Prekarium

Prekarium, l.m. prekaria (łac. precarius – „wyproszony, dany z łaski”[1]; preco – „proszę”) – nieodpłatne oddanie rzeczy (najczęściej nieruchomości gruntowej) lub prawa (np. służebności osobistej) drugiej osobie do używania, na jej prośbę, z możliwością odwołania w dowolnym czasie. Instytucja nie jest uregulowana w polskim prawie cywilnym[2][3].

Z uwagi na swą nieodpłatność oraz przekazanie rzeczy jedynie do korzystania, w starożytnym Rzymie prekarium było zbliżone do użyczenia. Nie było jednak kontraktem, choć widoczne jest podobieństwo do kontraktów realnych. Prekarium mogło zostać odwołane w każdej chwili. Wówczas prekarzysta miał obowiązek dokonać zwrotu tej samej rzeczy w stanie niepogorszonym, z uwzględnieniem zużycia wynikającego z normalnego używania. Odpowiadał przy tym zarówno za szkodę wyrządzoną umyślnie (dolus), jak i nieumyślne (culpa lata, culpa levis)[2][4].

W realiach średniowiecznych prekaria pełniły istotną funkcję w procesie kształtowania zależności społecznych i gospodarczych. Stanowiły instrument umożliwiający uzyskanie ochrony i stabilizacji ekonomicznej, zwłaszcza w warunkach postępującej feudalizacji i ograniczania swobody osobistej zarówno chłopów, jak i niższego rycerstwa.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Toruniu: „Nie każde zachowanie, na mocy którego określona osoba uzyskuje prawo do nieodpłatnego korzystania z rzeczy, jest użyczeniem. [...] Współcześnie władztwo prekaryjne występuje w sytuacjach, gdy jedna osoba chce drugiej wyświadczyć przysługę, kierując się grzecznością lub względami humanitarnymi. Prekarium nie jest stosunkiem prawnym, strony nie składają oświadczeń woli i nie chcą przez to wywoływać skutków prawnych, a ich relacja ma charakter tylko faktyczny. [...] Właściciel może w każdej chwili rzecz odebrać prekarzyście, któremu nie przysługuje żadna ochrona prawna”[5].

Rodzaje

  1. Precaria data (łac. datus – „dany”) – forma związana z trudnościami gospodarczo-fiskalnymi władzy oraz Kościoła. Władcy i instytucje kościelne dysponowali rozległymi, niewykorzystywanymi obszarami ziemi, które oddawano w użytkowanie osobom niższych stanów (np. chłopom, zasadźcom). W zamian uzyskiwano czynsz oraz świadczenia o charakterze osobistym (np. prace transportowe, budowlane). Forma ta była rzadko stosowana wobec rycerstwa, ze względu na jej, uznawany za niehonorowy, charakter.
  2. Precaria oblata (łac. oblatus – „ofiarowany”) – polegała na symbolicznym przekazaniu ziemi Kościołowi, motywowanym względami religijnymi i przekonaniem o uzyskaniu opieki lub pomyślności. Przykładem tego typu aktu jest dokument Dagome iudex przypisywany Mieszkowi I. W zamian za ochronę lub wsparcie duchowe uiszczano określone świadczenia pieniężne (np. świętopietrze).
  3. Precaria remuneratoria (łac. remuneratio – „wynagrodzenie”) – forma polegająca na przekazaniu własnej ziemi w zamian za uzyskanie jej ponownego nadania (często w większym zakresie) dożywotnio, z możliwością dziedzicznego użytkowania przez rodzinę. Po śmierci pierwotnego właściciela własność przechodziła definitywnie na rzecz drugiej strony. Rozwiązanie to mogło wynikać z trudnej sytuacji ekonomicznej (np. zadłużenia, niedostatku ziemi) albo z potrzeby uzyskania ochrony w warunkach rozwijających się stosunków feudalnych.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Prekarium [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2026-03-19] (pol.).
  2. ↑ a b Paulina Święcicka, Rzymskie prawo prywatne. Repetytorium, Kinga Zając (red.), Anna Wojciechowska (red.), wyd. 2, Warszawa: Wolters Kluwer, 2024, s. 387–388, ISBN 978-83-8358-042-5 (pol.).
  3. ↑ Bronisław Sitek, Art. 336 Posiadanie samoistne i zależne, [w:] Piotr Nazaruk (red.), Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, Wolters Kluwer, 2024 (pol.).
  4. ↑ Kazimierz Kolańczyk, Prawo rzymskie, Jan Kodrębski (oprac.), wyd. 5, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997, ISBN 83-86702-31-1 (pol.).
  5. ↑ Wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu z 28.01.2015 r., VIII Ca 602/14, LEX nr 1731133.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya