trzy poziomy, „Nowości”, 20 sierpnia 2016 [dostęp 2023-02-23] [zarchiwizowane z adresu 2023-02-24] (pol.).

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya